Maandag 14/10/2019

'Veel meer pijn! Huil maar, nu!'

'Toen ik een jaar of veertien was, ging ik in Vorst naar Queen kijken. Rook, lichten, adrenaline, vuur, romantiek, camp... We censureren dat vaak'

interview l Piet Arfeuille over zijn 'Hamlet'-bewerking

Piet Arfeuille deed het al eerder, klassiekers bewerken met en voor jongeren. Na de Oedipus-bewerking Raadseltjes (nominatie Signaalprijs 2000) en Shakespeares Romeo en Julia (2002) is het de beurt aan Hamlet. 'Het gaat uiteindelijk over de vraag of je kiest voor het leven of voor de dood.'

Antwerpen

Van onze medewerkster

Annelies De Waele

Wanneer is jouw fascinatie voor dit stuk begonnen?

Piet Arfeuille: "Ik heb Hamlet al verschillende keren gezien. Ik hou van verhalen vertellen en het was precies dat wat me van bij het begin aantrok in dit stuk: die broedermoord die moet worden gewroken, dat vernuftige theater in het theater. Verhaalmatig zijn dat sterke elementen. Later heb ik ontdekt dat er natuurlijk veel meer in zit. Hamlet gaat tien keer dieper dan Romeo en Julia, het is veel complexer. Je kunt er dus minder ongestraft je ding mee doen. Romeo en Julia draait uiteindelijk om een clichégegeven, in Hamlet is de vraag: wil je leven of wil je sterven?"

Een zeer herkenbare vraag voor zestienjarigen.

"Ja, de opening is niet voor niks een jonge acteur die zegt: 'Ik heb ooit zelfmoord willen plegen.'"

Je hebt het allemaal weer wat actueler gemaakt. Hoe?

"De Fortinbras-lijn heb ik nog in geen enkele bewerking gezien. Ik snap dat ook, want ze houdt het verhaal een beetje tegen. Die lijn heeft betrekking op de oorlogsdreiging aan het begin van het stuk. Denemarken heeft zopas een overwinning behaald op Noorwegen en de Noren zeggen: 'Wij willen ons land terug.' Er is allerlei schorriemorrie dat aanslagen wil plegen. Hoe actueler kun je zijn? Ik heb dat meer op het terrorisme toegespitst, met een aantal ingrepen die dat verhaal ook zijn plek geven. Ik vond het belangrijk om die lijn door te trekken tot aan het eind van het stuk en iets te vertellen over nationalisme en patriottisme, een fenomeen waar ik me ontzettend aan erger. De motor van het verhaal blijft natuurlijk die wraak van Hamlet voor de moord op zijn vader door zijn oom/stiefvader. Toch vind ik het leuk om met die zogenaamde bijrollen net iets meer te doen. Zo ook met Rosencrantz en Guildenstern."

Hamlet gaat nadrukkelijk ook over de ontwikkeling van een jongeling tot man.

"Ook daarin maak je keuzes, maar bij ons wordt dat vooral een denkoefening over leven en dood. Die begint voor Hamlet bij de dood van zijn vader en eindigt met zijn eigen dood. Af en toe gaat hij dan zitten en stelt hij zich vooral de vraag: 'Hoe moet ik leven?' Hij ontdekt dat je enkel via bezinning over de dood weet hoe je moet leven. Je kunt je niet in het leven positioneren als je je niet hebt gepositioneerd tegenover de dood. Dat geldt voor iedereen, daarom leven we allemaal ook zo moeilijk, omdat we daar dikwijls niet mee in het reine zijn. Ik zal ook pas rust vinden als ik voor dat gegeven van de dood een plek heb gevonden. De dood is een schrammetje. Je kunt plannen wat je wilt, de dood zal je onverhoeds op de nek vallen. Montaigne zei al: 'Leren leven, is leren sterven.' Shakespeare heeft Hamlet geschreven met Montaigne op zijn nachtkastje."

Je liet Romeo en Julia spelen in de reclamewereld. Daardoor zat er nogal wat linkse maatschappijkritiek in. Geldt dat ook voor deze Hamlet?

"Ik voel altijd de noodzaak om te vertellen over de enorme oppervlakkige buitenkant van een maatschappij die onder het liberale model lijdt. Wat kapitalisme en geld met een samenleving doen, dat houdt me bezig. Dat gegeven zit er weer volop in.

"Dat zie je ook in het hier en nu. Het is zo onrustig in de wereld, er zijn brandhaarden die er tien jaar geleden niet waren, de dreiging van het terrorisme is heel reëel, die korzeligheid... Toch blijft de Amerikaanse president zich als een cowboy gedragen en wil hij ons doen geloven dat het goed en beter gaat met de wereld en dat hij mee aan de wereldvrede sleutelt. Kijk, ik wil niet per se anti-Amerikaans zijn - het liberalisme heeft ook goede dingen verwezenlijkt - maar alles is zo verschoven in de richting van het materialisme. Er zijn geen rituelen meer, mensen hebben nauwelijks nog een innerlijk leven, er zijn geen grote verhalen meer. Wat ons bindt, in alle geledingen van de maatschappij, is de vrijemarkteconomie. Dat stuk dat ik maak, is ondertussen ook een product dat verkocht moet worden. In al zijn monologen gaat Hamlet dan op zoek naar verinnerlijking. Dat is immers de voorwaarde om tot een goed gesprek te komen. Ik laat hem zeggen: 'Deze wereld is mat, zonder glans. Of nee: te veel glans juist, te veel glans.'"

Je staat veeleer bekend om je 'emotionele' aanpak.

"Ik ben een enorme denker, maar denken is zowel rationeel als emotioneel. Ik ben jarenlang, onder invloed van de toneelopleiding, bang geweest om de emotionele toer op te gaan. Ik heb voorstellingen gemaakt waarin ik dingen schrapte op basis van de 'goede smaak'. Achteraf zag ik dat een beetje emo geen kwaad kan, zolang je er maar volledig voor gaat. Daarom schreeuw ik ook tegen mijn acteurs: 'Veel meer pijn! Pijn! Huil maar, nu, nu huilen!'

"Toen ik een jaar of veertien was, ging ik in Vorst naar Queen kijken. Rook, lichten, en dan Freddie Mercury die opkomt en roept: 'Are you ready for some rock'n'roll?' Die adrenaline, dat vuur, die romantiek, die camp... We censureren die vaak. Maar uiteindelijk ga je terug naar de pure bronnen in jezelf, naar de basis van wie je bent en wat je doet. Nu denk ik dus: laat ik daarvoor gaan, voor die kern, maar laat ik daarbinnen toch indrukwekkend blijvend en niet platvloers. Het mag wel een beetje overrompelend zijn, een beetje fout."

In het interview in de persmap valt alvast één ding op: troost.

"'Door vorm te geven aan mijn obsessies druk ik mijn verbondenheid met de wereld uit en bied ik troost voor wat ons allemaal bindt: eenzaamheid.' Een van mijn lievelingscitaten van Ionesco. Het meest universele zit inderdaad net in het specifieke. Daarbij komt dat de mens altijd de behoefte zal hebben, en die is zelfs primair, om naar zichzelf te kijken. In een spiegel kijken en zien dat je niet alleen bent, daar zit veel troost in. Ik laat Hamlets moeder tegen haar zoon zeggen: 'Ik ben ontzettend veel alleen geweest, en de laatste tijd denk ik vaker: ik heb gelijk, ik wil geen rekening meer houden met wat andere mensen denken. Ik ben je moeder en om die reden wil ik uren en uren naar je luisteren. Maar ik ben ook een vrouw en met dat stuk van mijn leven heb jij niks te maken.' Als een jongere in de zaal wiens moeder net hertrouwde dat hoort, zal dat troostend werken.

"Ik geloof heilig in kunst. Primo Levi zie ooit: 'Honger hebben is verschrikkelijk, dorst hebben is erg. Maar de enige keren dat het echt feest was in het concentratiekamp, was toen iemand eens een krant binnensmokkelde.' Wat voor mij bewijst dat cultuur een primaire behoefte is. Als er geen oorlog is, lijkt het allemaal overbodig en kijken we er zelfs wat op neer of vinden we dat er niet zoveel geld naartoe moet gaan. In oorlogen blijkt dan weer hoezeer mensen erdoor overleven. Daarom vind ik het beroep van de acteur ook heilig. Een acteur offert zich volledig, hij heeft een grootste taak. Ik wil dit niet relativeren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234