Maandag 20/01/2020

verbluffende Documentaire 'Capturing the Friedmans' levert meer vragen dan antwoorden op

Deze documentaire is ook de pijnlijke kroniek geworden van een versplinterende familie

Beelden van een pedofilieschandaal

In de fascinerende documentaire Capturing the Friedmans beschrijft een inwoner van Great Neck, op Long Island voor de kust van New York, dat welvarende stadje als een behoorlijk competitieve plek. 'Als iemand vol afschuw zei dat zijn zoontje wel vijf keer was misbruikt, dan was er altijd wel iemand die beweerde dat dat bij zijn kind zes keer was gebeurd.'

Brussel

Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

Als de inwoner in kwestie dan vertelde dat er met zijn eigen zoontje helemaal niets aan de hand was, dan werd die opmerking bits weggehoond, want hier was duidelijk sprake van verdringing, van weigering om de waarheid onder ogen te zien. In Capturing the Friedmans, waarmee debuterend filmmaker Andrew Jarecki talrijke prijzen en zelfs een Oscar-nominatie voor beste documentaire won, wordt op zoek gegaan naar de waarheid achter een ophefmakend pedofilieschandaal dat eind de jaren tachtig voor heel wat opschudding zorgde in Great Neck en ook daarbuiten. Maar dat blijkt niet zo eenvoudig.

In de persmap vertelt Jarecki hoe hij geen enkele keer hetzelfde verhaal kreeg: "Iedereen herinnert zich het gebeurde anders. Iedereen heeft zijn eigen agenda die de opvattingen kleurt." En in interviews verwijst hij vaak naar Rashomon, de beroemde speelfilm van de Japanse grootmeester Akira Kurosawa uit 1950, waarin hij het verhaal van een verkrachting en roofmoord vertelt (of beter: laat vertellen) vanuit vier verschillende standpunten, die elk een eigen en dus verschillende versie van het drama opleveren.

In die zin dekt de titel Capturing the Friedmans ook verschillende ladingen. Er is de letterlijke betekenis van 'capturing', namelijk de arrestatie van vader Arnold en zijn achttienjarige zoon Jesse Friedman op Thanksgiving-avond in november 1987. Daarnaast is er figuurlijke betekenis van het in beelden 'vastleggen' van dat hallucinante familiedrama. En ten slotte is er de volgehouden, maar uiteindelijk illusoire poging om 'greep te krijgen' op de waarheid van dat hele Friedman-verhaal.

Ook dat in beelden vastleggen heeft hier een dubbele betekenis. Enerzijds zijn er de interviews die Jarecki met vele betrokkenen over de affaire gemaakt heeft en ook de archiefbeelden, bijvoorbeeld van de eigenlijke arrestatie, vermits de politie in die zaak zo 'discreet' te werk ging dat de media letterlijk in de voortuin van de Friedmans stonden op het moment dat vader en zoon Friedman werden meegenomen. Maar anderzijds kon Jarecki ook gebruikmaken van vele uren beeldmateriaal (op 8mm-film en video), dat hem door de oudste zoon David ter beschikking waren gesteld (zie kader). Want vader Arnold was al vroeg begonnen met het registreren van het gezinsleven van de Friedmans: verjaardagsfeestjes, vakantie-uitstapjes en meer van die dingen. Toen het schandaal losbarstte, was het gezin zodanig aan de aanwezigheid van een camera gewend dat het normaal leek dat zoon David opnames bleef maken. Op die manier is Capturing the Friedmans nu dus ook de pijnlijke kroniek geworden van een versplinterende familie.

Wat deze documentaire onder meer zo hallucinant maakt, is het feit dat de kijker naderhand, ondanks de talrijke verklaringen en getuigenissen en in weerwil van het vele beeldmateriaal, toch met vragen blijft zitten. En dan vooral met die ene essentiële vraag: hebben vader en zoon Friedman zich inderdaad schuldig gemaakt aan die vele tientallen verkrachtingen die hen werden aangewreven?

Ondanks het ontbreken van enig fysiek bewijsmateriaal en dus alleen op basis van 'verklaringen' werden ze veroordeeld. En ja, ze hebben ook bekend, maar de documentaire maakt ook duidelijk hoe hen dat als juridische strategie door hun advocaten werd aangepraat. Kortom, twijfel en verwarring troef. Wat bijvoorbeeld te denken van die politievrouw die vertelt hoe men bij de inval in het huis van de Friedmans overal in huis 'stapels kinderporno' vond, terwijl er op politiefoto's die tijdens die razzia gemaakt werden niets te zien is. Alleen maar dat er na lang zoeken, ergens achter een piano, inderdaad enkele magazines met 'kiddie porno' gevonden worden. Jawel, vader Arnold had pedofiele neigingen. Maar betekent dat meteen dat hij zijn fantasieën ook in de praktijk heeft omgezet? En dat die praktijk bestond uit het agressief molesteren en daadwerkelijk verkrachten van jongetjes?

Arnold Friedman was een leraar aan de plaatselijke highschool, die voor zijn pedagogische kwaliteiten verschillende onderscheidingen had gekregen. Daarnaast gaf hij thuis ook piano- en computerlessen. Omdat de politie beschikte over een lijst van de jongens die computerles volgden, werden die ondervraagd en toen kwamen daar allerlei beschuldigingen van seksueel misbruik en zelfs van regelrechte orgieën bovendrijven. Maar hoe komt het dan dat geen van de ouders ooit iets gemerkt heeft? En dat geen van de zogenaamde slachtoffers ooit eerder iets liet doorschemeren van wat er tijdens die computerlessen gebeurd zou zijn?

Van de jongens die pianoles volgden, had de politie geen lijst en dus waren er geen ondervragingen en dus ook geen beschuldigingen. In de documentaire geeft een van de politie-inspecteurs rustig toe: "Kinderen willen vaak behagen. Ze willen de antwoorden geven die jij wilt dat ze geven." Maar betekent dat ook dat ze liegen? Is het feit dat sommige beschuldigingen pas onder hypnose geformuleerd werden een argument voor hun geloofwaardigheid? Of juist niet? Capturing the Friedmans is dus enerzijds het relaas van een imploderende familie en anderzijds een kritische terugblik op een ophefmakend pedofilieschandaal, waarvan de waarheid wellicht nooit helemaal bekend zal worden. Dat is frustrerend, maar juist daarom ook erg verhelderend. En hoewel deze documentaire uiteraard meer waarde heeft dan alleen maar die van een instructiefilm, levert hij hoe dan ook uitstekend materiaal voor politiescholen en opleidingen van allerlei hulpverleners. Maar de vragen en bedenkingen die Capturing the Friedmans oproept zijn voor iedereen relevant. Hoe betrouwbaar zijn onze herinneringen? Hoe sterk worden die gekleurd door wat we graag willen geloven? Hoe gevoelig zijn we voor allerlei sluipende vormen van massahysterie? Hoe kunnen bepaalde seksuele misbruiken zo lang verborgen blijven? Waar komt die obsessie vandaan om het eigen leven in beelden vast te leggen? Waarom willen wij bepaalde mensen absoluut schuldig vinden? Of waarom willen we juist in hun onschuld blijven geloven?

HHHH REGIE Andrew Jarecki LAND VS SPEELDUUR 107 minuten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234