Vrijdag 02/12/2022

NieuwsOorlog in Oekraïne

Verenigde Naties eisen toegang tot beschadigde kerncentrale in door Rusland bezet gebied

Russische militair houdt op 4 augustus de wacht bij de Zaporizja Kerncentrale. Beeld REUTERS
Russische militair houdt op 4 augustus de wacht bij de Zaporizja Kerncentrale.Beeld REUTERS

Secretaris-generaal van de Verenigde Naties António Guterres eist dat internationale deskundigen onmiddellijk toegang krijgen tot een beschadigde kerncentrale in door Rusland bezet gebied. Rusland zegt die toegang te willen geven. Atoomgeleerden waarschuwen voor een nucleaire ramp na beschietingen bij de centrale.

Tom Vennink

De Zaporizja Kerncentrale, met zes reactoren de grootste kerncentrale van Europa, raakte vrijdag en zaterdag beschadigd. Volgens de Oekraïense beheerder van de centrale zijn er drie stralingssensoren, een hoogspanningskabel en een plek bij de opslagplaats voor kernafval geraakt. Ook zou er een medewerker zwaargewond zijn geraakt door rondvliegende granaatscherven.

“Iedere aanval op een kerncentrale is een zelfmoordactie”, zei Guterres gisteren bij een herdenking van de atoombom op de Japanse stad Hiroshima. Hij wil dat deskundigen van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) worden toegelaten tot de Oekraïense centrale om de nucleaire veiligheid te waarborgen en om beter zicht te krijgen op de situatie – Oekraïne en Rusland spreken elkaar tegen over de beschietingen op het terrein.

Volledig uit de hand

Het IAEA heeft de noodklok geluid. Volgens directeur-generaal Rafael Grossi bestaat er een “zeer reëel risico op een nucleaire ramp”. Hij dringt al vier maanden aan op een waarnemingsmissie van zijn VN-agentschap. Nu loopt de situatie bij de centrale volgens hem “volledig uit de hand”. Grossi: “Er is geen tijd meer te verliezen.”

Oekraïne en Rusland moeten toestemming geven aan VN-waarneming. Beide landen zeiden gisteren mee te willen werken aan een internationale waarnemingsmissie bij de centrale, maar er is nog steeds geen groen licht. Oekraïne wil dat er uiterlijk eind augustus een missie van start gaat, die de centrale zal demilitariseren.

Volgens Oekraïne en de Verenigde Staten heeft Rusland de centrale omgevormd tot een militaire basis met zo’n 500 militairen en 50 zware voertuigen, inclusief tanks en artilleriesystemen. Het Russische leger zou mijnen hebben gelegd voor de oever van de rivier de Dnipro, die water levert voor de koeling van de reactors. Ook zou Rusland in de afgelopen dagen raketten hebben afgevuurd vanaf het terrein, waarbij de stad Nikopol aan de andere kant van de rivier zwaar werd geraakt.

Lees ook

‘Zeer reëel risico op nucleaire catastrofe’: wat is er precies aan de hand met de kerncentrale van Zaporizja?

Volg alle ontwikkelingen over de oorlog in Oekraïne in onze liveblog

Nucleaire terreur

Videobeelden uit maart laten zien dat Rusland al eerder beschietingen uitvoerde op het terrein. Bij zulke aanvallen kan Oekraïne vrijwel onmogelijk terugschieten, omdat het dan risico loopt om een kernramp te veroorzaken. Rusland gebruikt de centrale als “nucleair schild”, zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken vorige week. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky spreekt van “nucleaire terreur” en roept om sancties tegen de Russische atoomindustrie.

Moskou bevestigt dat er schade is berokkend aan de centrale, maar wijt die aan Oekraïense raketaanvallen. Het Russische ministerie van Defensie stelde gisteren dat er een hoogspanningskabel is geraakt en dat er daarna rook te zien was bij een schakelstation op het terrein. De brandweer zou meerdere malen in actie zijn gekomen. Een Russische kolonel zei dat er een ramp dreigt met grotere gevolgen dan de kernramp van Tsjernobyl in de tijd van de Sovjet-Unie.

Geen schade aan reactors

Het enige waar Oekraïne en Rusland het over eens zijn, is dat de reactors tot dusver geen schade hebben opgelopen. Wel is er een reactor tijdelijk afgesloten geweest van het net.

Het is niet de eerste keer sinds Ruslands invasie dat de spanningen oplopen over veiligheid bij de Oekraïense kerncentrales. Het Russische leger veroverde in februari het radioactief besmette terrein rond de ontplofte kerncentrale in Tsjernobyl en kidnapte alle aanwezige technici en beveiligers. De centrale in Zaporizja – goed voor 20 procent van de energievoorziening van Oekraïne – werd begin maart aangevallen door Rusland. De centrale is sindsdien in Russische handen, maar wordt nog steeds beheerd door Oekraïense technici.

Het is onduidelijk of zij hun werk onbelemmerd kunnen uitvoeren. Oekraïne zegt dat ze hun werk moeten doen “met een Russische geweerloop tegen hun slaap”. Het IAEA heeft Rusland gewaarschuwd om de Oekraïners niet onder druk te zetten of te bedreigen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234