Dinsdag 27/10/2020

Verboden stoffen leven voort door recyclage

Chemische stoffen die al jaren geleden verboden zijn, worden nog massaal teruggevonden in gerecycleerde producten. Dat ontdekten Nederlandse onderzoekers. 'En terwijl wij de effecten van de oude stoffen nog onderzoeken, worden er alweer nieuwe gebruikt.'

Op verzoek van het Nederlandse ministerie van Infrastructuur en Milieu hebben onderzoekers van de Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam onderzocht hoeveel verboden vlamvertragers er nog in plastic afvalstromen circuleren. Dat blijkt een flinke hoeveelheid te zijn.

In 2001 is het Verdrag van Stockholm ondertekend, een verdrag waarin de lidstaten van de Verenigde Naties aangaven de twaalf giftigste stoffen (de 'dirty dozen') uit de wereld te willen bannen. Het gaat om stoffen die zich in het lichaam ophopen en slecht afbreekbaar zijn, zoals DDT en andere pesticiden. Bijna alle landen hebben hun handtekening onder het verdrag gezet. Op een enkele uitzondering in Afrika na worden de stoffen niet meer verhandeld.

Later werd het verdrag uitgebreid met een aantal gebromeerde vlamvertragers (PBDE's), chemische additieven in plastics die ervoor zorgen dat producten minder snel vlam vatten. Met de ondertekening gaven landen aan hun best te doen voorraden te vernietigen. Maar door recyclage en hergebruik blijkt er nog een grote hoeveelheid van die stoffen in omloop te zijn.

"Wij hebben producten uit plasticafvalstromen in Nederland onderzocht waarvan we weten dat er voorheen gebromeerde vlamvertragers in werden verwerkt zoals elektronisch afval en oude auto-onderdelen," vertelt senior onderzoeker Heather Leslie van de Vrije Universiteit. "Uit onze analyses bleek dat er in 2013 nog 7,2 ton verboden gebromeerde vlamvertragers opnieuw in omloop werd gebracht door hergebruik en recyclage."

Niet uitgefilterd

22 procent van de verboden vlamvertragers in elektronische apparaten wordt er door afvalverwerkingsbedrijven niet uitgefilterd. De vlamvertragers belanden in gerecycleerd plastic. In de automobielindustrie komt 33 procent van de vlamvertragers uit het plastic afval opnieuw op de markt in gerecycleerd plastic of in tweedehands onderdelen.

In die tweedehands of gerecycleerde producten worden hoge concentraties teruggevonden. Leslie: "We vonden zelfs giftige stoffen in speelgoed gemaakt van gerecycleerd plastic, zoals in zwarte namaakgeweertjes uit China. Ik ben een voorstander van de circulaire economie, maar de materiaalstromen moeten wel vrij zijn van giftige stoffen."

Tussen de Europese lidstaten die het Verdrag van Stockholm ondertekenden, is een levendige discussie gaande: wat te doen met de giftige stoffen: verbranden of toch recycleren? Een andere vraag die speelt, is wat realistisch is toe te staan in plastic afvalstromen.

In de loop der jaren hebben de onderzochte giftige vlamvertragers zich overal in onze leefomgeving verspreid. Behalve in afvalstromen worden ze ook teruggevonden in de lucht, in water, in huisstof, in onze voedselketen en in het bloed van mensen.

Leslie wijst erop dat nieuwe chemicaliën op de markt verschijnen zonder dat die eerst aan strenge veiligheidstests zijn onderworpen. "Terwijl wij de effecten van oude vlamvertragers onderzoeken, zijn er alweer nieuwe chemicaliën op de markt gebracht waarvan nog niet is bewezen dat ze minder schadelijk zijn.

"De gebromeerde vlamvertragers die in het Verdrag van Stockholm zijn verboden, hebben tientallen jaren op de markt gecirculeerd. Daardoor zijn nu het milieu, onze voedselketen en zelfs ons bloed verontreinigd. Het zou mooi zijn als er meer transparantie komt over welke typen chemische stoffen er in plastic producten aanwezig zijn."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234