Dinsdag 15/10/2019

Venetië Privé

Venetië heeft meer, nóg meer te bieden dan alleen de Biënnale. Steeds vaker strijken grote privéverzamelaars er neer om hun collectie te tonen. Het aanbod is overweldigend, met als uitschieters de Antwerpse verzamelaar Axel Vervoordt - met nieuw werk van Michaël Borremans - en een verschroeiende expo van schilder Cy Twombly.

Er zijn weinig steden ter wereld waar op zo weinig vierkante kilometers zo veel privécollecties te bekijken zijn als in Venetië. Het is sowieso al een van de drukst bezochte steden ter wereld en om de twee jaar - de oneven jaren wanneer de Biënnale loopt - lijkt de hele (kunst)wereld in Venetië te zitten. De grote collectioneurs profiteren ervan dat alle ogen op de stad gericht zijn om uit te pakken met hun collecties.

De legendarische Amerikaanse galeriste en kunstverzamelaar Peggy Guggenheim is de oermoeder van de privécollectioneurs in de lagunestad. Zij kocht kort na de Tweede Wereldoorlog een stadspaleis aan het Canal Grande, waar ze ging wonen en zich omringde met haar verzameling van toen nog onbekende Amerikaanse kunstenaars als Jackson Pollock en Mark Rothko. In 1951 gooide ze de deuren open voor het publiek. Nu loopt er een retrospectief van Charles Pollock, de oudere, eveneens schilderende broer van Jackson Pollock (tot 14 september).

Nadat Peggy Guggenheim haar museum had geopend, werd het een tijd stil in Venetië. Pas in 2006 schudde de Franse zakenman François Pinault aan de boom. Pinault - CEO van onder meer merken als Gucci, Converse en Samsonite en van veilinghuis Christie's - kocht het Palazzo Grassi over van de familie Agnelli (Fiat), die het gebouw sinds 1984 voor kunsttentoonstellingen gebruikte. Pinault liet het Palazzo ombouwen door de Japanse architect Tadao Ando en opende het in 2006 met een keuze uit zijn jonge collectie hedendaagse kunst. Parijs was niet geïnteresseerd geweest in het aanbod van Pinault. Daarom verkaste hij naar Venetië.

In 2009 volgde het helemaal opgeknapte en eveneens door Tadao Ando verbouwde monumentale douanegebouw Punta della Dogana. Vanaf dat moment beschikte François Pinault over twee musea om zijn grote collectie te tonen, waarin zich onder meer werk van Luc Tuymans, Michaël Borremans, David Claerbout en Marlene Dumas bevindt, naast Thomas Schütte, Takashi Murakami, Mike Kelley en de gebroeders Chapman.

Leven en lijden

Momenteel loopt in Punta della Dogana een door kunstenaar Danh Vo samengestelde tentoonstelling Slip of the Tonguemet als rode draad het leven en lijden van kunstwerken. Het is een wat vermoeiende expo, die alle kanten uitwaaiert met werk van Brancusi en Broodthaers, David Hammons en Felix Gonzalez-Torres (tot 31 december). In Palazzo Grassi krijgt de Franse pop-artkunstenaar Martial Raysse (°1936) een knoert van een retrospectief. Aanvankelijk is het boeiend om te zien hoe Raysse met neonsculpturen en speelgoed een amusante en licht iconoclastische Europese variant van de Amerikaanse popart maakt. Maar na een tijd overheerst het déjà vu-gevoel. Een overzicht verspreid over het héle Palazzo is van het goede teveel (tot 30 november).

Dan doet de Antwerpse kunstverzamelaar en antiquair Axel Vervoordthet veel beter. Sinds 2007 strijkt Vervoordt tijdens de Biënnale neer in het Palazzo Fortuny, een prachtig Venetiaans stadspaleis dat hij intussen als zijn broekzak kent en waar hij telkens weer uitstekende tentoonstellingen opzet. Proportio(tot 22 november) verkent de universele verhoudingen in kunst, wetenschap, architectuur en muziek. Als steeds getuigen curatoren Axel Vervoordt en Daniela Ferretti van veel smaak, vindingrijkheid en creativiteit. Zo begint de expositie met een aantal ruimtes opgetrokken in de organische materialen hennep en kalk, en gebouwd volgens de verschillende sacrale verhoudingen zodat de toeschouwer die aan den lijve kan ervaren.

Paard poseert als mens

Nieuw is dat Vervoordt speciaal werk in opdracht heeft laten maken. Zo hangt in een wonderbaarlijke Wunderkammer een monumentaal schilderij van Michaël Borremans: een portret van een paard, dat poseert als een mens. Vervoordt brengt dat werk in contact met oude architecturale traktaten, schilderijen van Ellsworth Kelly en Koen van den Broeck, een animatiefilm van Hans Op de Beeck en maquettes van Le Corbusier en Richard Meier.

Na deze overrompelende en visueel verbluffende presentatie brengt de volgende verdieping een volmaakt contrapunt: wit, minimalistisch en zen.

Er is nog nieuw werk te zien, niet van de minste kunstenaars zoals Anish Kapoor en Marina Abramovic. Axel Vervoordt speelt graag een paneel van Botticelli (Belgische privéverzameling!) uit tegen een beeld van Berlinde De Bruyckere en een video van Henri Foucault. Hij hangt Raoul De Keyser vlak bij Brice Marden, en laat ons de delicate Belgische kunstenares Lucia Bru ontdekken. Proportiois een betoverende tentoonstelling en een visuele ervaring van de hoogste orde.

Nog een Belgische verzamelaar, Walter Vanhaerents, is voor de eerste keer aanwezig in Venetië. Op Giudecca toont hij een bescheiden selectie van zijn Brusselse collectie onder de noemer Heartbreak Hotel (tot 15 september in Zuecca Project Space). Sinds 2011 heeft ook het beroemde Italiaanse modehuis Prada een stek in Venetië: het barokke stadspaleis Ca' Corner della Regina uit 1728. Miuccia Prada verzamelt al sinds 1993 en heeft met Germano Celant een artistiek directeur in huis die zijn roots heeft in de Italiaanse arte povera. Maar deze keer gaat het over Portable Classic: een tentoonstelling die onderzoekt hoe miniatuurversies van antieke beelden kunstenaars in de renaissance beïnvloed hebben (tot 13 september).

Avontuurlijker

Naast Prada ligt het museum voor moderne kunst van Venetië: Ca' Pesaro. Dat herbergt tot 13 september een ronduit sublieme tentoonstelling: Paradise, een overzicht van het werk van de Amerikaanse schilder Cy Twombly(1928-2011), waarbij uitvoerig geput kon worden uit de verzameling van de New Yorkse privéstichting Cy Twombly Foundation. Twombly is minder bekend dan Jackson Pollock en Mark Rothko, maar zijn werk is minstens even sterk en tegelijk veel avontuurlijker en ongrijpbaarder. Het is uitzonderlijk om in Europa zoveel werk van de schilder samen te zien: de expo bestrijkt de periode van de jaren 50 tot de laatste schilderijen die Twombly afwerkte voor hij in 2011 aan kanker overleed.

Hij stierf niet toevallig in Rome: Italië was zijn tweede vaderland.

Twombly's werk is één grote paradox. Hij refereert aan de antieke oudheid, maar is tegelijk een hedendaagse action painter, hij schildert graffiti met scabreuze teksten en tegelijk citeert hij Rilke en T.S. Eliot, zijn werk is abstract én figuratief, cerebraal en onwaarschijnlijk fysiek, het zindert van kleur en energie, van passie en geweld. Vol van het verschroeiendste licht en de somberste duisternis. Twombly vecht met de verf, met de geschiedenis en met zichzelf. Zelden was verf zo fysiek. Alleen al Cy Twombly en Axel Vervoordt zijn op zich de reis naar Venetië waard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234