Dinsdag 07/12/2021

Venezolaanse president wint referendum over grondwet en mag zich nu laten herkiezen zolang hij wil

Chávez kan eeuwig president blijven

De Venezolaanse president Hugo Chávez heeft 54,36 procent van de kiezers achter zich gekregen voor een grondwetswijziging die hem onbegrensd in de tijd herkiesbaar maakt. In 2007 had de 'Comandante' al eens een poging gewaagd, maar toen won de oppositie nipt. 'Victoria! Victoria popular', riep hij zondagavond.

DOOR LODE DELPUTTE

Caracas l Chávez (54) ontving de eerste felicitaties van de Cubaanse oud-president Fidel Castro. 'Een overwinning die door haar omvang onmogelijk te meten is', zei hij.

De overwinning mag dan bij democratische meerderheid zijn bedongen, de oppositie moest uren wachten voor de eerste beelden van haar ontgoochelde boegbeelden op tv verschenen. President Chávez had immers verordend dat alle tv-zenders het volksfeest uitzonden dat Caracas tot een rode mensenzee had omgevormd. Zelf had hij intussen zichtbaar gelukkig de victorie geproefd op het 'balkon van het volk', aan het Miraflorespaleis.

"We hebben de poorten van de toekomst wagenwijd opengezet", riep hij, omringd door zijn kinderen en kleinkinderen, de massa's toe. "Venezuela keert niet naar zijn onwaardige verleden terug. Hier staat het volk van Simón Bolívar dat de vaandels van de waardigheid draagt! Victoria! Victoria popular!"

Met erg christelijke frases oreerde Chávez ook hij zich zal wijden "aan de lijdende man, de lijdende vrouw, het lijdende volk. Ik wijd mij integraal aan de dienstbaarheid jegens het volk, zolang mijn leven duurt. (...) Tenzij het volk er anders over beslist zal deze soldaat kandidaat zijn voor de verkiezingen van 2012 om het land ook tussen 2013 en 2019 te dienen."

Autoritaire trekken

Volgens de CNE, de Venezolaanse kiesraad, heeft Chávez 54,3 procent van de stemmen achter zich gekregen, tegenover een al bij al relatief magere 45,63 procent voor de oppositie. Zo'n 68 procent van de Venezolanen verplaatste zich naar de stembus. Een erg intensieve campagne waarbij Chávez in eerste instantie dat deel van het electoraat bewerkte dat hem wel een goed president vond maar om velerlei redenen toch naar een nee-stem neigde, heeft de strijd beslecht. Voor Chávez was het hem of de chaos, een argument dat er vlot inging bij groepen met een lage opleidingsgraad en een voor de Latijns-Amerikaanse geschiedenis typische hang naar patriarchaal leiderschap.

Chávez' tegenstanders wijzen erop dat mensen in de volkswijken die hem niet aanhangen met de vinger nagewezen worden, en uit de 'cliëntelistische' netwerken geweerd worden die hij geïnstalleerd heeft. De gezaghebbende conservatieve Argentijns-Amerikaanse analist Andrés Oppenheimer noemt hem zelfs stelselmatig een 'narcist-leninist' - waarschuwend voor Chávez' personele machtsbeoefening en autoritaire trekken.

De uitslag moet een nieuw elan geven aan Chávez' tien jaar oude Bolivariaanse Revolutie en streefdoel om Venezuela tot een socialistische staat om te bouwen. De electorale triomf zal ook Chávez' rol versterken als onbetwiste leider van een links blok in Latijns-Amerika, waar behalve Venezuela en Cuba ook Bolivia, Ecuador en Nicaragua deel van uitmaken.

Chávez controleert niet alleen het Venezolaanse parlement, maar net zo goed het gerecht, het gros van de deelstaten en de staatsoliemaatschappij PDVSA, goed voor de helft van alle inkomsten en 94 procent van de landelijke export.

Maar gewonnen of niet, op een makkelijk moment komt Chávez' overwinning niet. De olieprijs is fors teruggevallen zodat de actieplannen en programma's waarop zijn legitimiteit berust door besparingen getroffen dreigen te worden. Tijdens zijn tien jaar aan de macht was de president erin geslaagd de armoede flink terug te dringen, maar nu de financiële reserves teruggevallen zijn en door de overwaardering van de munt de export gedaald is, zien waarnemers weinig alternatieven buiten een devaluatie. Niemand weet met welke nieuwe beleidsopties Chávez eerstdaags wil uitpakken, maar een officiële waardevermindering van de munt is er mogelijk een van.

Populistische manipulatie

Blijft de hamvraag hoe democratisch Chávez' door populaire participatie afgedwongen machtsbestendiging is, en wat ze betekent voor de democratie in Latijns-Amerika. "Je kunt niet ontkennen dat Chávez in zijn eigen project gelooft", stelt Latijns-Amerikaspecialist Thiago de Aragão van het Parijse Institut des Relations Internationales et Stratégiques (IRIS) in Latin America And The Initiatives To Perpetuate Power. "Het is er hem geenszins om te doen het volk te misleiden. Chávez koestert het geloof dat zijn Bolivariaanse Revolutie of het Socialisme van de 21ste Eeuw de beste manier zijn om het land te leiden. Wel maakt machtsafwisseling geen deel uit van dat project. Chávez weet en gelooft dat er geen andere leider klaarstaat."

In Latijns-Amerika is Chávez overigens lang de enige niet die zich aan de macht vastklampt. In het verleden deden ook de Chileen Pinochet, de Argentijn Perón en de Uruguayaan Bordaberry het. Vandaag zet de Argentijnse president Cristina Fernández in naam van het peronisme het beleid van haar echtgenoot en voorganger Néstor Kirchner voort. En in Colombia wordt ook de rechtse president Uribe verleid door de gedachte om er na twee ambtstermijnen een derde aan te breien.

Aragão: "Wat in het verleden met decreten en wapens gebeurde, vindt vandaag plaats via massaparticipatie. Of die participatie nu het resultaat is van populistische manipulatie of niet, feit is dat het een stevig argument is tegen zij die deze regeringen ervan beschuldigen antidemocratisch te zijn."

Hugo Chávez:

We hebben

de poorten van de toekomst wagenwijd opengezet

n Aanhangers van de Venezolaanse president juichen zondagnacht na winst in een referendum. Chávez zelf riep het volk toe van op het balkon van het Miraflorespaleis: 'Ik wijd mij integraal aan de dienstbaarheid jegens het volk, zolang mijn leven duurt.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234