Vrijdag 01/07/2022

NieuwsStikstofakkoord

Verdwijnt de abdijkaas van Averbode? Stikstofakkoord bedreigt eeuwenoud melkveebedrijf

Het melkveebedrijf van de Abdij van Averbode dreigt te moeten sluiten door het nieuwe stikstofdecreet. Abt Marc Fierens is zwaar ontgoocheld. Beeld Tim Dirven
Het melkveebedrijf van de Abdij van Averbode dreigt te moeten sluiten door het nieuwe stikstofdecreet. Abt Marc Fierens is zwaar ontgoocheld.Beeld Tim Dirven

Na meer dan 900 jaar dreigt het melkveebedrijf van de Abdij van Averbode in 2025 zijn deuren te moeten sluiten. De boerderij zou meer stikstof uitstoten dan de Vlaamse overheid toelaat. Minstens 40 andere landbouwers wacht eenzelfde lot. ‘Alle moeite van de voorbije decennia was voor niets.’

Paul Notelteirs

“De planten die hier zullen groeien zodra de boeren weg zijn, zal niemand kunnen opeten.” Op het terrein van de Abdij van Averbode gebruikt abt Marc Fierens een microfoon om het geloei van zijn 240 runderen te overstemmen. Het melkveebedrijf van de paters staat vandaag bekend om zijn productie van kaas en roomijs, maar het wordt ook gewaardeerd om zijn historische roots. Al sinds de oprichting van de abdij aan het begin van de twaalfde eeuw wordt er aan landbouw gedaan.

De verbazing van Fierens was dan ook groot toen de Vlaamse Landmaatschappij hem begin deze maand liet weten dat aan die traditie straks een einde komt. De activiteiten van de boerderij zouden een te hoge stikstofuitstoot met zich meebrengen. Stikstof is op zich onschadelijk, maar door de combinatie met andere stoffen vermindert de biodiversiteit en verzuurt de bodem. Bovendien wijzen experts erop dat dergelijke vormen van luchtvervuiling ieder jaar voor vroegtijdige overlijdens zorgen.

De Abdij van Averbode ontkent de schadelijke gevolgen van stikstof niet, maar stelt zich wel vragen bij de manier waarop vergunningen uitgereikt en ingetrokken worden. De norbertijnen gooiden het roer in 2014 namelijk al eens radicaal om. Uitbaters van veehouderijen werden in die periode ingelicht over hun stikstofuitstoot en dat bleef niet zonder gevolgen. Wie voor meer dan de helft verantwoordelijk was voor de stikstofneerslag in naburige natuurgebieden, kreeg een code rood toebedeeld en moest de deuren sluiten. De boerderij van de norbertijnen kreeg code oranje en nam daarom een reeks maatregelen om de uitstoot te beperken. Zo werd er een ecovloer aangelegd en zorgde een nieuw ventilatiesysteem ervoor dat gassen minder snel verspreid werden.

Amper een jaar later kreeg de abdij daardoor een milieuvergunning voor een flinke uitbreiding van de boerderij. Alleen stelt Fierens zich de vraag waarom de abdij destijds 2,5 miljoen euro investeerde als nu al blijkt dat het melkveebedrijf toch niet groen genoeg is. “We zouden piekbelasters zijn, maar niemand vertelt ons hoe die berekening gemaakt werd.” De abt ziet de activiteiten op de boerderij verder als een fundamenteel deel van het abdijleven. Volgens hem zijn niet enkel de economische en agrarische aspecten van belang, maar moeten beleidsmakers ook rekening houden met de sociale dimensies van de melkveehouderij. “Er werken hier vaak mensen die elders moeilijk een arbeidsplaats vinden. Bovendien krijgen we vaak groepen jongeren over de vloer voor wie een uitstap naar de boerderij een educatieve functie heeft”, zegt Fierens.

Tradities

De frustraties van de abt zijn herkenbaar voor Bart Baeyens uit Oud-Turnhout. Samen met zijn familie houdt hij ruim 150.000 vleeskuikens, maar net als 40 andere veehouders kreeg hij recent te horen dat zijn werking niet in lijn is met de Vlaamse stikstofnormen. Daardoor zullen de deuren van zijn stallen in 2025 onherroepelijk sluiten. Het is een bittere pil om te slikken, zeker omdat hij enkele jaren geleden nog een milieuvergunning kreeg om twee nieuwe stallen te bouwen. Het ging daarbij om een investering van enkele miljoenen euro’s die voor een kwart gesubsidieerd werd.

Dat dezelfde overheid die hem destijds geld uit de schatkist toestopte hem nu alweer wil uitkopen, doet de wenkbrauwen fronsen. “Ik ben de vierde generatie die dit bedrijf in handen krijgt, mijn vader heeft zijn hele leven lang gewerkt om me dit mee te geven. Maar nog voor ik goed en wel uit de startblokken kon schieten, lijkt het alsof alle moeite van de afgelopen decennia voor niets was”, aldus Baeyens. Hij voegt daaraan toe dat hij in het verleden zijn werking al groener maakte en dat er vooralsnog geen technieken meer voorhanden zijn om de stikstofuitstoot te beperken.

Bram Bombeek. Beeld Tim Dirven
Bram Bombeek.Beeld Tim Dirven

Volgens jurist en historicus Bram Bombeek komt een deel van het ongenoegen van de veehouders voort uit de controversiële parameters die gebruikt worden om over de sluiting van de bedrijven te oordelen. Het gaat om de zogenoemde kritische depositiewaarde, een theoretisch model dat gebaseerd is op rekenmodellen waarover een wetenschappelijke consensus bestaat. “Maar de overheid heeft geen data”, zegt Bombeek. “In de buurt van de boerderijen worden geen metingen gedaan om te zien of de stikstof cumuleert en of er verzuring optreedt.” Het feit dat er in de omgeving van de abdij recent nog een heidelandschap ontwikkelde, betekent volgens hem dat de theoretische modellen misschien niet zo accuraat zijn. Een heide is namelijk inherent verbonden met een uitgepuurde omgeving met weinig organische stoffen en dus ook met een lage stikstofwaarde.

De conceptnota van de Vlaamse overheid is nog geen wet en er loopt nog een openbaar onderzoek tot halverwege juni, maar het is duidelijk dat de stikstofproblematiek niet zomaar overwaait. Bombeek suggereert dat de regering de gevolgen van de regeling verkeerd inschatte en dat het nuttig kan zijn om een ‘de minimis-drempel’ in te voeren. “Voor kleinere projecten met een uitstoot van 300 gram stikstof per hectare wordt dan sowieso een toelating gegeven. In Duitsland gebeurt dat al.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234