Maandag 06/12/2021

NieuwsMilieuvervuiling

Veel meer zwaar vervuilde PFOS-grond dan gedacht, maar amper plannen om die op te kuisen

Werken aan de Oosterweelverbinding op de Antwerpse Linkeroever. Beeld Tim Dirven
Werken aan de Oosterweelverbinding op de Antwerpse Linkeroever.Beeld Tim Dirven

Er is veel meer zwaar vervuilde PFOS-grond dan gedacht in Zwijndrecht. Maar liefst een half miljoen kubieke meter grond is volgens de bouwheer van Oosterweel, Lantis, zwaar vervuild. Dat blijkt uit interne informatie die Het Laatste Nieuws kon inkijken. Toch wordt amper een derde van die grond behandeld. De rest blijft gewoon liggen. Wat wél behandeld wordt, komt dan weer op een illegaal stort te liggen, zeggen experts.

“Beste, zou het aub mogelijk zijn, kwestie van misverstanden te vermijden, om ons de verdeling van de volumes zoals u die vanmorgen hebt voorgesteld, door te sturen?” We zijn 21 september 2017. In een e-mail vraagt een medewerker van 3M aan iemand van BAM (de bouwheer van Oosterweel en voorganger van Lantis, JM) hen te laten weten hoeveel zwaar vervuilde grond er nu eigenlijk is in Zwijndrecht, en hoeveel van die grond op de terreinen van 3M zou moeten worden opgeslagen. Een dag later volgt het antwoord van BAM: “In grote lijnen is het als volgt. Voor het deelproject Linkeroever gaat het om 460.000 kubieke meter. Voor deelproject Scheldetunnel komt er circa 70.000 kubieke meter vrij.”

Uit deze mail blijkt dus dat BAM en 3M al sinds het najaar 2017 wisten dat er zo’n half miljoen kubieke meter zwaar vervuilde grond op de werf van Oosterweel te vinden was. Zwaar vervuild betekent: met meer dan 70 microgram PFOS per kilo. De grote vraag was: waar moet al die grond naartoe?

Uit een ander intern document blijkt dat BAM al snel plannen had voor de grond. Er waren verschillende locaties voorzien, zo moest bijvoorbeeld een deel geborgen worden in de natuurgebieden het Rot en Vlietbos, bekend als bijzonder waardevol vogelgebied. Een andere locatie was de site van 3M zelf in Zwijndrecht. Daar zou een groot deel zwaar vervuilde grond ondergebracht worden in een zogenaamde veiligheidsberm. Vreemd genoeg is er nu, vier jaar later, enkel nog sprake van grond in de veiligheidsberm bij 3M. Waar de andere vervuilde grond naartoe is, is niet duidelijk.

Minder diep graven

Gevraagd aan Lantis, blijkt dat er plots voor veel minder vervuilde grond een oplossing gezocht moet worden: slechts 160.000 kubieke meter gaat ingepakt worden, een derde dus. De rest blijft liggen. Hoe dat komt, is niet helemaal duidelijk. Volgens Lantis zelf heeft het te maken met preciezere berekeningen en vooral door hun graafplannen aan te passen. “We zullen inderdaad op sommige plekken minder diep graven, waardoor er minder grond naar boven komt”, legt Luc Hellemans, CEO van Lantis, uit. “Ook aan de Palingbeek gaan we de vervuilde grond laten zitten. Dat scheelt meteen in kubieke meters.”

Dat wil zeggen dat zo’n goeie 300.000 kubieke meter zwaar vervuilde grond gewoon onaangeroerd blijft liggen. Wat er het best met die grond moet gebeuren, weet op dit moment niemand. En dat is niet naar de zin van het Zwijndrechtse gemeentebestuur. “Ik verwacht dat afvalstoffenmaatschappij) OVAM hier zo snel mogelijk een beslissing over neemt”, zegt Zwijndrechts schepen van Ruimtelijke Ordening en Leefmilieu Steven Vervaet (Groen). “Wie is aansprakelijk voor die gronden? Niemand die het op dit moment weet.”

Lantis zegt alvast niets te maken te hebben met de grond die ze niet opgraaft. En 3M is nog steeds niet verplicht door OVAM om de gronden te saneren. Iedereen kijkt dus naar iedereen.

Illegaal stort

Ondertussen is er een hevig debat bezig over de 130.000 kubieke meter grond die wel ingepakt wordt in de veiligheidsberm op 3M. Die wordt 1,3 kilometer lang en 6 meter hoog. In een van de interne documenten blijkt dat er al in 2017 fel gediscussieerd wordt over die berm. BAM vraagt daarbij advies aan een van haar advocaten of de berging van de vervuilde grond een stort mag worden genoemd of niet. Aangezien er voor een stort strengere milieuregels gelden, wordt uiteindelijk gekozen voor de term ‘bouwkundige toepassing’. De advocaten besluiten dan ook: “Onze voorkeur gaat uit naar het aanvragen van een gewone omgevingsvergunning voor de aanleg van een veiligheidsberm.” Maar dat was tegen de wil van OVAM. In besprekingen met Lantis laat die duidelijk weten dat er gekozen moet worden voor een stortplaats, en dus niet voor een bouwkundige toepassing.

De fabriek van 3M in Zwijndrecht. Beeld Marc De Roeck
De fabriek van 3M in Zwijndrecht.Beeld Marc De Roeck

In de dading die 3M en BAM uiteindelijk afsluiten in 2018, zal blijken dat de veiligheidsberm juridisch geen stort zal zijn. Waarom OVAM uiteindelijk toch akkoord is gegaan met de lichtere regelgeving en niet eist dat de veiligheidsberm onder een stortplaats valt, is niet niet af te leiden uit de documenten. OVAM wil daar, na het vragen van een reactie, niet op ingaan.

Volgens milieujuriste Isabelle Larmuseau is het wel duidelijk: “Omdat OVAM wellicht politiek onder druk is gezet. De belangen voor Oosterweel waren te groot. OVAM wist wel degelijk dat die veiligheidsberm een illegale stortplaats werd. Ze zijn allicht onder druk akkoord moeten gaan.” Meer zelfs: volgens Larmuseau mogen gronden die zo vervuild zijn helemaal niet op deze manier geborgen worden. Ze verwijst daarvoor naar een Europese wet. “Die grond moet naar een stortplaats, en al helemaal niet naar een berm op de terreinen van 3M. Lantis wordt de uitbater van een illegale stortplaats. Pas maar op, daar staan gevangenisstraffen op.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234