Donderdag 20/02/2020

‘Veertig worden maakt je nostalgisch’

Wie pas afgestudeerd is, denkt dat de wereld voor hem open ligt en alles mogelijk is. De realiteit is helaas vaak anders. De Britse schrijver David Nicholls vertelt in De eerste dag over de vaak moeilijke weg naar het volwassen worden na de jaren op de schoolbank. Door Jan Debackere

David Nicholls, ex-scenarist van ‘Cold Feet’, schrijft boek over volwassen worden

Emma en Dexter, twee prille twintigers, belanden na de diploma-uitreiking aan de universiteit van Edinburgh samen in bed op het kot van Emma. Zij is in de wolken want ze had al veel langer een oogje op de populaire en knappe jongeman. Hij doet vooral alsof het hem weinig kan schelen en vergelijkt haar constant met de vele andere vrouwen die hij in de loop der jaren veroverd heeft. Zij is links en piekert over de vele problemen die de wereld teisteren. Hij vindt bourgeois allesbehalve een scheldwoord en wil vooral leven en plezier maken. En toch zouden ze elkaar nooit meer loslaten na die dag. In De eerste dag, dat vorig jaar een enorme bestseller was in het Verenigd Koninkrijk, beschrijft David Nicholls hoe Emma’s en Dexters leven de volgende twintig jaar vorm krijgt en hoe ze steeds weer teruggrijpen naar elkaar.

De korte inhoud van het verhaal en de cover van het boek doen vermoeden dat het hier om het zoveelste chicklit-boek gaat, een onnozel verhaaltje van een jongen en meisje die tot elkaar aangetrokken zijn, maar door de grote verschillen elkaar ook steeds weer ergeren en afstoten. En die uiteindelijk volgens de wetten van de voorspelbaarheid toch samen eindigen. Nicholls beseft dat bij veel lezers die indruk kan ontstaan. “Maar het zou zonde zijn, want dit is echt geen chicklit. De Engelse cover is wat dat betreft veel beter: die is grafischer, mooier, trekt meer aan. De Nederlandstalige cover geeft een verkeerde indruk, maar dat heeft wellicht alles te maken met de manier waarop het boek in de markt gezet wordt. Ik denk nooit in termen van mannen of vrouwen als ik een boek schrijf - ik haat zelfs dat onderscheid -, maar uitgevers moeten natuurlijk wel verkopen. En zij zeggen me dat meer vrouwen dan mannen een boek lezen. Vandaar wellicht de keuze. Maar ik hoop dat mannen dit boek ook lezen want het gaat evenveel over de mannelijke ervaring als over de vrouwelijke.”

David Nicholls omzeilt inderdaad de valkuil van de chicklit door van het verhaal van Emma en Dexter een dieper relaas te maken, een verhaal waarin ook ruimte is voor de ontgoochelingen van het leven. Waarin twintigers en dertigers met vallen en opstaan leren wat het is om op eigen benen te staan, een carrière op te bouwen en wat de impact is van kinderen krijgen. Hij beschrijft treffend hoe Dexter zich de eerste jaren laat gaan en met feestjes en veel vrouwen, drank en drugs geniet van zijn status als populaire tv-presentator, zonder zelf te beseffen hoe eenzaam hij is. En hoe hij daarna allengs tot inzicht komt. Emma worstelt dan weer met zichzelf en haar zelfvertrouwen zakt naar een dieptepunt omdat ze niets beters vindt dan een slechtbetaald baantje in een goedkoop Mexicaans restaurantje en het ongeluk in de liefde zich opstapelt. Maar terwijl Dexter van populair naar anoniem gaat, maakt zij de omgekeerde beweging. De anonieme serveerster groeit uit tot een veelgelezen schrijfster van jeugdboeken.

Het cliché dat Emma en Dexter na vele jaren dan toch bij elkaar komen, mag dan wel kloppen, Nicholls zorgde ervoor dat de weg ernaartoe allesbehalve clichématig verloopt. “Het traditionele patroon bij liefdesverhalen is dat een man en vrouw elkaar ontmoeten en dat er een soort chemische explosie is. In mijn eigen leven en in dat van mijn vrienden is dat niet zo. Ik dacht aan de relaties die ik had met vrouwen. En de relaties die vrouwen die ik ken hadden met andere mannen. Ik ken ook niemand die iemand zag in een drukbevolkte zaal en daar de rest van zijn leven dan gelukkig mee samenleefde. Een relatie vergt ook meestal jaren om zich te ontwikkelen, het is vaak aan-uit-aan-uit, vaak zelfs een vorm van onderhandelen,... Het is veel ingewikkelder dan wat over het algemeen voorgespiegeld wordt. Ik wilde daar gewoon op een eerlijke manier over schrijven. Ik wou dus geen Harry Met Sally-achtig boek schrijven over de vraag of mannen en vrouwen vrienden kunnen zijn. Ik vind dat ook geen interessante vraag en ik denk niet dat het boek daarover gaat. Ik hoop dus dat mijn boek geen cliché is, maar in de eerste plaats een reflectie is over hoe we ons leven leiden.”

En die reflectie over ons leven is niet autobiografisch, verduidelijkt Nicholls. “Er zitten natuurlijk wel verschillende elementen uit mijn leven in, maar dat is bijzaak. Ik wilde in de eerste plaats een boek schrijven dat niet zomaar een komedie is, zoals mijn vorige boeken, maar iets van een grotere schaal. En ik wilde over het verleden schrijven zonder dat het er vingerdik op lag. Veel schrijvers die hun verhaal in het verleden situeren, willen die tijd oproepen door de radio aan te zetten waar je dan een popsong of nieuwsitem uit die tijd kan horen. Ik dacht dat het nu net leuk zou zijn om over de laatste twintig jaar te schrijven zonder daarbij de dood van prinses Di of de aanslagen van 9/11 te vermelden. Mijn dagelijkse emotionele leven was door die ‘grote gebeurtenissen’ nu eenmaal ook niet beïnvloed. Ik wilde een liefdesverhaal dat grappig en triest was, maar ook plaats- en tijdsoverschrijdende. Daarom is het ook leuk als ik reacties krijg van lezers uit Duitsland, Nederland of België die zeggen dat ze zich herkennen in Emma of Dexter en zich ook zo voelden toen ze 25 of 29 jaar waren.”

Door het boek te lezen, duiken ook je eigen herinneringen aan vroeger op en kijk je terug op je leven, op wat goed was en wat tegenviel. Geen toeval, want Nicholls maakte het ook mee toen hij veertig werd. “Toen begon ik uit te pluizen hoe ik van daar naar hier geraakt ben. Waar was ik in 1991? In 1994? In 1998? Hoe spendeerde ik mijn tijd? Veertig worden brengt altijd wat introspectie met zich mee. Het maakt je nostalgisch. Ik herinner me nog dat ik toen ik op de universiteit zat, met vrienden praatte over wat we zouden zijn op ons veertigste. Velen onder hen hadden uitgestippelde ideeën over wat ze later zouden worden en willen, maar bij zowat iedereen is het ook anders gelopen dan ze toen dachten. Ik wilde dat idee verkennen. Zijn we tevreden met het leven dat we al geleid hebben? En wat zouden we van onszelf vinden als we nog jong waren? Ook Emma vraagt zich op het einde van het boek af wat de 22-jarige Emma van haar zou vinden. Daarom ook kon ik dat boek nu pas schrijven. Als ik tien jaar jonger was geweest, zou dat niet gelukt zijn. Dan stel je je die vragen niet. Dan heb je die levenskennis ook nog niet.”

Om het leven van Emma en Dexter te beschrijven, vluchtte Nicholls ook weg van de traditionele structuur. De schrijver vertelt ieder jaar wat er op de vijftiende juli gebeurt, de verjaardag van de dag dat ze elkaar voor het eerst ontmoetten in Edinburgh. 15 juli is in Groot-Brittannië ook St. Swithin’s Day, een regenheilige zoals wij die hier ook kennen: een traditie die zegt dat het weer op die dag ook het weerbeeld van de volgende veertig dagen zal zijn. Net alsof wat er anders op die dag gebeurt, ook richtinggevend is voor het verdere leven van Emma en Dexter. “Ik wilde niet alleen een verhaal vertellen zonder de grote gebeurtenissen als leidraad te gebruiken, maar een verhaal als een serie van snapshots”, legt Nicholls uit waarom hij zijn boek zo indeelde. “Ik wilde een leven vertellen alsof je door een foto-album bladert. Ik heb zelf nooit een dagboek bijgehouden, waardoor er nu grote stukken uit mijn leven zijn waarvan ik me niets meer herinner. Ik weet van bepaalde fases niet meer wat ik deed of met wie ik omging. Vooral van mijn jaren als twintiger is dat zo. Niet omdat het een grote party was, wel omdat het vaak zo vervelend was. De enige manier waardoor ik kan vertellen waar ik op een bepaald ogenblik was, is door mijn rekeninguittreksels.”

De keuze maakte het werk niet makkelijker - “het was vaak nogal veel puzzelwerk”, zegt Nicholls -, maar uiteindelijk bood het hem toch meer mogelijkheden dan een traditionele opbouw. “Veel leuker dan over de geboorte van de baby van Dexter te schrijven, vond ik het om te vertellen over hoe Dexter enkele maanden later een avond en nacht alleen voor zijn dochter moet zorgen. Of door alleen te schrijven over een dag van de vakantie die Emma en Dexter samen maken als vrienden in Griekenland. Je pikt er enkele dingen uit, maar veel zaken blijven tegelijk onbekend. Als lezer moet je zelf de gaten invullen en fantaseren over wat er allemaal tussenin gebeurt. Dat is toch leuk? Zo hebben ze ook altijd een reden om verder te lezen in het boek, om zo steeds meer antwoorden te krijgen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234