Zaterdag 11/07/2020

Veel voorstellen, geen consensus

De preformateur trekt vandaag voor de tweede keer in tien dagen tijd naar Laken, om er opnieuw een tussentijds rapport voor te stellen. Hij geeft zichzelf nog twee weken om ‘op punt te stellen waarover de formatie-onderhandelingen moeten gaan, en wat er met die thema’s bedoeld wordt.’

Di Rupo koopt twee weken tijd om ‘raamakkoord te vinden over thema’s waarover regeerakkoord moet gaan’

Een mal vormen om de staatshervorming in te gieten is hard labeur, vraag dat maar aan eender welke (oud-)informateur, preformateur of formateur. De cruciale marathonvergadering van woensdag zette geen finale zoden aan de dijk, dus koopt PS-voorzitter Elio Di Rupo twee weken tijd bij. Tussen nu en 15 augustus hoopt hij de voorstellen die op tafel liggen te smeden tot een raamakkoord. Pas dan kan de formatie van start gaan.Door Marjan Justaert, Tine Peeters en Thomas Mels

Vuurwerk op de urenlange topvergadering van woensdag, die duurde tot na middernacht. De Franstaligen vonden dat er nu wel genoeg op tafel lag, dat de convergenties voldoende uitgediept waren om aan de formatie te kunnen beginnen, terwijl de Vlaamse ex-kartelpartners N-VA en CD&V nog geen sprankeltje licht aan het einde van de tunnel zagen. Dat leidde eerder op de dag al tot absurde woordenwisselingen, zoals een heroïsche discussie over vissen in de Noordzee die zouden geruild worden tegen rechten voor Franstaligen in de Vlaamse rand rond Brussel. “Er is minder ruimte tussen de aarde en de maan dan tussen de partijprogramma’s van PS en N-VA”, zuchtte een betrokkene. Aan Di Rupo om de komende twee weken die ruimte te overbruggen. Op tafel liggen intussen heel wat voorstellen maar er is nog geen enkele consensus.

Zowel uittredend minister van Werk Joëlle Milquet (cdH) als Frank Vandenbroucke (sp.a) hebben een werkdocument op tafel gelegd over een gedeeltelijke regionalisering van het arbeidsmarktbeleid. Op dit vlak lijkt men redelijk ver gevorderd te zijn. De nota-Milquet gaat uit van het behoud van sociaal overleg, werkloosheidsuitkeringen én arbeidsrecht op federaal niveau. De controle op de verplichte inspanningen die een werkzoekende moet doen, het doelgroepenbeleid, de organisatie van bepaalde kleinere uitkeringen en premies, en het systeem van tijdskrediet en loopbaanonderbreking zouden overgeheveld worden naar de deelstaten. Daarover lijkt een consensus te groeien, al vinden de Vlamingen dat nog lang niet genoeg. De nota-Vandenbroucke gaat nog een stapje verder, maar hij kreeg daar amper applaus voor op de Franstalige banken. Verder zijn er nog een aantal ‘amendementen’ van de CD&V over de responsabilisering van de deelstaten.

De standpunten over een reorganisatie van justitie liggen volgens de betrokken onderhandelaars mijlenver uiteen - sommige partijen dromen luidop van een Vlaamse minister van Justitie-, maar er tekenen zich tegelijk al enkele vage compromissen af. Zo wordt er vooral geprobeerd om een werkbare procedure te vinden voor de berechting van bepaalde regionale materies zoals milieubeleid, ruimtelijke ordening of huisvesting. In dezelfde werkgroep draait het om de benoemingen voor federale organen zoals het Rekenhof of het Grondwettelijk Hof waar de gewesten en gemeenschappen meer in de pap te brokken willen hebben.

De gezondheidszorg splitsen ligt bijzonder gevoelig voor de Franstaligen, die veel belang hechten aan een federale sociale zekerheid. Toch zouden er bepaalde delen overgeheveld worden, zoals de kinderbijslag (zonder de financiering), de ouderenzorg, de geestelijke gezondheidszorg en mogelijk ook het gehandicaptenbeleid. Stukken van die deeldomeinen vallen nu al onder de bevoegdheid van de gemeenschappen. Daar zit dan ook het grootste struikelblok: Vlamingen willen een transfer naar de gemeenschappen - gezondheidszorg is immers persoonsgebonden materie -, de Franstaligen willen een transfer naar de gewesten. Daarnaast is er sprake van medebeheer van de gemeenschappen in bepaalde federale overlegorganen zoals e-Health of het Kenniscentrum Gezondheidszorg, en responsabilisering van de deelstaten zodat ze zelf verantwoordelijk worden voor het beheer van hun middelen.

Het waren CD&V-voorzitter Wouter Beke en Vlaams minister-president Kris Peeters die een voorstel op tafel legden. Dat werd echter op een ‘njet’ onthaald. Woensdag lanceerde Beke vervolgens een “alternatief voorstel”, en dat leek gisteren op sympathie te kunnen rekenen aan Vlaamse kant en zelfs hier en daar aan Franstalige kant. “Het komt erop aan om ieder de voordelen van het voorstel te doen inzien”, aldus een CD&V-bron.

Op het financiële vlak is de laatste dagen wat minder gewerkt, al is het niet onaangeroerd gebleven. De financieringswet moet immers hoe dan ook herbekeken worden als er een staatshervorming wordt doorgevoerd. Daarbij houden Vlamingen vast aan de piste van fiscale autonomie. In plaats van de deelstaten een vaste dotatie te geven, zouden ze eigen inkomsten moeten genereren. Meer dan de personenbelasting te regionaliseren, lijkt de vennootschapsbelasting een optie. De PS vreest dat een transfer van die belasting zal leiden tot meer concurrentie tussen de regio’s, maar de Vlamingen proberen de partijgenoten van Di Rupo ervan te overtuigen dat het wel kan. Vlaanderen, Wallonië en Brussel zouden dan ook afcentiemen op de vennootschapsbelasting kunnen toekennen.

Een aantal niet communautair geladen bevoegdheden is gebundeld in een restcategorie van te splitsen domeinen. De lijst overlapt gedeeltelijk met de notoire ‘borrelnootjes’ uit 2008, het eerste pakket van de staatshervorming die de toenmalige Raad der Wijzen had uitgetekend. Het gaat onder meer om delen van het verkeersreglement (meer autonomie voor de deelstaten om repressief te kunnen optreden tegen verkeersinbreuken, zonder dat er een rechtbank aan te pas moet komen), bepaalde aspecten van het energie- en telecombeleid en mogelijk ook zaken die destijds op de lijst stonden zoals het huisvestingsbeleid, Participatiefonds, mobiliteitsbeleid, het landbouwrampenfonds, de huurwet en de Ikea-wet. Ook de territoriale bevoegdheid over de Noordzee en de binnenvaart zullen waarschijnlijk op deze lijst van restbevoegdheden belanden. Dit restpakket lijkt momenteel het minste van Di Rupo’s zorgen, hij heeft andere katten te geselen maar zal er op het einde niet buiten kunnen.

“De splitsing van B-H-V is van een andere orde”, klinkt het bij een toponderhandelaar. Het 40 jaar oude dossier is de nagel aan de doodskist van de preformateur, die amper iets is opgeschoten. Er zijn geen geschreven voorstellen, al hangen het bijna-akkoord van oud-premier Guy Verhofstadt uit 2005 en het kader van koninklijk opdrachthouder Jean-Luc Dehaene van begin dit jaar, als een schaduw boven het symbooldossier.

De mislukte akkoorden zijn geen basis tot discussie, ook niet voor partijen als de CD&V die zich er destijds in konden vinden, maar op B-H-V-vlak “zullen we het warm water niet meer uitvinden. Elk compromis is in meer of mindere mate al wel eens bedacht.” Het blijft aartsmoeilijk: Milquet wil naar verluidt als pasmunt inschrijvingsrecht voor de zes faciliteitengemeenten (bestaat al) plus nog negen andere gemeenten, en dat is voor de Vlamingen onverteerbaar. Bovendien hangen er een aantal gevoelige satellieten rond B-H-V, zoals de financiering van Brussel, de inspectie in de Franstalige scholen in de Vlaamse rand, enzovoort. Op dit vlak is er nog amper vooruitgang geboekt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234