Dinsdag 21/01/2020

Venetië

van a tot z

Mocht u van plan zijn deze zomer naar de Biënnale van Venetië te gaan of er even halt te houden op weg naar de stranden van de Adriatische kust, weet dan dat dit een heerlijke, maar drukke en warme stad is. En dat er meer is dan de Biënnale. Hierbij een praktisch alfabet voor de Venetië-vaarder.

door Agnes Goyvaerts

Arsenale

n De Biënnale speelt zich af op twee plaatsen, op loopafstand of één vaporetto-halte van elkaar. In de Giardini staan de vaste landenpaviljoenen, waar om de twee jaar een kunstenaar van het betreffende land iets in mag doen. Het Arsenale is een indrukwekkend fort, vroeger de scheepswerf die de macht van Venetië als zeevaardersnatie symboliseerde. Op 13.000 vierkante meter werden tot de Eerste Wereldoorlog grote schepen gebouwd. Dan werd het Arsenale militair domein, verboden voor het publiek, behalve tijdens de Biënnale. Sinds 2002 worden er ook andere tentoonstellingen gehouden. De kracht van het gebouw kunt u best bewonderen vanop de vaporetto, lijn 52.

Bàcari

n Een typisch Venetiaans verschijnsel zijn de bàcari, kleine bars waar u van 's ochtends tot 's avonds iets kunt drinken en een klein hapje eten. U drinkt er een ombra, meestal een glas wijn, en eet er wat kleinigheden, cicheti bij, bijvoorbeeld tramezzini, driehoekige belegde boterhammetjes, een bordje calamares of vleesballetjes. Sommige bàcari serveren rond lunchtijd volwaardige maaltijden - vergelijk het met pubeten -, maar hun roeping ligt in de uren tussenin. U gaat er voor een aperitief of een afzakkertje. Enkele bekende zijn Do Mori op San Polo, Da Carla, net achter het Museo Correr, Al Volto, op San Marco, Calle Cavalli en Vino Da Pinto, naast de groentemarkt aan de Rialtobrug.

n Toen in 1806 Napoleon zeggenschap kreeg over Venetië wou hij een optrekje op de Piazza San Marco. Hij zou overwogen hebben zijn intrek te nemen in het paleis van de dogen, maar besliste daarna om ertegenover een paar gebouwen te laten neerhalen en een heel nieuwe vleugel te bouwen. In dit gebouw huist nu het museum Correr, waar half juni een overzichtstentoonstelling van de bekende Britse schilder Lucian Freud opende. Hij schilderde onder anderen de Queen (te zien) en Kate Moss (niet te zien). Loopt tot eind oktober.

n Twee Britse auteurs kiezen graag Venetië als decor voor hun misdaadromans. Bij Michael Dibdin gaat het er soms een beetje wreed toe, Donna Leon is vooral erg goed in het beschrijven van het dagelijks leven. Haar hoofdpersonage, de commissario Guido Bruetti, heeft een verstandige vrouw die goed kan koken, twee tieners die kleine problemen opleveren en een baas op het questura voor wie hij niet veel sympathie of respect koestert. Aangename lectuur voor onderweg, om al wat Venetiaanse termen op te pikken.

n Als u de tentoonstelling in de Giardini hebt bezocht en even de drukte wilt ontvluchten om uit te blazen, is het verstandig niet richting San Marco te wandelen, maar de andere kant uit te gaan, naar Santa Elena (één halte met lijn 1 of 82). Toeristen liggen te zonnen op de banken aan de rand van het park, u passeert er de piepjonge matrozen van de zeevaartschool in hun smetteloos witte pakken en (te grote) kepie en eet er een kleinigheid in een onpretentieus restaurantje.

n Het traditionele schoeisel van de gondeliers, furlane of friulani, zijn genoemd naar de provincie waar ze werden gemaakt, uit overschotjes fluweel van de plaatselijke weverijen. Voor de zolen gebruikte men versleten autobanden. Vandaag dragen de gondeliers Nikes en zijn de furlani een cultproduct geworden. In minstens twee winkels vindt u nog de originele slippers, in de Calle San Vio, Dorsoduro, en in de Calle Fiubera, San Marco. Maar ik zag veel schoenwinkels die luxueuze varianten op de fluwelen furlane verkopen, chic genoeg voor een feest.

n IJs! IJs! Bij mooi weer loopt iedereen eraan te likken. De beste ijsmakers bevinden zich op de Zattere, de kade tegenover La Giudecca. Aldo, Nico en Cucciolo proberen elkaar de loef af te steken. Koop hier een gianduiotto met hazelnoten, en geniet ervan met uitzicht op de passerende jachten en cruiseschepen.

Harry's Bar / Haig's

n Nachtleven in Venetië? Tijdens de openingsdagen van de Biënnale en tijdens het filmfestival is er 's nachts nog wel wat vertier, maar meestal sluiten cafés naar onze normen erg vroeg. Ga één keer een bellini drinken in Harry's Bar, gewoon omdat het een nostalgisch (Amerikaans) monument is waar legendarische figuren als Ernest Hemingway en Marlene Dietrich zich een stuk in de kraag hebben gedronken, en omdat de bellini, prosecco met vers perzikensap, onweerstaanbaar is. Gloednieuw, en net om de hoek, is de ultrahippe Bàcaro Lounge, in een huizenblok dat pas door de familie Benetton is opgekocht (Salizza da San Mois, San Marco). Haig's is de plek waar hedendaagse kunstenaars, filmsterren, playboys en alles wat daar graag rondzwermt tot in de vroege uurtjes te vinden is. Nog een nieuwkomer is de loungebar Orange op het Campo Santa Margarita.

n Een dagje weg van de drukte? Neem de boot naar een van de eilandjes in de lagune. Het bekendste is Murano, het mekka van de glasblazers (veel kitsch, maar toch ook mooie vazen). Torcello (lijn 14) is perfect voor een wandelingetje langs het kanaal. Ooit woonden hier 30.000 mensen, nu nog een zestigtal, van wie enkele antiquairs. Hier bevindt zich de Locanda Cipriani, een befaamd restaurant met enkele kamers voor romantische zielen. Nog meer romantiek, maar van een andere orde: het Isola San Michele is de begraafplaats van Venetië (lijn 23, 52). Diaghilev, Stravinsky en Ezra Pound rusten er, en er is een aparte afdeling voor gondeliers. Met grafstenen in de vorm van gondels, natuurlijk.

n ... voor de vlucht. Als u op tijd vertrekt. Wie logeert bij San Marco of Dorsoduro en de boot naar de luchthaven wil halen, moet eraan denken dat de smalle straatjes in het toeristische hart vaak verstopt zijn en dat u er, zeker met uw koffer op wieltjes, maar moeizaam vooruitkomt. Probeer geen omweg te maken, want u riskeert hopeloos verloren te lopen. De vaporetto naar de Marco Polo-luchthaven doet er ongeveer een uur over (10 euro). Een taxiboot is dubbel zo snel, maar viermaal duurder. Naar de luchthaven is het nog een eindje lopen van de aanlegsteiger (er is wel een gratis shuttle, als u die kunt vinden) en de grenscontrole stond eerder deze maand nog niet op punt, wat ellenlange rijen tot gevolg had. Een troost voor wie op zeker speelt en te vroeg is: in de luchthaven is een mooie wijnbar, waar u Italiaanse wijnen per glas kunt drinken en verzorgde kleine schotels kunt proeven.

n Het langgerekte eiland, bekend van Dood in Venetië en het Hôtel des Bains, vormt een barrière tussen de lagune en de Adriatische Zee. Hier rijden wél auto's (bereikbaar met het veer vanaf Tronchetto), maar vooral fietsen. Het groene eiland staat vol oude roze en okergele villa's, begroeid met klimop en geurige struiken, en in de zomer is het een oase van rust na de drukte op de Biënnale en San Marco. Het is absoluut aan te raden hier te logeren, in het chique Excelsior of Hôtel des Bains, het curieuze betegelde Hungaria of een van de vele kleinere familiepensions. Ik sliep als een roos in het bescheiden La Meridiana, een kwartiertje van de aanlegsteiger. Daar is een fietsenverhuurplaats. De hele nacht zijn er bootverbindingen met Venetië. In de winter is het er minder aangenaam, want nogal verlaten en tochtig.

n Net als zijn geestelijke vader, Hugo Pratt, komt de stripheld na zijn omzwervingen altijd weer in Venetië terecht. "Always a little further", het thema van de tentoonstelling in het Arsenale, is ontleend aan een van zijn albums. Corto Maltese is de verpersoonlijking van de romantische reiziger, onafhankelijk, open voor risico's, altijd grenzen overschrijdend op zoek naar zijn eigen lot. Zo omschrijft curator Rosa Martinez hem, en zo is ook de tentoonstelling.

n Van zodra de winkels sluiten - hou er rekening mee dat er tussen 13 en 16 uur niet te shoppen valt - komen uit het niets de vu cumpra's opgedoken, ambulante verkopers, meestal uit Senegal, die op een laken de imitatietassen van Vuitton, Dior, Gucci en andere uitstallen. Ze zijn het onderwerp van het recentste boek van Donna Leon (zie hoger), en daarin wordt gesuggereerd dat de namaak zo goed is omdat de tassen gewoon in dezelfde fabrieken worden gemaakt. Overdag gebeurt het officieel, 's nachts voor het parallelcircuit. Maar Vertrouwelijke zaken is natuurlijk een roman, fictie dus.

n Geducht zijn de acque alte, tussen oktober en april. Dan loopt de stad onder water. In de hotels worden rubberlaarzen ter beschikking gesteld, en op het San Marcoplein loopt u over een systeem van houten bruggetjes.

n Gemarmerd papier is een van de betere souvenirs die u uit Venetië kunt meebrengen (andere zijn glas, fijn huislinnen, sieraden van glazen parels, antieke stoffen en voor de liefhebbers: maskers). Verscheidene kleine ateliers verkopen vellen marmerpapier, schriften, briefpapier en telefoonregisters, en het mooie papier wordt vaak met de hand gebonden in een zacht lederen band. Goed adres: Paolo Olbi, Calle della Mandola, San Marco.

n De vijftiende eeuw is een gezegende periode voor de Venetiaanse schilders: Bellini, Carpaccio, Giorgione. Van die drie heeft alleen de laatste zijn naam niet geschonken aan iets eet- of drinkbaars.

n Als er in mei de jonge doperwtjes op de markt zijn, vormen ze, samen met rijst, stukjes spek en kippenbouillon een Venetiaanse specialiteit. Goed adres: Vivaldi, Calle Madonetta, San Polo.

n Nog in het centrum, maar net iets buiten de hevige toeristendrukte is dit een aangename wandeling. Het Campo San Polo is een van de grootste en mooiste pleinen van Venetië, en de zeer oude kerk van San Polo (837) is een ratjetoe van opeenvolgende stijlen. Een leuke osteria is La Patatina.

n Dit is de goedkoopste manier om een gondel te nemen. De collectieve gondels met twee roeiers varen recht heen en weer over het Canal Grande. De passagiers staan rechtop.

n Bestel als afsluiter van de maaltijd een grappa a l'uva, rozijnen in alcohol van druiven, die tot 70° sterk kan zijn. Goed adres: Locanda Montin, Fondamente delle Eremite, Dorsoduro.

Vaporetto

n Alle verkeer gebeurt over het water. Met privé-taxi's (voor wie geld te veel heeft), met de gondel (voor wie verliefd is of uit Japan komt) of met de vaporetto, de watertram. Het makkelijkste is een kaart voor 24 uur te kopen (10,5 euro), waarmee u vrij op en af de boten kunt springen. Vergeet niet de eerste keer te ontwaarden! Met deze dagkaart kunt u wel naar het station aan de Piazza Roma, maar niet naar de luchthaven, daarvoor geldt een ander tarief. Lijn 1 en lijn 82 gaan van San Marco naar de Biënnale en naar het Lido. Let op dat u in de juiste richting aanschuift.

n Venetië heeft in elk seizoen zijn charmes. Ik hou ervan in december, als er mysterieuze nevels boven het water hangen. Druk en duur is het er met het traditionele carnaval, en ook tijdens de Mostra del Cinema, het filmfestival in september. Augustus is een kalme maand, als men tegen de hitte kan. Logeren op het Lido is dan aan te raden, voor een duik in zee. De derde zaterdag van juli wordt het Festa del Redentore gevierd, een religieus feest dat authentieker maar minder bekend is dan het carnaval. Op zondag is er de grote regatta aan San Marco.

n Wie geen 15 euro entreegeld voor de Biënnale overheeft, kan overal in de stad onverwacht op installaties van kunstenaars stuiten. Ook vanop het water is er heel wat te zien. Om het paviljoen van Albanië te zien hoeft u de Biënnale niet binnen te gaan. Het staat erbuiten en ziet eruit als een reusachtige Ku Klux Klan-muts. Keer niet terug als u voor de deur staat om te zien wanneer het opengaat, het gaat nooit open.

n Het zangerige Venetiaanse dialect verschilt nogal sterk van het officiële Italiaans. Dat merkt u ook op de menukaarten. Zelfs wie vertrouwd is met granzeola en polenta zal zich hier eens in de haren krabben en de hulp van de kelner moeten inroepen. Met een zanzarin (zan = man) duidt men zowel een playboy aan als de gondelier, vroeger de vertrouwenspersoon die alle geheimpjes kende. n

n Het blijft een raadsel waarom ontbijten in Italiaanse hotels zo teleurstellend is terwijl de koffiecultuur er zo hoogstaand is. Wereldbekend is Illy-koffie, dat zijn standplaats heeft in het nabije Triëst. Tot vreugde van vele bezoekers is Illy de hoofdsponsor van de Biënnale. Bij de vorige editie liet Illy door de universiteit Cà Foscari een onderzoek uitvoeren bij de bezoekers om te weten te komen hoe het voor hen nog aangenamer zou kunnen zijn. Het resultaat: dit jaar kunt u op het tentoonstellingsterrein van de Giardini op diverse plaatsen een kopje Illy-koffie drinken aan een kleine, speciaal ontworpen kiosk. Maar er is meer. Er zijn 1.500 lichte, draagbare vouwstoelen voorhanden, waarmee u kunt rondwandelen en rusten waar het u bevalt. Aan de stoeltjes zit zelfs een tas voor documentatie vast. De rode exemplaren zijn enkel te leen, witte zijn te koop in de boekhandel. De Amerikaanse artiest Andrea Blum ontwierp voor Illy Gardens and Fountains, een luchtige constructie van banken, drinkfonteinen en plantenbakken waar u kunt zitten om de toestand van de Hedendaagse Kunst te bespreken. In de 40.000 Illy-koffiebars overal ter wereld ten slotte worden kopjes, suikerzakjes en servetten verspreid met het coverbeeld van de catalogus van de Biënnale.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234