Donderdag 16/09/2021
Carl Devos Beeld Bob Van Mol
Carl DevosBeeld Bob Van Mol

De passie van Devos

Verborgen voorakkoorden zijn altijd een vorm van bedrog

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Om de zes jaar verschijnt in aanloop naar de volgende lokale verkiezingen, over 48 dagen, verontwaardiging over voorakkoorden. Als de campagne echt losbarst, over enkele weken, zal wie er in een gemeente buiten valt gretig naar verwijzen, de ondertekenaars zullen ze ontkennen of minimaliseren. In de week na de lokale verkiezingen duiken ze tijdens de coalitievorming nog even op. Na een lichte opflakkering bij de presentatie van wetenschappelijk onderzoek over de voorbije verkiezingen, over enkele maanden en jaren, verdwijnt de hele discussie weer tot augustus 2024. Over zes jaar wordt alles gewoon herhaald. Wie nu even schrikt heeft de vorige keren dus niet goed opgelet.

Gefundeerde schattingen, zoals het aantal steden en gemeenten met voorakkoorden (minstens 70 procent), het aantal steden en gemeenten waar men probeert om ze te sluiten (ruim 75 procent), het aantal lokale partijafdelingen die ze bespreken (ruim 40 procent), het percentage dat uiteindelijk de verkiezingen overleeft (een ruime helft), zijn vrij stabiel. In 2012 waren er door de komst van N-VA iets meer dan voordien, maar veel beweging zit er niet in die cijfers. Evenmin in de kritiek of de verdediging ervan. Dat in ongeveer 70 procent van de gemeenten tijdens de eerste verkiezingsnacht al een coalitieakkoord is, en tegen het einde van de eerste week al in vier vijfde, heeft veel – niet alles – te maken met dit risicobeheer van partijen.

Inmenging

Het komt in alle kleuren en vormen. Van een gegeven woord tot een bij de notaris gedeponeerde akte. Van een bescheiden afspraak om eerst met elkaar te spreken tot een gedetailleerde mandaten- en bevoegdheidsverdeling en een uitgeschreven coalitieakkoord. Soms met een geantidateerde ondertekende voordrachtsakte voor de burgemeester. De ene keer met enkel lokale betrokkenen, soms onder regie van provinciale peters en meters die regionale pacten (over enkele naburige gemeenten) maken; soms met inmenging vanuit de Brusselse top, die er ook de bestendige deputaties aan koppelen.

Door die grote verscheidenheid en verschillende contexten zijn voorakkoorden niet over één kam te scheren, niet globaal te veroordelen. Wat evenwel voor alle akkoorden geldt is dat ze allemaal, zonder uitzondering, publiek gemaakt moeten worden.

Politici die ze sluiten of zouden sluiten als ze daartoe de kans hadden – dus de overgrote meerderheid van hen – verbergen zich achter hun alomtegenwoordigheid en het juiste argument dat veel voorakkoorden sneuvelen op de verkiezingsdag. Dat zijn geen redenen om ze niet publiek te maken. Integendeel.

In de lange verkiezingsprocedure moeten ook alle andere courante stappen, die veel minder impact hebben op het lokale bestuur, transparant gezet worden. En als het dan toch maar om intentieverklaringen gaat: leg die intenties in alle openheid aan de kiezer voor, die er zich dan ook beter geïnformeerd en duidelijker kan over uitspreken. De stelling dat de kiezers maar tussen de lijnen moeten lezen en ze, zonder het eigenlijk zelf te beseffen, voorakkoorden altijd (doorgaans onbewust) al dan niet mogelijk maken – en ze daardoor democratisch zouden zijn – getuigt van verregaande arrogantie. Verborgen voorakkoorden zijn altijd een vorm van bedrog, zelfs als er van postjespakkerij geen sprake is en ze enkel nobele doelen dienen.

(On)verdedigbaar

Voorakkoorden zijn niet in elke vorm te veroordelen. Soms zijn ze verdedigbaar. Bijvoorbeeld, als uittredende coalitiepartners nog een legislatuur willen omdat die nodig is om de visie en projecten verder uit te voeren. Men kan in één legislatuur plannen maken die tot de volgende moeten wachten, tijdens verkiezingen kan het draagvlak daarvoor getest worden. Als de grootste partij zich bij veel anderen onmogelijk maakte, is het niet onverdedigbaar dat die samen vooraf afspreken om een alternatieve meerderheid te maken en elkaar via een voorakkoord niet uit verband laten spelen. Enzovoort.

Het lokale beleidsniveau heeft de langste legislatuur (zes jaar), er zijn geen vervroegde lokale verkiezingen mogelijk: voor men samen op zo’n tocht trekt zijn goede afspraken nodig. Daar zijn burgers mee gediend. In sommige steden en gemeenten zijn om allerlei redenen weinig verschillende coalities mogelijk of zijn er weinig verdelende kwesties of uiteenlopende partijprogramma’s, wie dan niet snel schakelt is vaak gezien. Dat men vooraf spreekt is begrijpelijk.

Maar zeg het dan ook voor de verkiezingsdag. Welk soort voorakkoord ook, altijd verdient de kiezer het om ze te kennen. Niet enkel de meest wraakroepende, bijvoorbeeld als twee partijen elkaar tijdens de campagne te vuur en te zwaard bekampen en tegelijk afspreken om vanaf januari de postjes te verdelen. Deze degoutante versies besmetten de hele mand.

Weinig politici zullen spontaan of zelf voorakkoorden uit het verborgene halen. Ze moeten gedwongen worden. Onder andere door meer aandacht en betere kwaliteit van media, nationale en andere, voor de lokale politiek en kiesstrijd. Die aandacht mag ruimer zijn dan elke zes jaar even verontwaardigd wijzen op de belangrijke en spectaculaire voorakkoorden. Er valt bovendien nog veel meer te vertellen over de bestuurskracht van gemeenten en de slagkracht van de lokale democratie, de plaats voor experiment en vernieuwing.

Het valt te vrezen dat dat debat niet gevoerd zal worden tijdens de regionale verkiezingen van 2019. Nu is het moment.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234