Zaterdag 25/01/2020

'Verdwijningen zijn een collectief trauma'

Vermist, de nieuwe speelfilm van Jan Verheyen, draait vanaf volgende week in de zalen. Het draaien ervan maakte alvast heel wat emoties los. 'Je moet je voorstellen dat je aan de oever van zo'n kanaal staat met een kinderlijkje in je armen.'

Door Jan Temmerman

Door Vermist zullen er in de toekomst nog veel meer meisjes thuis weglopen. In de hoop dat Koen De Bouw, Kevin Janssens en Stan Van Samang hen dan komen zoeken. Dat soort cynische grapjes, zegt regisseur Jan Verheyen, werden in het begin van de opnameperiode gemaakt. Maar tijdens het draaien werd hij zich bewust van de toch wel zware emotionele consequenties.

Maandag begint Verheyen aan de derde draaiweek van Los, zijn verfilming van de gelijknamige roman van Tom Naegels. Maar tijdens de tweede week moest hij even in achteruit schakelen, want donderdagavond beleefde zijn 'vorige' film Vermist zijn wereldpremière in Antwerpen. Voor de projectie werden trouwens al aan teaser van Los vertoond en enkele trailers van andere Vlaamse films die binnenkort in roulatie komen.

"Een teaser van de film die ik aan het draaien ben vertonen voor de film die ik net gedraaid heb: dat vond ik wel kicken, ja", glundert Jan Verheyen. Maar Pieter Van Hees heeft dit jaar ook al twee films gedraaid, die nog in de zalen moeten komen: Dirty Mind en Linkeroever. En ik heb mij laten vertellen dat Geoffrey Enthoven na het draaien van Happy Together ook al in preproductie is voor een nieuwe film."

En na Dagen zonder lief is Felix Van Groeningen ook al bezig met de voorbereiding van zijn verfilming van De helaasheid der dingen. Het lijkt wel alsof de Vlaamse filmproductie een dijkbreuk geforceerd heeft.

Jan Verheyen: "Het is een ongebruikelijke samenloop van omstandigheden, maar er is nu wel degelijk een grotere continuïteit. Ik heb het even opgeteld en volgend jaar komen er maar liefst vijftien nieuwe speelfilms in roulatie. Daar zitten ook vier films van Studio 100 bij, die doorgaans onder de radar zitten, maar die dus wel altijd zeer goed scoren.

"We zitten in een periode waarbij de perceptie rond de Vlaamse film positiever is dan de realiteit, terwijl het meestal omgekeerd is. Als nog één journalist mij durft te vragen waarom het zo goed gaat met de Vlaamse film, dan zeg ik: 'Het gaat al vijftien jaar goed, maar jullie hebben het nu pas door.' Want je weet: het is altijd de schuld van de media. (lacht)

"Wat ik wel heel sterk vind, is dat een Vlaamse film nu bijna per definitie met voorsprong op het peloton start, terwijl er echt wel een tijd is geweest dat wij op een fiets met twee lekke banden achter dat peloton moesten aanrijden. Dat is natuurlijk wel een prettige gewaarwording."

En tegelijk is dat peloton de laatste jaren veel groter geworden.

"Er is inderdaad een belachelijk overaanbod in de zalen. Er komen elke week zoveel films uit dat mensen door het bos de bomen niet meer zien. Het is een soort grijze brij geworden waar de Vlaamse films, door de media-aandacht, eigenlijk boven uitstijgen. Het is een zeer interessante kruisbestuiving: de Vlaamse films doen het goed, dus er is meer interesse van de media en door die grotere aandacht raken meer mensen geïnteresseerd.

"Tijdens de zomer hebben we een aantal evidente Amerikaanse evenementiële blockbusters gehad, maar sinds september hebben alle Amerikaanse films, met grote namen als Brad Pitt, Jodie Foster of George Clooney, hetzelfde lot ondergaan. They crashed and burned. Dat is heel ongewoon. In die nochtans overbevolkte markt kunnen de Vlaamse films zich blijkbaar iets beter 'zetten'. Belangrijk is natuurlijk ook dat de mensen niet ontevreden zijn over wat ze dan te zien krijgen. Een tevreden klant komt sneller terug.

"Er is een periode geweest dat er in de Vlaamse film zo'n sfeer hing waarbij mensen bijna meer plezier beleefden aan het falen van iemand anders dan aan hun eigen succes, gesteld dat dit er al was. Nu heb ik echt het gevoel - maar ik ben nog altijd naïef en ik koester die naïviteit dan ook geweldig - dat er een soort samenhorigheid is. Het is toch geweldig dat er nu bij de première van een Vlaamse film een of meerdere trailers getoond worden van Vlaamse films die eraan komen. Films van andere productiehuizen of van andere zenders. Ik vind dat echt fantastisch."

Behalve deze bioscoopfilm, die tegelijk als pilot voor de tv-serie functioneert, heb jij inmiddels ook al twee van de negen Vermist-afleveringen gedraaid. Was de werkwijze daarbij anders?

"De serie bestaat uit stuk voor stuk afgeronde afleveringen. Om het in televisiejargon te zeggen: de kijker kan probleemloos 'instappen'. Per aflevering wordt er één geval behandeld, maar het is wel zo dat een aantal persoonlijke verhaallijnen een beetje zullen doorlopen."

Zal de visuele aanpak ook steeds dezelfde zijn?

"Er zal een zeer grote visuele consistentie zijn tussen film en serie. De schotten die er vroeger tussen film en televisie waren zijn de laatste tijd geweldig aan het vervagen. Je ziet dat ook in Amerika. Het onderscheid wordt veel vager. Filmregisseurs gaan voor televisie werken en omgekeerd. Acteurs maken sowieso al geen verschil meer, al gebeurt het nog wel dat een acteur, als ik hem opbel, mij vraagt of er op pellicule gedraaid wordt. Alsof die pellicule nog altijd een meerwaarde heeft. Ik ben wat dat betreft ook wel een dinosauriër. De hele Vermist-reeks is nog op pellicule gedraaid, maar voor Los werk ik nu toch ook voor het eerst op HD, maar ik draai die film daarom niet anders.

"Het is wel zo dat veel filmregisseurs nog altijd gefixeerd zijn op de bioscooprelease, maar we moeten ons stilaan gaan verzoenen met het feit dat de bioscoop weliswaar de locomotief is die de wagonnetjes trekt, maar dat die wagonnetjes vol zitten met mensen die de film op een andere manier willen zien dan in die bioscoop. Ik meen zelfs te begrijpen dat mensen binnen een aantal maanden of jaren films zullen bekijken op hun gsm. Als idee vind ik dat amper draaglijk, maar soit."

En hoe zit het met die traditionele discussie over het gebruik van close-ups dat anders zou zijn voor de bioscoop dan voor televisie?

"Daar ben ik echt niet mee bezig en wij hebben ons daar eigenlijk niets van aangetrokken. De stijl die we gekozen hebben, is toevallig een stijl met heel veel close-ups en vaak heel extreme close-ups. Maar we hebben wel gekozen voor breedbeeld, dat op zich geen televisievriendelijk formaat is. Los wordt ook in breedbeeld gedraaid. Ik vind 2:35 zo'n schoon formaat. Ik vind dat echt ook cinema, zeker in de multiplexen met hun wall-to-wall-beeld."

Wat waren de voornaamste visuele referenties?

"Omdat er effectief een lijn tussen de film en de serie moest zijn, hebben we zeer lang samen gezeten, met de andere regisseurs en met cameraman Frank Van den Eeden, en heel veel dingen bekeken. Onze visuele referenties - en we hebben het hier wel degelijk over referenties, want we spelen niet in dezelfde liga - waren eigenlijk de films van regisseur Paul Greengrass en dan vooral zijn Bourne-films: zeer nerveuze cameravoering, extreme close-ups, scherpverleggingen in beeld, tegenlicht en al dat soort dingen. Daar zijn we schatplichtig aan.

"En als je aan televisie denkt, dan is het bij wijze van spreken veel meer 24 dan het veel gladdere CSI. En inhoudelijk was Without A Trace de referentie. Het forensische gedeelte van het speurwerk is in CSI zo goed gedaan. Dat is ooit ter sprake gekomen. Ooit! Maar we zijn zeer snel tot de conclusie gekomen dat wij dat zeker niet beter konden, dat we dat wellicht niet evengoed konden en dat we dus beter konden gaan voor wat we wel kunnen, namelijk de emotie."

Vermist hoort enerzijds thuis in het genre van de politiefilm, maar wil anderzijds - meer dan bij een klassieke whodunit - ook bewust inspelen op de emoties die met zo'n onrustwekkende verdwijning gepaard gaan.

"Wij kennen elkaar al lang, dus jij weet dat ik vroeger al een ongelooflijke softie was. Sinds de geboorte van mijn dochtertje Anna is dat er niet beter op geworden (lacht). Ik wil gerust toegeven dat ik bij de verhalen van Alain (Remue, teamleider van de Cel Vermiste Personen, JT) echt met vochtige ogen zit. Je kunt je niet beginnen voorstellen wat er in die dossiers zit! Philippe (De Schepper, scenarist en producent, JT) hebben elkaar ook dikwijls aangekeken. Het was zo boeiend en zo straf, maar de mensen gaan het niet geloven.

"Mark Twain heeft ooit ons dilemma als filmmakers geweldig goed samengevat door te zeggen dat het grote verschil tussen fictie en realiteit erin bestaat dat fictie geloofwaardig moet zijn. Alain heeft verhalen verteld waar je echt rillingen van krijgt en dramatische details die ik niet kan loslaten. Ik heb zoveel respect en bewondering voor die gasten en voor de manier waarop zij zich naar ons hebben opengesteld. Eerlijk gezegd - en daar ben ik misschien wel een beetje beschaamd over - ben ik dat pas gaandeweg beginnen te beseffen.

"Ik ben aan dit project begonnen met het gevoel: 'Tof! Ik ga een genrefilm maken. Mijn eerste politiefilm! Rond die Cel Vermiste Personen: goed idee! Geen whodunit, die begint met een moord waarna men dan op zoek gaat naar de dader. Neen, de zoektocht betreft het slachtoffer. Daar was ik geweldig mee bezig. Maar toen tijdens onze opnameperiode Annick Van Uytsel verdween en er een aantal zeer griezelige parallellen met ons verhaal bleken te zijn, was dat voor mij een eerste wake-up call.

"Ik moet toegeven dat ik mij pas tijdens het draaien bewust ben geworden van die toch wel vrij zware emotionele consequenties. We hebben ons toen ook gerealiseerd dat het toch nog altijd om een soort collectief trauma gaat. Je merkt dat ook aan de media-aandacht die dat soort verdwijningen krijgen. Wat misschien begonnen is als een redelijk vrijblijvende genrefilm - ik zeg dat met alle respect, want je weet hoezeer ik van genrefilms hou - heeft door die Cel Vermiste Personen een soort emotionele authenticiteit gekregen, die ik een beetje had onderschat."

De contacten met de Cel Vermiste Personen hebben blijkbaar sporen nagelaten.

"Je kunt je niet beginnen voorstellen hoe groot de extremen zijn bij het werk van de Cel Vermiste Personen. Als je een kind kunt terugbrengen bij radeloze en machteloze ouders, dan denk ik dat je een week op een wolk loopt. Maar je moet je ook voorstellen dat je aan de oever van zo'n kanaal staat en dat je een kinderlijkje in je armen houdt. Met Vermist hebben we geprobeerd die extremen van emoties toch een beetje te belichten.

"Ik vond het indertijd al erg, maar waar ik nu bijna woest over word, is wat de media met Paul Marchal gedaan hebben. Die mens is bespot, vernederd en belachelijk gemaakt. Probeer je eens de radeloosheid, de machteloosheid en de woede voor te stellen van ouders die een kind kwijtspelen. Het zelfverwijt ook vaak. En dan een afloop zoals bij An en Eefje! Ik denk niet dat ik dat zou trekken, eerlijk waar. Ik vind eigenlijk dat de media een collectief mea culpa moeten slaan."

Iets anders: de manier waarop de politie een potentiële verdachte wil arresteren, compleet met overvliegende helikopter. Was dat niet een beetje te veel politiefilmpje spelen?

"Voor alle duidelijkheid: die helikopter was een dramatische vrijheid die we ons gepermitteerd hebben. Ik zal je zelfs meer zeggen: dat is een helikopter die toevallig overvloog en die we dan geweldig goed hebben gebruikt in de teaser, in de trailer en in de film. (lacht) Die helikopter hoort er dus niet bij, maar er bestaan vrij strikte procedures zodra er moet binnengevallen worden bij iemand die effectief gesignaleerd staat. Men gaat op dat moment uit van een potentiële gijzelingssituatie. Dat is eigenlijk een vrij normale procedure.

"We hebben de POSA (Peloton voor Observatie, Steun en Aanhouding, JT), ook in de serie, een aantal keren gebruikt, maar ook een aantal keren niet gebruikt omdat we het een beetje te veel vonden om mannen in kogelvrije vesten, met bivakmutsen en met mitrailleurs te laten opdraven. Ook de hightechwerkomgeving waarin we de Cel Vermiste Personen in onze film tonen, is een beetje een dramatische vrijheid. Als je bij Alain en zijn mensen op bezoek gaat, dan zit je veel meer in een Witse-decor. Metalen kasten met hangmappen, her en der bijeengesprokkelde bureaus en niemand heeft dezelfde stoel. (lacht) Maar de werkmiddelen kloppen wel."

Vermist draait vanaf woensdag 31 oktober in de bioscoop.

Wat misschien begonnen is als een redelijk vrijblijvende genrefilm heeft door de Cel Vermiste Personen een soort emotionele authenticiteit gekregenVoor journalisten die nog durven te vragen waarom het zo goed gaat met de Vlaamse film:

het gaat al vijftien jaar goed, maar jullie hebben het nu pas door

n Boven: Cathérine Kools, Kevin Janssens en Koen De Bouw in Vermist. Onder: regisseur Verheyen met de cast van zijn nieuwe film.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234