Donderdag 19/09/2019

Stedenbouw

Verdwijnen onze dorpen door de betonstop?

Nieuwbouw in Ekeren. Steeds meer mensen gaan in dorpen wonen. Mensen die er al woonden en ouder worden, verruilen hun oude, te groot geworden woning graag voor iets handigs en comfortabels in de dorpskern. Beeld Tim Dirven

Er is een 'plattelandsmeester' nodig die erover waakt dat dorpen niet bedolven geraken onder de appartementen. Dat stelt professor emeritus stedenbouw Georges Allaert (UGent).

Jaren was er een café en daarnaast een bakker, nu staat er een appartementsblok van vier hoog. Een straat verderop is het huis van de dokter vervangen door een flatgebouw. En de beenhouwer die met pensioen is, heeft zijn slagerij verkocht en er een bescheiden toren studio's laten neerpoten.

Het is een scenario dat in Vlaamse dorpen en kleinere steden steeds vaker voorkomt. "Alleen al op de luchtbeelden van de wielerkoers op tv zie je die
appartementisering perfect", zegt Allaert. "In dorpen waar nooit meer dan één bouwlaag stond, verrijzen appartementen die boven alles uit torenen.”

Bouwpromotoren bevestigen. "De laatste vijf à tien jaar zijn er hier in de streek veel appartementen bijgekomen", zegt ook Pascal Van de Kerckhove van Synergimmo in Erwetegem, bij Zottegem. "We bouwen heel wat meer appartementen in dorpen dan vroeger. Er is nu eenmaal vraag naar", zegt Kurt Verachtert van Ardes Projects  in Linden.

Lees ook: "Ze bouwen een stad in de infrastructuur van een dorp"

Kwaliteit en rust 

Want wonen in de stad is duur, waardoor jonge gezinnen naar gemeenten trekken net buiten de stad. Maar omdat oude huizen in dorpen niet voldoen aan de nieuwe kwaliteits-en milieunormen en duur zijn om te renoveren, kiezen ze voor een nieuw appartement: minder duur dan renoveren, met het comfort van nieuwbouw en de rust van een dorp.

Bovendien worden dorpsbewoners zelf ouder en leven ze vaker alleen. Dat oude, grote huis dat ze jaren met hun geliefde deelden, verruilen ze liefst voor een flatje in de dorpskern waar ze altijd al woonden.

Allaert ontkent die toenemende woningvraag niet. "Maar vraagt de Vlaamse overheid zich ook af welke impact al die appartementen hebben op de identiteit van dorpen? Meer dan duizend dorpskernen dreigen te worden verknoeid tot er enkel nog banale slaap- en woondorpen overblijven."

Plattelandsmeester

En door de betonstop die Vlaanderen doorvoert en die verkavelingen en versnippering rond gemeentes flink zal inperken, wordt de 'appartementisering' in dorpen alleen maar intenser. "Ik ben niet tegen die betonstop", verduidelijkt Allaert. "Maar zonder visie en richtlijnen zal de kwaliteit van hoe we die dorpen beleven en hoe ze eruitzien, zwaar achteruitgaan. Nochtans is dat patrimonium dat we moeten koesteren, want hoe meer verstedelijking, hoe meer behoefte we hebben aan natuur en aan een 'plattelandsgevoel'. Maar voor slaapdorpen die even zielloos zijn als onze beruchte lintbebouwing, zullen wieler- en andere toeristen geen omweg meer maken."

Daarom pleit hij voor een 'plattelandsmeester', die naar analogie met de Vlaamse bouwmeester bijstuurt, zodat het typische karakter van het dorp gerespecteerd blijft. Allaert: "Nu wordt er niet nagedacht over hoe we dorpen uitbouwen, en lokale besturen hebben onvoldoende vat op de bouwplannen van eigenaars en promotoren."

Soepeler

Volgens promotoren zijn lokale besturen nu zelfs soepeler dan ooit met de spelregels. "Tien jaar geleden deed men moeilijker over het aantal bouwlagen of gebouwen. Nu loopt dat vlotter", zegt Verachtert. Over Allaerts zorgen zegt hij: "Wat is het alternatief? Voorzie je geen nieuwe en betaalbare woningen in de dorpen, dan lopen ze leeg. Er zijn vandaag meer woningen nodig op goed ontsloten plaatsen. Vasthouden aan wat was is menselijk, maar niet realistisch. Het dorpsgezicht van tien jaar geleden is ook niet hetzelfde als voor de oorlog, toen er alleen een postkantoor, een kerk en een bakkerij was."

Renovaties zullen er door de betonstop sowieso meer gebeuren in dorpskernen. Maar hoe realistisch is minder nieuwbouw in het dorp?

"We begrijpen deze bezorgdheid", zo reageert het kabinet van minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V). "Maar appartementisering is niet de bedoeling van de zogenaamde betonstop. Dichter bij elkaar en meer in de hoogte gaan wonen hoeft zeker niet alleen meer appartementen te betekenen. Op het platteland vind je ook andere types gebouwen waarin meerdere gezinnen kunnen wonen, zoals een oude pastorij, een vierkantshoeve of een oud schoolgebouw. Daarnaast blijven de gemeenten regisseur in de dorpskernen."

Bouwscan

Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck noemt het idee van een plattelandsmeester absurd, "want dan organiseer je nog meer versnippering en moet je ook een autostrademeester aanstellen".

Maar Allaert heeft wel een punt. Van Broeck: "Het klopt dat de vastgoedsector de nood aan verdichting misbruikt en te snel blokken neerpoot in dorpjes die helemaal niet de massa en de voorzieningen hebben om dat op te vangen", zegt hij. "Aan die dorpjes moet je niet raken."

Tegelijkertijd moeten we in die dorpen die wel de kritische massa hebben om een ministadje te worden bezig zijn met de vraag hoe dat zo kwalitatief mogelijk kan. Van Broeck: "Met de ondermaatse blokken die men nu bouwt, zonder terras, zonder fietsstalling, moestuin of repetitieruimte voor tieners, waar je dus enkel in een konijnenkot komt hokken, zal dat niet lukken. Daar ligt de uitdaging. Dorpen veranderen om de eeuw van identiteit. In plaats van daar bang voor te zijn, moeten we beter nadenken over hoe we kwalitatieve ministadjes maken."

En het is duidelijk dat gemeentes vragende partij zijn. Zestig gemeentes schreven zich in voor de Bouwmeesterscan. Dat initiatief van de Vlaamse bouwmeester is een doorlichting door externe experts op basis waarvan gemeentebesturen dan een beleid kunnen uitstippelen. Dat vormt dan een evenwicht tussen behouden wat waardevol is en het inplannen van nieuwbouw die de extra vraag opvangt.

Dertig gemeenten zijn nu geselecteerd voor zo'n scan. "Dat er zoveel inschrijvingen waren – die nochtans een smak geld kosten – bewijst dat Allaert wel een punt heeft", zegt Natalie Debast van de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten.  "Kleine dorpen en gemeenten zijn vragende partij om meer doordacht om te gaan met appartementisering en de betonstop."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234