Vrijdag 21/06/2019

Verbod op alle uitingen van religies om problematische gevallen te bestrijden, beknot vrijheid nodeloos

Wanneer je in bepaalde contexten alle religieuze en ideologische symbolen begint te verbieden, dreigt uiteindelijk niets meer toegestaan te zijn. Dat vindt Alicja Gescinska. Zij is filosofe, verbonden aan Princeton University.

In een toenemend verscheiden samenleving neemt ook de levensbeschouwelijke verscheidenheid toe. Die verscheidenheid schept zowel nieuwe mogelijkheden als moeilijkheden. Een pluriformiteit aan opvattingen is vaak een goed in zichzelf. Niets zo beangstigend als een homogene massa waarin iedereen hetzelfde denkt. Of het nu gaat over politieke, ideologische, metafysische en zelfs morele overtuigingen: zonder andersdenkenden verstart elke samenleving in haar eigen gelijk. Zelfs als ze gelijk heeft.

De toenemende levensbeschouwelijke diversiteit plaatst ons echter ook voor grote uitdagingen. Zij daagt enkele van onze meest fundamentele vrijheden uit. Het recht op een eigen mening. Het recht om te geloven in wat we willen. En de vrijheid om die mening en dat geloof ook te uiten. Dat zijn essentiële mensenrechten en pijlers van een open, democratische samenleving. Ze zijn erkend en beschermd door talloze internationale verdragen. Maar tegelijk zijn ze makkelijker op papier te zetten dan in de praktijk te brengen.

Je ziet dat in vele actuele debatten, in binnen- en buitenland. Steeds is de inzet het omlijnen van de ruimte om je eigen opvattingen en geloof te hebben en te uiten. De inzet is het invullen van de religieuze, levensbeschouwelijke vrijheid zelf. Hoofddoeken op school. Religieuze en ideologische symbolen in en rond scholen. De neutraliteit van de staat. De boerka en nikab. Ook in het buitenland zijn deze en andere kwesties het onderwerp van moeilijke discussies. In Denemarken wordt dezer dagen bijvoorbeeld sterk betwijfeld of het besnijden van jongetjes nog wel in naam van de religieuze vrijheid geoorloofd is. Tegenstanders van die praktijk stellen dat het gaat om een schending van de lichamelijke autonomie en integriteit van die jongetjes. In de VS staat de religieuze vrijheid dan weer centraal, en ter discussie, in kwesties als abortus.

De vraag naar de plaats van religie en levensbeschouwelijke uitingen in de publieke sfeer van een seculiere samenleving zal zich de komende jaren aan ons blijven opdringen. En daarbij bestaan twee gevaren. Het eerste gevaar bestaat erin dat te veel vrijheid toegestaan wordt. De religieuze of levensbeschouwelijke vrijheid kan dan ingeroepen worden om allerhande voorrechten af te dwingen. In de VS, the land of the free, wordt het principe van de religieuze vrijheid erg hoog in het vaandel gedragen. Daardoor beroepen bepaalde groeperingen zich op deze vrijheid om bijvoorbeeld homo's te discrimineren. Op basis van hun religieuze overtuigingen is homoseksualiteit problematisch en dus willen ze homo's ook niet in hun restaurants, winkels of waar dan ook ten dienste staan.

Bepaalde groepen beroepen zich ook op de religieuze vrijheid om te verzaken aan de plicht tot het bijdragen aan de gezondheidszorg, daar de sociale bijdragen ook gebruikt worden voor het uitvoeren van abortussen. Het gevaar dreigt dat mensen onder het mom van een fundamentele vrijheid hun maatschappelijke verantwoordelijkheden ontlopen. En zodra er uitzonderingen en vrijstellingen op algemene regels toegestaan worden aan de ene groep op basis van religieuze en levensbeschouwelijke overtuigingen, staat de deur open voor een lawine aan uitzonderingen en vrijstellingen.

Het tegengestelde gevaar bestaat ook: dat we net te veel gaan knabbelen aan de ruimte die mensen hebben om hun geloof en overtuigingen in de openbaarheid te uiten. In dat opzicht sta ik bijvoorbeeld erg sceptisch tegenover recente initiatieven waarin alle religieuze, levensbeschouwelijke en ideologische symbolen verboden worden. Wanneer je in bepaalde contexten alle religieuze en ideologische symbolen begint te verbieden, dreigt uiteindelijk niets meer toegestaan te zijn. Tenslotte kan alles wel ergens een symbool van zijn. Zelfs iets triviaals als een kleur kan het symbool van een ideologische en politieke overtuiging zijn.

Voor goede en specifieke verboden bestaan goede en specifieke redenen. Het kan beargumenteerd worden waarom de nikab in de publieke sfeer problematischer is dan een keppeltje. Of waarom een hakenkruis problematischer is dan het vredesteken. Een verbod op alle uitingen en symbolen van religies of ideologieën om zo de problematische gevallen te bestrijden, dreigt de vrijheid nodeloos te beknotten. Ik ben bang dat we dan een been amputeren om een ingegroeide teennagel te bestrijden. Soms zijn remedies schadelijker dan de kwalen die ze bestrijden. Nooit eindigt het zoeken naar een evenwicht tussen de dingen die we moeten verbieden, omdat we ze niet kunnen toelaten en de dingen die we moeten toelaten, omdat we ze niet kunnen verbieden.

Grote Vragen is een achtdelige reeks naar aanleiding van de maand van de filosofie. Morgen: Thomas Decreus

Beeld kos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden