Maandag 30/11/2020

'Verbied muziek tien jaar lang'

De Grieks-Russische dirigent Teodor Currentzis lijkt met zijn artistiekerige manen en donkere, zweverige dictie wel het prototype van de dandyeske kunstenaar. Maar als je zijn uitvoeringen beluistert, denk je: eindelijk iets nieuws. Dat is helaas buiten de waard gerekend.

"Met een partituur van Mozart wil ik helemaal niets nieuws doen. Ik wil gewoon interpreteren wat er staat. Bij anderen hoor ik vaak dat zij zich trachten aan te passen aan de tijd waarin we leven, aan de snelheid ervan. Maar als je speelt wat er werkelijk in de muziek staat, dan klinkt dat nieuw.

"Het gevaarlijke, mysterieuze en mooie aan muziek is niet dat er iets exotisch gebeurt. De revolutie zit in de muziek zelf. Neem de ouverture van Le Nozze di Figaro. Mozart gooit daar alle regels overboord. Het is zijn bestorming van de Bastille. Daarna, in de eerste scène, bouwen Figaro en Susanna hun nieuwe wereld. Een nieuw model voor de opera, ook."

Waarom speelt u dan geen hedendaagse avant-gardemuziek?

"Dat doe ik vaak. Maar er is een radicalere revolutie in een baslijn van Purcell dan in de verbazendste composities van Helmut Lachenmann. De meest vooruitstrevende hedendaagse muziek heeft een heel goed georganiseerde code, die je kunt volgen. Dat is niet het geval bij Purcell. Daar spring je altijd van duisternis naar licht, en als je denkt het te pakken te hebben, ontglipt het je. Het is alsof je een foto wil nemen van een schaduw: je drukt af en hij is al verdwenen. Dat is het bijzondere aan de interpretatie van oudere muziek.

"Zo bekeken is het spijtig dat vooruitstrevende rockmusici een interessantere kijk hebben op muziek dan klassieke musici. Want het materiaal van klassieke muziek is veel beter geschikt voor een reis naar de kern van de muziek. Sommige rockgroepen kunnen enorm veel gevoel en sfeer overbrengen met heel povere inhoud. En dat zouden wij niet kunnen met de muziek van Brahms?"

Vertelt u nu dat er geen goede klassieke musici zijn?

"Natuurlijk wel. Maar er zijn er maar heel weinig met het overweldigende karakter van goede rockmusici. Klassieke muziek is iets zuivers dat in het brein van de componist een code wordt. En die code wordt opgesloten in een brandkast, de partituur. Als je in de vierde symfonie van Brahms kijkt naar de altvioolpartij in bepaalde contrapuntische passages: dat lijkt atonale muziek. Vele interpretaties verzachten dat gevoel door het te verbergen in het contrapunt. Maar de partituur is immuun voor zo'n vals begrip van het materiaal.

"Het wezenlijke is niet de klassieke vorm, de symmetrie, de regels. Het is al wat radicaal, fris en goed is. In de zestiger jaren, bij de opkomst van de historische instrumenten, voelden we eindelijk iets als ademruimte, pure zuurstof. En wat is ervan overgebleven?"

Kan dat niet opnieuw?

"Ja, maar dan mogen we niet bang zijn om de traditie - ook die van de historische uitvoeringspraktijk - blasfemisch te benaderen en opnieuw te beginnen bij het begin. Vergeten wat ze ons verteld hebben en het alfabet opnieuw leren, de oorsprong van de taal reconstrueren."

Wat is uw meest revolutionaire idee?

"Men zou muziek tien jaar lang moeten verbieden. Dat zou het ware medicijn zijn voor de ziekte van de samenleving. Na tien jaar zou de samenleving klaar zijn voor een oplossing."

Maar dat zal niet gebeuren.

"Maar iets anders wel. We kunnen wegtrekken uit de grote steden, naar ver verwijderde provincieplaatsen, en daar een nieuwe wereld creëren."

Dat hebt u gedaan. U werkt niet in Moskou of Sint-Petersburg, maar eerst in Novosibirsk en nu in Perm.

"Ja, want daar kunnen mensen nog voor het eerst een symfonie van Mahler of Brahms horen. Dat vind ik een interessante situatie om in te werken. Nu, na een paar jaar, luisteren diezelfde mensen met open oren naar premières van hedendaagse muziek, oude muziek enzovoort. We doen maar zelden normale concerten maar we stellen alle repetities open. Mensen brengen hun baby's mee, we geven dansseminaries. Je krijgt het gevoel dat niemand die situatie onder controle kan houden. Het kan elk ogenblik ontsporen. Zo hoort het."

En als u een 'gewoon' concert geeft?

"Ik ben in tweestrijd wanneer ik traditionele concerten speel. Ik voel mij dan zoals de Turkse ambassadeur in Armenië. Ik zal handjes schudden en glimlachen maar ondertussen denk ik: 'dood aan de Armeniërs!.'"

"Zelfs al verstaat een orkest niet honderd procent wat ik wil zeggen, probeert het nog mijn taal te spreken. Maar de woorden die ik spreek in mijn taal, zijn niet de woorden die in deze concerten thuishoren. Mijn ideaal is dus zulke concerten niet te spelen. Of toch niet meer dan twaalf per jaar."

Waarom doet u dat dan niet?

"Als ik dat zou doen, doe ik niet mee aan de revolutie. Ik kan niet wachten tot de laatste dag, wanneer het Winterpaleis wordt ingenomen, en dan met de vlag naar binnen lopen. Ik moet mijn handen vuil maken."

Teodor Currentzis dirigeert het Mahler Chamber Orchestra in drie verschillende Sjostakovitsj-Britten-programma's: in Bozar in Brussel op 5/9, in het Concertgebouw in Brugge op 6/9 en in deSingel in Antwerpen op 7/9.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234