Dinsdag 18/05/2021

Nuit Debout

Verander de wereld met een nachtelijk publiek debat

null Beeld ©EPA
Beeld ©EPA

Vanuit Parijs verspreidt de protestbeweging Nuit Debout zich snel over Europa. Ook in Belgische steden komen steeds meer jongeren samen om al discussiërend de wereld te veranderen. Donderdag is er weer een bijeenkomst in Gent, zaterdag was er eentje in Brussel. Maar wat zijn de overlevingskansen van deze nieuwe politieke beweging?

Voorlopers

Deelnemers van Nuit Debout benadrukken het unieke van hun beweging, maar toch zijn er opvallende parallellen met de Spaanse Indignados en de betogers van Occupy Wall Street. Ook dat waren vooral jongeren die op belangrijke pleinen geweldloos het establishment aanvielen. Maar in Madrid en New York concentreerden de betogers zich vooral op de uitwassen van het kapitalistische systeem, dat in 2007 was uitgemond in een financieel-economische crisis. Nuit Debout is qua thematiek veel breder en voorlopig ook veel vager.

En dat verklaart dan weer waarom de nieuwe beweging herinneringen oproept aan mei 68 - massaprotesten die gekenmerkt worden door een algemeen ongenoegen over de heersende politieke klasse. Ook het feit dat Nuit Debout in Parijs begon, maakt het verleidelijk om een sterke parallel te trekken met de studentenprotesten van bijna vijftig jaar geleden.

Hoewel de beweging momenteel bijna het tegendeel is van een gestructureerde politieke partij, doen de ideeën van de Nuit Debout-aanhangers sterk denken aan die van radicaal linkse partijen als Parti de Gauche, het Griekse Syriza en het Spaanse Podemos. Ook de gelijkenissen met de Piraten-partijen in Zweden, Duitsland en België zijn treffend.

Idolatrie mag dan al uit den boze zijn bij Nuit Debout, duidelijk is dat politici als voormalig Grieks financiënminister Yanis Varoufakis, Amerikaans presidentskandidaat Bernie Sanders en Podemos-leider Pablo Iglesias inspirerende figuren zijn.

¿ Een Nuit Debout, zaterdagavond op de Kunstberg in Brussel. Wat de invloed van de beweging in België zal zijn, is moeilijk te peilen. Daarvoor is de aanhang nog te klein. Beeld ©Bob Van Mol
¿ Een Nuit Debout, zaterdagavond op de Kunstberg in Brussel. Wat de invloed van de beweging in België zal zijn, is moeilijk te peilen. Daarvoor is de aanhang nog te klein.Beeld ©Bob Van Mol

Het prille begin

Nuit Debout wordt vaak gezien als het gevolg van een bijna impulsieve beslissing van een groepje jongeren om na de massabetoging van 31 maart op de Place de la République een nieuwe politieke beweging te beginnen. Die versie klopt niet helemaal.

De echte geboorte van Nuit Debout vond plaats op 23 februari. Die dag was er een protestavond in de Bourse du Travail, een historisch gebouw nabij de Place de la République. Organisator van deze 'Leur faire peur'-avond was François Ruffin, hoofdredacteur van de alternatief linkse publicatie Fakir en regisseur van de film Merci Patron.

Naast enkele vooraanstaande vakbondsafgevaardigden namen ook schrijvers, studenten en mensen uit de culturele wereld het woord. Ook aanwezig: behoorlijk wat sympathisanten van de radicaal linkse Parti de Gauche.

Enkele deelnemers zullen later verklaren dat er elektriciteit in de lucht hing. Sommigen gewaagden zelfs van een revolutionaire sfeer. Conclusie van de avond: het bewind van president François Hollande roept dermate veel weerstand op dat het nodig is om de krachten van verschillende protestbewegingen te bundelen in een geweldloos burgerinitiatief. Er komt een collectief dat luistert naar de naam Convergences des Luttes.

De aanwezigen beslisten diezelfde 23 maart om na de betoging van 31 maart de Place de la République voor onbepaalde tijd te bezetten en de bekende economist Frédéric Lordon een toespraak te laten houden.

null Beeld ©AFP
Beeld ©AFP

De betoging van 31 maart

Ondanks de striemende regen lokt de protestmars tegen de Loi Travail zeker een half miljoen mensen naar Parijs. De betogers richten hun pijlen op president Hollande en diens arbeidsminister Myriam El Khomri. Die zouden bezweken zijn voor de eis van grote bedrijven om het ontslagrecht te versoepelen en komaf te maken met de 35 urenweek.

Maar als de betoging in de late namiddag naar haar einde loopt, gebeurt er iets bijzonders. Medewerkers van het collectief Convergences des Luttes zetten op de Place de la République enkele tenten op. Daarna verdelen de aanwezigen, voornamelijk jongeren, zich in kleinere groepjes. Ze gaan in een cirkel zitten en beginnen met elkaar te praten en te discussiëren. Even pauzeren ze om de oproep van Lordon voor een algemene staking te aanhoren en daarna debatteren ze tot 4 uur in de ochtend over een waaier aan onderwerpen: de Loi Travail, klimaatopwarming, burgerlijke ongehoorzaamheid, een samenleving zonder geld. Nuit Debout is een feit.

De volgende dagen wordt de Place de la République uitgebouwd tot een ministad met een bibliotheek, een apotheek, een kantine, een vuilnisophaaldienst, een fanfare.

null Beeld ©AFP
Beeld ©AFP

Politieke ideeën

Het is bewust de bedoeling om de beweging spontaan en organisch te laten groeien. Een partijprogramma is er niet, leiders evenmin. Wel zijn er duizenden meningen over honderden onderwerpen: arbeidsmarkt, fiscale ontduiking, het basisinkomen, biologische landbouw, onderwijs, klimaat, migratie, feminisme.

Basisidee is een absoluut geloof in de noodzaak van een open debat waaraan iedereen kan deelnemen. Collectieve intelligentie, heet dat in Nuit Debout-jargon.

Het overgrote deel van de sympathisanten keert zich af van de huidige politieke wereld, die omschreven wordt als een oligarchie van gevestigde belangen en machtsgroepen. In de plaats moet er een vorm van directe democratie komen.

Binnen de beweging heerst bijzonder veel teleurstelling over het beleid van Hollande, dat omschreven wordt als "een linkse vorm van rechtse politiek". De Nuit Debout-aanhangers die sinds twee weken op Place de la République regen, wind en koude trotseren, zijn volgens sommigen dan ook veel voormalige Hollande-kiezers die politiek dakloos zijn geworden.

null Beeld ©AFP
Beeld ©AFP

Vergaderen met structuur

Open en vrij discussiëren, allemaal goed en wel, maar de deelnemers aan Nuit Debout zagen al snel de noodzaak in om de debatten te structureren. Er kwamen verschillende thematische commissies en dagelijks is er een algemene vergadering waarop bij consensus wordt gestemd.

Oeverloze discussies worden niet toegestaan. Op de Place de la République waken moderatoren met chronometer in de hand over het strakke tempo van de debatten die door een griffier worden samengevat en gebundeld.

Opmerkelijk: een commissie die op République uitgroeide tot een groot succes kreeg de naam Debout education populaire. Bedoeling van dit atelier is dat een expert een uiteenzetting geeft over een bepaald thema zonder zich als intellectueel of expert te gedragen. Zijn/haar discours moet helder en toegankelijk zijn, moeilijke termen zijn verboden. De jongste weken werd op deze manier over uiteenlopende zaken als terrorisme, de revolutie van 1848, mei 68 en de mythe van Sisyphus gedebatteerd.

Nuit Debout zonder grenzen

In nog geen twee maanden tijd verspreidde de beweging zich over meer dan tachtig Franse steden en begonnen aanhangers in Spanje, Duitsland, Portugal, Canada, Taiwan, Nederland én België met nachtelijke politieke debatten. In ons land namen vooral Brussel en Gent het initiatief, de deelnemersaantallen liggen voorlopig in de honderden, (nog) niet in de duizenden.

Groeipijnen

De charmes van Nuit Debout zijn tegelijk ook bedreigingen voor het succes. Het feit dat de beweging openstaat voor iedereen en alle meningen, maakt dat de bijeenkomsten een chaotische indruk nalaten en dat er voorlopig weinig concrete beslissingen worden genomen. "We zijn rond de pot aan het draaien", vertelde een van de deelnemers op Place de la République aan verschillende media. "Het wordt tijd dat we met concrete standpunten op de proppen komen."

Zover lijkt het voorlopig niet te komen. Daarvoor is deze beweging nog te grillig, te onvoorstelbaar en te vrijblijvend. Dat zeggen althans de deelnemers van het eerste uur die met frustratie vaststellen dat vele nieuwsgierigen opdagen, zonder zich te engageren. "We hebben mensen nodig die zich engageren, want het zijn altijd dezelfden die deelnemen aan de debatten."

Ongetwijfeld de belangrijkste kritiek op deze prille beweging is dat de deelnemers voorlopig vooral blank en eerder bemiddeld zijn. In Parijs werden al meerdere pogingen ondernomen om ook in de banlieues te vergaderen, maar dat gebeurt met matig succes. Ook de contacten met arbeiders en bedienden blijven tot nu toe beperkt."

Wat brengt de toekomst?

Er zijn redenen om aan te nemen dat Nuit Debout een factor van politiek belang kan worden. De snelheid waarmee het fenomeen zich over Frankrijk en in de buurlanden verspreidt, is opvallend. Maar de kans is ook behoorlijk groot dat de beweging snel doodbloedt, gerecupereerd wordt door radicaal links of zal blijven voortleven als een mega-denktank zonder concrete realisaties.

Een eerste test komt er op 28 april wanneer in Frankrijk opnieuw een algemene nationale staking tegen de Loi Emploi plaatsvindt. Als het protest president Hollande dwingt om de wet in te trekken of te herschrijven, zal dit niet enkel een overwinning zijn voor de vakbonden en studentenbewegingen maar ook voor Nuit Debout.

Andere cruciale vraag is of de basisfilosofie van de beweging niet haaks staat op het verwerven van concrete macht: politieke talenten een kans geven om de leiding te nemen, deelnemen aan verkiezingen, een politiek programma schrijven - het is allemaal in strijd met de beginselen.

Over de invloed van Nuit Debout op de Franse presidentsverkiezingen van volgend jaar wil niemand zich uitspreken. De anti-Hollande-sentimenten zijn sowieso al enorm, wellicht zal Nuit Debout ze nog versterken. Een mogelijk gevolg hiervan is dat de Parti Socialiste compleet leegloopt en dat zou goed nieuws zijn voor de conservatieve Les Républicains en het extreemrechtse Front National. Een linkse beweging zal zo een rechtse president aan de macht helpen.

Nog een mogelijkheid: door de toenemende invloed van Nuit Debout valt niet uit te sluiten dat de positie van de impopulaire Hollande zo zwaar onder druk komt te staan dat de president zich uit de verkiezingsstrijd terugtrekt en de PS een andere presidentskandidaat zal aanstellen.

Wat de invloed van de beweging in België zal zijn is nog moeilijker te peilen. Daarvoor is de aanhang nog te klein. Maar gezien de vele hete politieke hangijzers is de potentiële kracht van Nuit Debout in ons land reëel: omstreden besparingen, polarisatie van het vluchtelingendebat, links-rechtstegenstellingen over antiterreurbeleid. Het grote verschil met Frankrijk is dan weer dat linkse partijen als sp.a, Groen en PVDA in de oppositie zitten en voluit kritiek kunnen leveren op de rechtse regering. Vraag is dan ook of België behoefte heeft aan een alternatieve beweging.

Hoe dan ook zal de komende weken duidelijk worden of Nuit Debout echt vleugels krijgt of beperkt zal blijven tot spannend intellectueel amusement voor would-berevolutionairen.

Filosoof Finkielkraut weggejouwd

'Fascist! Flikker op!' Met die woorden werd filosoof Alain Finkielkraut zaterdagavond van de Place de la République in Parijs verjaagd door linkse demonstranten die er elke avond bij elkaar komen voor een Nuit Debout. Links Frankrijk beschouwt Finkielkraut als 'reactionair' vanwege zijn kritiek op de islam en het multiculturele denken. Op YouTube is te zien hoe de filosoof wordt weggejouwd. Op zijn beurt maakt Finkielkraut een demonstrante in weinig filosofische termen uit voor pauvre conne, 'zielige trut'. Filosoof Finkielkraut was niet erg onder de indruk van het democratisch gehalte van de beweging. Hij wilde slechts uit nieuwsgierigheid een kijkje nemen, zei hij, maar kennelijk zijn mensen met afwijkende ideeën niet welkom. "Het zijn fascisten", zei Finkielkraut.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234