Zaterdag 24/10/2020

Boeken

Verdrietig? Pak een kookboek!

Selectie kookboeken door Bart Van Aken van boekhandel het Paard Van Troje in Gent.Beeld Wouter Van Vooren

Lezen over eten kan troost bieden. Zeker in deze donkere dagen van december is de verleiding groot om weg te zinken in een kleurrijk, goed geschreven kookboek.

Als jonge kok leerde ik te proeven in mijn hoofd; het combineren van ingrediënten zonder ze in je mond te steken. Een buitengewoon effectieve exercitie voor iemand die ambities heeft in de keuken, want het versterkt niet alleen je culinaire kunde, maar ook het verbeeldingsvermogen. Maar het meest opmerkelijke vond ik dat proeven in mijn hoofd ook mijn honger leek te stillen.

Iedereen die weleens een paar uurtjes in een kookboek verzonken is geraakt, zal de sensatie herkennen. De recepturen en de afbeeldingen prikkelen de fantasie, de begeerte én de smaakpapillen in één vloeiende beweging, als in een roes, en als je maar genoeg gerechten voorbij hebt zien komen, is er naast lekkere trek ook een soort verzadiging opgetreden. De aandacht voor eten is al het halve werk.

Het lezen van kookboeken leidt er niet toe dat je geen pap meer kunt zeggen, integendeel, maar het sublimeert op z'n minst de ergste aandrift om gedachteloos te consumeren. Lezen is uitstellen, en het vermogen uitgestelde beloning te verdragen geldt als een gezonde eigenschap. Het is niet voor te stellen dat iemand tijdens het lezen van een kookboek een zak chips leegvreet. Er zijn mensen die beweren dat eten een religie is geworden. Een wonderlijke redenering, want hoe kun je nu in eten geloven? Religie heeft een onzichtbare Voorzienigheid op afstand nodig, en dat wordt knap lastig als je een braadworst of een prei aanbidt.

Boek: Food From The Fire. Beeld Wouter Van Vooren

Eten is veeleer levensstijl geworden, en daarmee identiteit. Je bent namelijk wat je eet: een varken, een bal gehakt, een snijboon. Daar steekt een kern van waarheid in. Waar onze identiteit voorheen gestoeld was op kerk en sociale klasse, zijn eten en eetgewoonten een manifest onderdeel geworden van een nieuwe vorm van verzuiling, inclusief de afbakening van bevolkingsgroepen die nauwelijks met elkaar in contact staan.

De hipster met zijn boerenkoolsmoothie to go, de young executive die regelmatig op kosten van de klant in sterrententen luncht, de boze witte man met een voorliefde voor friet en curryworsten, ze komen elkaar hooguit weleens tegen in de wachtkamer van een ziekenhuis. Toon mij wat u eet, en ik zeg u wie u bent - het is geen overdreven belofte.

Boek: Aroy aroy, Twee broers koken Thais. Beeld Wouter Van Vooren

De kookboekenindustrie vaart er wel bij. De feestdagen staan voor de deur, dus de kookboekenverkoop zal ook dit jaar wel weer door het plafond schieten. Het is zeer onwaarschijnlijk dat de kopers al die gerechten ook daadwerkelijk nakoken. Veel aannemelijker is dat kookboekenlezers op zoek zijn naar het gevoel van geborgenheid en troost dat alleen eten ons kan geven.

Zelftherapie

Wij leven in tijden van overdaad en overgewicht. Eten is alom aanwezig, vrijwel elk moment van de dag en vrijwel altijd binnen handbereik. Wie niet tegen die druk bestand is, stopt zich vol, met alle gevolgen van dien. Maar het verlangen naar voedsel beperkt zich natuurlijk niet tot degenen met een eetprobleem. Voor wie op zoek is naar de troost van eten zonder zich vol te moeten stoppen, biedt het kookboek een elegante uitweg.

Toegegeven, dat het lezen van kookboeken een probaat middel is tegen obesitas, diabetes en andere voedingsgerelateerde welvaartziekten moet eerst maar eens wetenschappelijk worden vastgesteld, maar het is een interessante (en toetsbare) hypothese.

Kookboeken lezen als een milde vorm van zelftherapie, waarom ook niet? Ons psychologisch functioneren is het product van onze gedachten, gevoelens en gedragingen (maar vooral onze biologie, zeggen bepaalde types, die we voor het gemak maar even negeren). Niet voor niets is de meest gehanteerde vorm van psychotherapie de cognitieve gedragstherapie, exact op deze samenhang geënt. Het proces van culinaire verbeelding en verlangen dat door het lezen van kookboeken wordt opgestuwd grijpt in op al deze niveaus, waardoor onbehagen en verdriet worden verdreven. Het ordent onze gedachten, verlicht ons gemoed (en geeft ons moed), en houdt ons bij de ijskast vandaan.

Boek: Something To Food About. Beeld Wouter Van Vooren

Troost is in z'n meest basale definitie de emotie die we ervaren als ons verdriet wordt verminderd. Een troostende ervaring suggereert dus dat er verdriet aan vooraf is gegaan, ook al zijn we ons van dat verdriet niet bewust.

Exact op deze voorbewuste processen doet het kookboek het helende werk. Troost is verbonden aan verlies van dierbaren, en melancholie aan onbereikbaarheid en onbestemdheid, en de behoefte aan troost is het grootst in de donkere dagen voor kerst. Het is natuurlijk niet voor niets dat de meeste kookboeken in het najaar worden uitgebracht.

Wegdromen

Wat zijn de ingrediënten die een kookboek troostrijk maken? Allereerst, alle boeken die over gezond eten gaan kunnen we gerust overslaan, daar wordt een mens alleen maar chagrijnig van. Dat schiet dus lekker op.

Een troostboek moet vooral de verbeelding prikkelen. Dat kan op allerlei manieren. Door recepten die lust oproepen, in geuren en kleuren. Door uitdagende recepten die je eigen kookniveau net iets te boven gaan. Door plaatjes die verleiden. Doordat het je meeneemt, op reis, op vakantie, naar onbekende oorden. Doordat het herinneringen oproept aan eerdere, vroegkinderlijke eetervaringen: je eerste steenovenpizza op vakantie in Italië, het draadjesvlees zoals je dat aan de keukentafel van je oma at, kippenvideetjes voor kerst met de hele familie, voordat iedereen ruzie met elkaar had. Doordat het een verhaal vertelt dat op zichzelf al troostend werkt, denk aan Janneke Vreugdenhils nieuwe kookboek Solo, over haar (onvrijwillig gekozen) alleenstaandebestaan.

Boek: Fat Rice. Beeld Wouter Van Vooren

Mooie vormgeving of een aansprekende kok/kookboekenschrijver zijn meegenomen, maar op zichzelf niet voldoende voor een troostrijke ervaring. De aanwezigheid van foto's is zelfs een discutabele kwestie. Verleidelijke foto's kunnen de boel absoluut op gang brengen, maar voor de diehards onder de kookboekenlezers zitten die plaatjes alleen maar in de weg. Die willen wegdromen bij de recepten en de verhalen zelf, en zo ontsnappen aan de alledaagsheid van het bestaan.

Neem bijvoorbeeld oude kookbijbels zoals die van Auguste Escoffier (1935) of Julia Child (1961), om ons tot de klassieke Franse keuken te beperken. Alleen al achter de manier waarop de receptuur is beschreven, schuilt een vergane wereld op zichzelf. En wij maar denken dat zulke leeservaringen uitsluitend tot het domein van de roman behoren.

Maar wat een zware kost zeg, zo vlak voor de feestdagen. Mag het lezen van kookboeken niet gewoon leuk zijn? Jazeker. Onder de juiste omstandigheden (haardvuur, wijntje, een paar verloren uurtjes) kan het lezen van kookboeken ook een licht verteerbare, vreugdevolle ervaring zijn.

Maar zodra het feest van het voorstellingsvermogen wordt ontstoken en de fantasie op hol slaat, wordt de machinerie van de troost in gang gezet, of u het nu wilt of niet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234