Woensdag 23/06/2021

AchtergrondNetflix

‘Velen kregen pas een diagnose als het al te laat was’: ‘It’s a Sin’ toont rauwe kant van aidscrisis in jaren 80

Ritchie Tozer (rol van Olly Alexander) en Jill Baxter (Lydia West) in 'It's a Sin'. Beeld TMDB
Ritchie Tozer (rol van Olly Alexander) en Jill Baxter (Lydia West) in 'It's a Sin'.Beeld TMDB

Queer feestjes, onenightstands en de muziek van Wham!: in de Britse fictiereeks It’s a Sin viert een groep Londenaars hun vrijheid iedere dag. Tot de aidscrisis uitbreekt en schaamte, schuld en stigma’s plots met hun levens verweven worden. Ook bij Belgen die de crisis in de jaren 80 bewust meemaakten, raakt de serie een gevoelige snaar: ‘Ik dacht dat ik zou sterven.’

“Zorg maar dat je al deze condooms gebruikt, ik wil niet dat je een meisje in de problemen brengt.” Wanneer de 18-jarige Ritchie Tozer zich opmaakt voor zijn verhuis van het eiland Wight naar Londen, kan zijn vader het niet laten om hem wat ongevraagd en fout advies mee te geven. Het zijn de vroege jaren 80 en hij weet niet dat het risico dat zoonlief een vrouw zwanger maakt onbestaande is.

Zodra de jonge Tozer voet aan wal in Londen zet, grijpt hij de kans om zich te bevrijden van het conservatieve juk van de omgeving waarin hij opgroeide. Overdag gedraagt hij zich als een voorbeeldige rechtenstudent, ’s nachts trekt hij naar homobars waar hij ontdekt dat er nog mensen zijn met dezelfde seksuele voorkeuren als hij. Voor een reeks waarin het hiv-virus een centrale rol speelt, begint It’s a Sin zo bijzonder vrolijk. Met zwoele feestjes, een campy soundtrack en heel wat mannenliefde.

Radio- en televisiepresentator Kurt Van Eeghem (68) herinnert zich hoe ook Belgische steden in de jaren 80 een grote aantrekkingskracht op jonge lgbt+’ers uitoefenden: “In Antwerpen en Brussel was er een beperkt aantal dancings en bars waar voornamelijk homoseksuele mannen terechtkonden. De feestjes gebeurden in het geniep, maar mensen kwamen er van ver op af omdat ze daar even konden ervaren wat in hun dagelijkse levens moeilijker was: een openlijke beleving van hun seksualiteit.”

Mysterieuze infectie

Toch is de vrije en onbezonnen sfeer van korte duur. Terwijl Ritchie nachtclubs bezoekt, doet het hiv-virus voorzichtig zijn intrede in zijn leefwereld. Eerst in de vorm van krantenberichten over mensen die in de Verenigde Staten aan een mysterieuze infectie sterven. Homoseksuele mannen zouden daarbij disproportioneel vaak getroffen worden, een bericht dat conservatieve lobbygroepen graag gebruiken om hen als zondaars weg te zetten. De protagonist laat het niet aan zijn hart komen: “Alsof er een ziekte is die alleen homoseksuelen zou raken. Wat gebeurt er dan met biseksuelen? Worden zij om de andere dag ziek?”

“Het bestaan en de impact van het virus werden oorspronkelijk ook door veel homoseksuele mensen ontkend”, verklaart Van Eeghem Ritchies reactie. “‘Als ik niemand ken die ziek is, zal de dreiging wel overschat zijn’, klonk het vaak.” Acteur en danser Darryl E. Woods, die in 1959 geboren werd in Tennessee en sinds de jaren 90 in België woont, weet wat voor gevolgen zo’n houding kan hebben: “Ik ken mensen die geïnfecteerd raakten en pas een diagnose kregen toen het al te laat was.”

Scène uit 'It's a Sin'. Beeld VRT
Scène uit 'It's a Sin'.Beeld VRT

Auteur en Sensoa-medewerker Patrick Reyntiens (56) kon aan het begin van de jaren 80 opener over zijn homoseksualiteit communiceren dan de meeste personages in de reeks, maar over maatregelen om een hiv-infectie te voorkomen werd in zijn omgeving amper gesproken: “Mijn zus vertelde me wel dat er in de Verenigde Staten een virus rondging dat homoseksuelen zou treffen, maar als jongen uit Willebroek leken die verhalen weinig impact op me te hebben.” De schok voor Reyntiens was dan ook enorm toen hij in 1985 als 21-jarige een hiv-diagnose kreeg.

“De doodsgedachte spookte in die periode voortdurend door mijn hoofd. In de wachtruimte van het Instituut voor Tropische Geneeskunde, waar ik opgevolgd werd, zag ik verschillende jonge mensen die er bijzonder slecht aan toe waren. Ondertussen was er amper ruimte voor psychologische ondersteuning van patiënten en hun omgeving, wat de diagnose nog zwaarder maakte.”

Stigma

Wanneer de aidscrisis in It’s a Sin uitbreekt en geen enkel personage het bestaan van het virus nog kan ontkennen, tonen de makers van de reeks op hoeveel verschillende manieren mensen die met hiv leven gestigmatiseerd worden. Een van de protagonisten wordt eenzaam opgesloten in een ziekenhuiskamer waar hij maanden later overlijdt. In een andere scène verbrandt een vader de spullen van zijn pas overleden homoseksuele zoon. Hij doet de seksuele geaardheid van zijn kind zo letterlijk in rook opgaan. “Veel gezinnen zagen de persoon die tijdens een verblijf in de stad ziek werd als iemand anders dan degene met wie ze jaren samenleefden”, zegt Van Eeghem.

Reyntiens ondervond de gevolgen van het taboe dat lang op hiv rustte aan den lijve tijdens zijn tewerkstelling bij Continental Foods. Toen hij kort na zijn diagnose aan de bedrijfsarts verklaarde waarom hij wekelijks een doktersafspraak had, werd zijn contract bij de voedselfabrikant meteen stopgezet. “Het risico dat klanten te weten zouden komen dat iemand met hiv meewerkte aan de productie van etenswaren was te groot.” Toen in 1991 hiv werd vastgesteld bij Woods, wilde zijn vriend dan weer dat hij er met niemand over zou communiceren. Het stigma woog lang zwaar op hem en isoleerde hem van vrienden en familie.

Hoewel de personages in de serie vreselijke dingen meemaken, waardeert Van Eeghem de manier waarop de makers ook humor in het verhaal brengen. De warme vriendschap tussen Ritchie en zijn huisgenoten maakt het mogelijk om de harde scènes te verdragen: “De vrijpostige sfeer, de schitterende vertolkingen en het aangrijpende beeld van de hypocrisie die de jaren 80 kenmerkte: It’s a Sin vat de tijdgeest goed en toont welke stappen er sindsdien gezet zijn.”

It’s a Sin, elke woensdag om 22.15 uur op Canvas en integraal op VRT NU.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234