Woensdag 27/10/2021

Verdachte moord Belgische para's eindelijk in België

De avond van de moorden vierde majoor Bernard Ntuyahaga feest. Hij pochte dat hij de Belgen 'in de val had gelokt'

Brussel

Eigen berichtgeving

Catherine Vuylsteke

Afgelopen weekend is de Rwandese ex-majoor Bernard Ntuyahaga, die verdacht wordt van de moord op de tien para's op 7 april 1994, ter beschikking gesteld van de Belgische Justitie. België vroeg Tanzania al in 1998 om zijn uitlevering en de man zelf scheen erg happig op een reis naar ons land. In Rwanda, dat eveneens een internationaal aanhoudingsmandaat uitvaardigde, riskeerde de militair te worden geëxecuteerd.

Zaterdagmiddag was het dan zover: bijna tien jaar na de moord op de tien Belgische para's in Rwanda, arriveerde de man die al jaren verdacht wordt van medeplichtigheid aan hun dood via Schiphol in België. Premier Verhofstadt (VLD) liet meteen zijn tevredenheid blijken. Brussel vroeg al jaren om de uitlevering van Rwandees ex-majoor Bernard Ntuyahaga, die ook wel 'de beul van Kigali' werd genoemd. En de man zelf gaf ook al jaren te kennen naar België te willen afreizen om 'de misverstanden uit de weg te ruimen'. En toch duurde het om allerlei redenen behoorlijk lang.

Het verhaal van de tien militairen uit Flawinne begint bij de ondertekening van de Arusha-akkoorden. Die beloven een democratische toekomst zowel aan de Tutsi- als de Hutu-burgers van het land, voorzien in een terugkeer van de Tutsi-vluchtelingen en een integratie van de Tutsi-strijdmacht in het Hutu-leger van het land. Een VN-operatie (Unamir) moet op de uitvoering van die akkoorden toezien. In dat kader vertrekt kolonel Luc Marchal op 3 december 1993 naar Kigali.

In januari 1994 ontmoet Marchal ene Jean-Pierre, een man die mede belast was voor de veiligheid van Hutu-president Habiyarimana. Die vertelt hem dat er een massale slachtpartij van Tutsi's wordt voorbereid. Hij toont zelfs wapenopslagplaatsen, verspreid over de hoofdstad. Bovendien, aldus nog de informant, zal voor geweld tegen de Belgische blauwhelmen worden gezorgd, opdat Brussel tot een terugtrekking zou besluiten. Marchal meldt de feiten zowel aan Brussel als de VN. Er gebeurt niets. Uiteindelijk moet Marchal zelfs afzien van verdere samenwerking met Jean-Pierre, want België noch andere naties willen zijn informant indien nodig politiek asiel verlenen. Ze willen namelijk niet betrokken raken.

Op 6 april 1994 wordt het vliegtuig van de president neergehaald. Er doen meteen verschillende verhalen de ronde over de identiteit van de daders. Eén these, die vooral via Radio Milles Collines ruchtbaarheid krijgt, wijst de Belgen aan als moordenaars. De volgende morgen wordt het peloton Belgische blauwhelmen dat belast is met de bewaking van interimpremier Agathe Umlugiyumana omsingeld door een woedende menigte. Dan komt Bernard Ntuyahaga op de proppen. Deze Rwandese majoor zegt de Belgen veilig naar de VN-missie te zullen brengen, indien ze zich laten ontwapenen. Dat gebeurt, maar Ntuyahaga brengt hen naar het Kamp Kigali van het Rwandese (Hutu-)leger. Daar worden ze mishandeld, wat tot de dood van drie van hen leidt. De zeven anderen vluchten naar het kantoor van een VN-militair, maar worden daar beschoten en sterven ter plaatse.

Diezelfde avond, zo zal blijken uit die onderzoeken in 1995 en 1996 in Rwanda worden uitgevoerd in opdracht van Brussels onderzoeksrechter Damien Vandermeersch (die zaterdag opnieuw het verhoor leidde), viert majoor Bernard Ntuyahaga feest. Getuigen uit een legerbar rechtover Hotel Diplomate in Kigali zeggen dat hij pochte dat hij de Belgen 'in de val had gelokt'. En precies acht dagen na de moord op de para's beslist de regering van premier Dehaene om al haar troepen uit Rwanda terug te trekken.

Bernard Ntuyahaga vlucht in 1995 met zijn familie naar Zambia. In 1996 meldt hij zich voor het eerst vrijwillig om in België de omstandigheden rond de moord op de para's op te helderen. In juni 1998 biedt hij zich in het Tanzaniaanse Arusha aan bij het Rwanda-tribunaal. Er worden procedurefouten ontdekt in de aanklacht en in maart 1999 loopt hij alweer vrij rond. In dat jaar zou de gewezen majoor zich zowel schriftelijk als lijfelijk bij de Belgische ambassade melden, maar tot een uitlevering komt het niet.

Dat de man zelf happig was om naar België te komen, was omdat Rwanda hem ook wilde berechten, onder meer wegens de moord op de vrouwelijke minister die de para's moesten beschermen, en die toen standrechtelijk werd geëxecuteerd. In Rwanda zijn de gevangenissen vooreerst niet ideaal en bovendien riskeerde de man er de doodstraf. In België is dat een lange gevangenisstraf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234