Dinsdag 19/01/2021

Veertig jaar terug in de tijd, naar de gebalde vuisten van Mexico City, 1968

'This is it, man. Driehonderd jaar onrecht is genoeg'

BRUsSEL l Dertig jaar geleden, op 16 oktober 1968 stonden twee jonge zwarte mannen op het olympisch podium van de 200 meter. Ze droegen zwarte sokken als metafoor voor de zwarte armoede, zwarte sjaals voor de lynchpartijen en zwarte handschoenen om de gebalde vuist als symbool voor het zwarte verzet, voor Black Power. Tommie Smith en John Carlos shockeerden de VS en schopten de wereld een geweten.

Door Hans Vandeweghe

Tommie Smith was elf toen de zwarte moeder Rosa Parks in 1955 in Alabama gearresteerd werd omdat ze haar plaats op de bus niet wilde afstaan aan een blanke. Hij was zeventien toen de Freedom Riders in datzelfde Montgomery in Alabama werden afgetuigd door tweehonderd blanken en de politie toekeek.

Eén jaar later wilde de zwarte James Meredith graag aan de University of Mississippi studeren. Er braken rellen uit en er vielen twee doden.

Tommie Smith ging zijn eerste dag naar college in San José toen in 1963 thuis in Montgomery vier meisjes werden gedood bij een bomaanslag tegen de rassenintegratie op school. Dat jaar werd J.F Kennedy vermoord.

John Carlos kwam uit Harlem maar ging studeren in Austin, Texas. Toen hij hoorde hoe de coaches hun zwarte atleten met boy en nigger aanspraken, gaf hij zijn studiebeurs op, nam een studielening en ging op San José State studeren. Op de atletiekbaan leerde hij Tommie Smith kennen. Beiden raakten in de ban van de socioloog Harry Edwards, die sport als een nieuw soort slavernij zag voor de zwarte atleet.

Toen Edwards met een staking van zwarte studenten het universitair football-kampioenschap lamlegde, kwam hij in aanvaring met de gouverneur van Californië, ene Ronald Reagan. In november 1967 werd op een vergadering met vijftig atleten en Edwards voor het eerst een boycot van de Olympische Spelen van Mexico besproken. Ze hadden eisen: er moest een tweede zwarte coach bij het atletiekteam komen en Muhammed Ali moest zijn wereldtitel terugkrijgen die hem in 1967 was afgenomen toen hij niet in Vietnam wilde vechten. Elke zwarte atleet die bij vergaderingen over een boycot van Mexico aanwezig was kreeg een vliegticket toegestuurd. Een enkeltje Afrika, de afzender bleef onbekend.

In de hete lente van 1968 werden Martin Luther King en Robert Kennedy vermoord, twee voorvechters van gelijke rechten voor iedereen. De wereld stond in brand.

IOC woedend

In Mexico keek de wereld toe. Het plan voor het Black Power-statement was gerijpt bij Smith. Na de race had hij John Carlos in de catacomben een van de twee zwarte handschoenen gegeven. Carlos begreep de symboliek. Peter Norman, de 26-jarige Australiër die onverwacht zilver had gewonnen op de 200 meter, kreeg een snelcursus raciale ontvoogding en droeg spontaan een badge tegen racisme. 'This is it, man. Na driehonderd jaar onrecht', sprak Tommie Smith tegen John Carlos.

Het was een tegenvaller dat de Amerikaanse IOC-voorzitter Avery Brundage de medailles niet kwam overhandigen. Brundage wilde niet meer, nadat Jim Hines, de zwarte Amerikaanse winnaar van de 100 meter, had geweigerd hem een hand te geven bij de medailleceremonie.

Terwijl de wereld begrip kon opbrengen voor zoveel moed, kookten het IOC en de Amerikaanse officials van woede. Smith en Carlos werden verbannen uit het olympisch dorp, maar maakten al een dag later hun opwachting bij hun maat Lee Evans, die als reactie op hun verwijdering had besloten de 400m-finale niet te lopen. "Loop, win en doe je ding, man", hielden ze hem voor. Evans liep 43.86, een wereldrecord dat twintig jaar zou standhouden. De drie zwarte Amerikanen van dat 400 meterpodium droegen zwarte mutsen. Diezelfde dag sprong Bob Beamon zich naar de mythologie met 8m90. Hij droeg zwarte sokken op podium. Allen werden later met de dood bedreigd.

Afgerost in de Golfoorlog

Na een moeilijke start hebben de rebellen van 16 oktober hun draai gevonden in de hedendaagse Amerikaanse samenleving. Smith en Carlos wonen in de buurt van Los Angeles. In de anonimiteit, zo dachten ze, maar toen Tommie Smiths zoon in 1991 in de Golfoorlog als paracommando diende, werd hij op een dag afgerost door een groepje blanke collega-soldaten. De boodschap luidde: "Hier zo nigger, omdat je vader onze vlag heeft beledigd."

Alle 'rebellen' van Mexico 1968 werden later met de dood bedreigd

n Tommie Smith (m., goud) en John Carlos (r., zilver) schrijven geschiedenis door op het podium van de 200m op de Spelen van 1968 de Black Powergroet te brengen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234