Zaterdag 11/07/2020

Veel woorden en ideeën, nauwelijks taalmagie

Wat brengt mensen ertoe een avond lang naar Dichters in 't Elzenveld te gaan luisteren? Star gazing kan ik me voorstellen: het gevoel bekende of beruchte schrijvers als Hans Magnus Enzensberger, Joseph Brodsky of Tahar Ben Jelloun eens 'in het echt' bezig te zien. Multiculturele nieuwsgierigheid ook. Het letterlijk goedkope exotisme gedichten te horen in het Hebreeuws, Japans, Pools of Fries.

De niet echt obsessioneel ingevoerde poëzieliefhebber komt misschien wel in de eerste plaats naar een voorleesavond om een ontdekking te doen. Om verleid te worden door een stem die je de rest van je leven met je wil meedragen. Of de hoop in vervoering te geraken door het aanhoren van dichters met een uitstekende voorleesreputatie. Het luisteren naar Amanda Aizpuriete, Jules Deelder of Tsjêbbe Hettinga bijvoorbeeld, overtreft vaak de sensatie die het in stilte lezen van hun werk kan teweegbrengen. Sommige als 'moeilijk' geboekstaafde dichters (zie: Michael Palmer of H.C. Artmann) worden plots een stuk 'begrijpelijker' als je hen hun eigen gedichten hoort voorlezen. Op het eerste gezicht misschien wat abstracte constructies blijken een onvermoed muziekje te bezitten. Je ontdekt zo dat je ook iets aan een gedicht kan hebben zonder dat je elk woord precies kan plaatsen.

Gemeten naar deze maatstaven was de editie 1999 van Dichters in 't Elzenveld zaterdagavond in de Bourlaschouwburg in Antwerpen niet echt een onverdeeld succes. De beroemdste auteurs waren hier ofwel al eerder geweest (Breyten Breytenbach) of zijn terecht vooral bekend voor hun werk in andere literaire genres (Cees Nooteboom). Nooteboom murmelde zijn in verzen gegoten ideetjes overigens zo zonder overtuiging de zaal in dat het leek alsof hij ter plekke aan het mediteren was geslagen. Of misschien was dit gewoon een act die geacht werd te passen bij zijn gedichten die veelal geïnspireerd bleken door klassieke Chinese of Japanse dichters. "Zoals iemand een bladzij omslaat / zonder te hebben gelezen, // alles geschreven voor niets", aldus Nooteboom.

De internationaal gerenommeerde Mexicaan Homero Aridjis las intrigerende gedichten voor over onder meer zijn dubbelganger en een "mens buiten zinnen". Net als later bij de schier eindeloos meanderende Breytenbach liep er echter een en ander mis met de simultane projectie van de vertaling. Overigens zijn de zichtlijnen in de Bourla zo problematisch dat de toeschouwers op de zijbalkons de projecties sowieso nauwelijks konden lezen. Dat bemoeilijkte zeker ook het begrijpen van de Duitse wonderboy Durs Grünbein. Hij las vooral gedichten uit zijn recente bundel Nach den Satiren, maar die flitsten zo snel voorbij dat je nauwelijks de tijd kreeg om je af te vragen waar hij met al zijn beelden en ideeën naartoe wou. Dat gold in mindere mate ook voor Stefan Hertmans. Hij bracht onder meer gedichten over zijn zoon, een treinreis en zijn computer - maar de densiteit van zijn verzen komt, me dunkt, toch beter tot zijn recht wanneer je ze rustig zelf kan lezen.

De andere Vlaming in het gezelschap, Geert van Istendael, bevond zich zoals zo vaak in het verraderlijke grensgebied waar radicaal-conservatieven en radicale conservators elkaar ontmoeten. Zijn gedicht over een Zweeds toilet bij kaarslicht zorgde voor enig gegrinnik bij het publiek, dat verder opvallend onbewogen reageerde op deze dichtersplejade. Enkel de enige dichteres in het gezelschap, Sujata Bhatt, kreeg hen echt aan het lachen. Deze in het Engels dichtende Indische kondigde haar Jane to Tarzan aan als een liefdesbrief aan een fictioneel personage. "Je hebt al mijn taal / veranderd", aldus Jane/Bhatt - en daarmee gaf ze precies aan wat er op deze dichtersavond al te zelden gebeurde. Veel woorden en veel ideeën, maar nauwelijks taalmagie. Dit gevaarlijke wonder voltrok zich ook niet tijdens het optreden van de Duitse dichter Joachim Sartorius. Als een boekhouder op een jaarvergadering las hij onder meer een gedicht over hoe ooit de badhuizen in Alexandrië heet gestookt werden met de schriftrollen van de grootste bibliotheek ter wereld. Zoveel stond er zaterdag echter niet op het spel. "There's tremendous poetry in killing." Althans, dat beweert de slogan die naar aanleiding van de wederopvoering van Ten Oorlog als een buikband om de gevel van de Bourla is gespannen. Alvast van dat killing was er zaterdag weinig te merken. De dichters in het Elzenveld bleken beschaafde burgers die elkaar en hun burgerpubliek beschaafd bebabbelden in een oase van cultuur en verfijning. Ook de mooie melancholische muziek van het Trio Dor paste perfect in dit decor. Helaas moest de al even verfijnde presentatrice Fien Sabbe halfweg de avond meedelen dat de geplande uitreiking van de Free Word Award 1999 niet kon plaatsvinden. Het geldbedrag van tienduizend gulden dat aan een vervolgde dichter zou worden geschonken, was nog niet verzameld. En zo bleek nauwelijks een halve dag voor we met zijn allen ter stembus zouden togen, waar het in de wereld echt om draait. Om geld, natuurlijk. Maar vooral ook om het vrije woord. Verspreid het, nu het nog kan.

Geert Buelens

Net als de vorige jaren verscheen ook nu naar aanleiding van Dichters in 't Elzenveld een aflevering van het tijdschrift Revolver met daarin werk van de deelnemende dichters (origineel + vertaling). Het nummer kost 400 frank (9,92 euro) en kan worden besteld op tel. 03/219.55.97 of fax 03/219.63.47. Een interview met Nooteboom en een recensie van de zopas bij het Poëziecentrum verschenen vertaling van Grünbein vindt u weldra in Café des Arts Boeken.

Geldbedrag voor Free Word Award 1999 was nog niet verzameld

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234