Opinie
Opinie

Verbazend dat zo weinig vragen worden gesteld bij de legitimiteit van een kamikazecoalitie

Marc Hooghe is als gewoon hoogleraar verbonden aan de Faculteit Sociale wetenschappen van de KU Leuven.

©kos
Share

Een kamikazeregering zal geen legitimiteit hebben in het Franstalig landsgedeelte, en dat zal onvermijdelijk de slagkracht van de regering sterk aantasten.

Marc Hooghe

Laat ons even voorstellen dat Jean-Claude Juncker een Europese Commissie zou samenstellen zonder vrouwen. Of beter nog: met één excuustruus die we dan maar bevoegd maken voor het taalgebruik in de Europese instellingen of iets dergelijks.

Een ander voorbeeld: een Duitse regering met alleen ministers uit het voormalige West-Duitsland, zonder vertegenwoordigers uit het voormalige Oost-Duitsland. In beide gevallen zou er een storm van protest opsteken, en zou het verwijt zijn dat een dergelijke regeerploeg niet in staat is de samenleving te weerspiegelen, en dus ook te besturen.

Toch staat voor België een gelijkaardig scenario in de steigers: de bedoeling blijft een coalitie tot stand te brengen waarin driekwart van de Franstalige kiezers niet vertegenwoordigd wordt. De MR haalde immers maar een kwart van de stemmen, en zou in een kamikazeregering de enige Franstalige partij worden. Het wekt verbazing dat, zeker aan Vlaamse kant, weinig vragen worden gesteld bij de democratische legitimiteit van een dergelijke kamikazecoalitie.

Het tegenargument ligt natuurlijk voor de hand: ook de huidige regering-Di Rupo beschikt niet over een volstrekte meerderheid aan Vlaamse kant. Men kan de twee situaties echter bezwaarlijk vergelijken: er is een groot verschil tussen een tekort van net één zetel, en een coalitie die welgeteld 26 procent van de stemmen haalt. Ten tweede: een basiskenmerk van democratie is de bescherming van minderheden. Aangezien de Franstaligen een minderheid vormen binnen de Belgische staat, kan men zich zeer de vraag stellen hoe democratisch het is een regering te vormen die zo drastisch ingaat tegen de politieke voorkeur van driekwart van de Franstalige kiezers.

Onmogelijk scenario
De media worden de laatste tijd flink onder druk gezet om het niet langer te hebben over de kamikazecoalitie, maar eerder te opteren voor de 'Zweedse coalitie', omdat dit al veel vriendelijker klinkt. Het is echter niet de taak van een onafhankelijke pers om voor de legitimiteit van een regeringsmeerderheid te zorgen.

Er valt juist heel wat te zeggen voor een term als kamikazeregering. De term sloeg aanvankelijk alleen op de houding van de MR zelf: de Franstalige publieke opinie staat ronduit vijandig ten opzichte van een coalitie die door de N-VA wordt gedomineerd, en het is heel twijfelachtig dat de MR bij de volgende verkiezingen beloond zal worden voor deze collaboratie met 'de vijand'. Het zou kort door de bocht zijn om Charles Michel te vergelijken met Léon Degrelle, maar de MR zal onvermijdelijk het verwijt krijgen dat ze de belangen van Wallonië verwaarloost om zich volledig te laten inschakelen in een Vlaamse agenda. Benieuwd hoe de partij zich daaruit redt.

Als de kamikaze daartoe beperkt bleef, dan zou het nog meevallen. De MR moet zelf haar electorale strategie bepalen en als de partij over vijf jaar van de kaart wordt geveegd, dan heeft voor de rest niemand daar last van.

Maar ook voor het land zelf is zo'n totaal onevenwichtige regering geen goede zaak. Een kamikazeregering zal geen legitimiteit hebben in het Franstalig landsgedeelte, en dat zal onvermijdelijk de slagkracht van de regering sterk aantasten. Men schermt nu met het argument dat de volgende regering een aantal drastische maatregelen zal moeten nemen in verband met de vergrijzing. Kan men verwachten dat de Franstaligen dat allemaal lijdzaam zullen ondergaan, als er aan hun kant totaal geen maatschappelijk draagvlak is voor het regeringsbeleid? Het is bijzonder moeilijk te regeren tegen een meerderheid van driekwart van de bevolking in.

Ook voor het uitvoeren van de zesde staatshervorming wordt dan gekozen voor een onmogelijk scenario. Waarom zouden de Waalse en Franse Gemeenschapsregering loyaal samenwerken met een extreme minderheidsregering op federaal niveau? Aan Vlaamse kant lijkt men vaak te denken dat het voldoende is dat de Vlaamse en de federale regering elkaar vinden om de zesde staatshervorming uit te voeren. Maar voor heel wat bevoegdheden is een globaal akkoord nodig, met alle partners. Een asymmetrische bevoegdheidsoverdracht, waarbij Vlaanderen instaat voor de eigen bevoegdheden maar het federale niveau blijft betalen voor die bevoegdheden in het Waals Gewest, is in de praktijk immers onmogelijk. Als men de uitvoering van de zesde staatshervorming alsnog wil saboteren, dan is een labiele en zwakke regering hiervoor de best mogelijke formule.

Vleugellam
België viert zijn nationale feestdag dit jaar dus onder een slecht gesternte: we hebben geen regering, en de grootste partijen proberen een regering tot stand te brengen met weinig democratische legitimiteit.

Misschien komt dat sommigen nog goed uit ook. Als men wil aantonen dat het Belgische federale niveau niet langer werkt, is de beste manier om dat te doen een regering vormen die al van bij start vleugellam is.

cult