Donderdag 20/06/2019

Veel goede intenties, geen garantie op succes

Het is zover: de onderzoekscommissie 22/3 stelt vandaag haar eindrapport voor in het parlement. Bijna tweehonderd getuigenissen en vijfhonderd uur vergaderen zijn herleid tot een vuistdik rapport. Maar was het al die moeite waard?

Sinds het Heizeldrama wordt steeds vaker naar het gebruik van onderzoekscommissies gegrepen. Van het Gladio-netwerk en de Bende van Nijvel, over Sabena en de zaak-Dutroux, tot de moord op Lumumba en de ondergang van Fortis en Dexia.

Garanties dat een commissie iets oplevert zijn er niet. Hoe recenter en mediagenieker het onderwerp, hoe kleiner de kans dat er iets uit voortkomt. Dat de Dexia-commissie in 2012 niets meer ging opleveren dan een scheet in een fles, was van bij de start duidelijk. Het parlement mocht van ver even aan het dossier ruiken, meer niet.

De Dexia-commissie eindigde met een gevoel van frustratie door de onophoudelijke sabotage van de hoofdrolspelers in het dossier. In de onderzoekscommissie naar de aanslagen op 22 maart 2016 leeft een ander gevoel. Op alle banken, ook die van de oppositie, heerst tevredenheid over het verloop van hun werkzaamheden tijdens de voorbije achttien maanden. Commissielid Stefaan Van Hecke (Groen) zegt: "We hebben de getuigen uitgebreid kunnen horen. Ook ministers en politiebazen. Ons eindrapport is af."

Staat daarin dan het geheim om aanslagen in ons land voortaan te vermijden? Of is het een lange reeks van open deuren gebleven?

Geen toverformule

Eerst en vooral: er bestaat volgens de commissie echt geen geheim of toverformule om aanslagen te voorkomen. Net zoals er niet één welbepaalde schuldige bestaat voor het drama op 22 maart 2016. Dat heel wat zaken beter konden staat vast. Maar de aanvallen op de luchthaven van Zaventem en het metrostation Maalbeek zijn niet te wijten aan een duidelijke (systeem)fout.

Het gaat eerder om een opeenstapeling van menselijke nalatigheden, onduidelijke hiërarchieën en slechte informatiedoorstroming bij de politie en veiligheidsdiensten, waardoor het terreurcomplot niet tijdig opgespeurd werd. De conclusie van de commissie is daarom: er moet beter worden samengewerkt. De lijnen tussen de inlichtingendiensten moeten strakker. De bestuurlijke en gerechtelijke politie moeten vaker de koppen bijeensteken. De commissie beveelt dan ook de oprichting van een reeks overlegplatforms aan.

Dat samenwerken de sleutel is, was al de conclusie van de Franse onderzoekscommissie naar de aanslagen in Parijs in 2015. De versnippering binnen de politiediensten is te groot, waardoor informatie traag wordt gedeeld, zo klonk het daar.

De commissie stelt ook de besparingsziekte vast in het veiligheidsapparaat. Het laatste decennium is er stelselmatig budget weggehaald bij politie en inlichtingendiensten. Het gevolg is dat de federale politie momenteel nog steeds zowat 2.000 krachten tekortkomt. Ook de inlichtingendiensten hinken achterop. Misschien wel dé quote van de onderzoekscommissie kwam van Jaak Raes, het hoofd van de Staatsveiligheid: "Zwerfvuil opruimen in Vlaanderen kost 61 miljoen euro per jaar. Dat is 20 procent meer dan mijn budget."

Toch blijft er een grote blinde vlek in het eindrapport van de onderzoekscommissie: Brussel. Al jarenlang zijn de Vlaamse partijen het erover eens dat een fusie van de Brusselse politiezones (en in tweede orde negentien gemeenten) nodig is om het bestuur in de hoofdstad te stroomlijnen. Over een mogelijke fusie wordt echter met geen woord gerept in het eindrapport. Meer zelfs, er is niet over gedebatteerd de afgelopen achttien maanden. Dat lag te gevoelig bij de Franstaligen. Tegelijk is ook nergens in het onderzoek van de commissie een rechtstreekse link opgedoken tussen de vele politiezones en de aanslagen.

En dan rest misschien wel de belangrijkste vraag: wat nu? Wie gaat verhinderen dat het eindrapport van de commissie ergens in de onderste schuif belandt? Er komt alvast een opvolgingscommissie. Die wil om de paar maanden de ministers en veiligheidsdiensten ondervragen over de vooruitgang in hun dossiers. Daarbij wordt gekeken naar de onderzoekscommissie Zware Fraude van een tiental jaar geleden. In alle stilte zijn daarvan nu 80 procent van alle aanbevelingen in wetten omgezet. Afwachten of dit nu ook lukt.

Het omgekeerde kan ook: de onderzoekscommissies naar de Bende van Nijvel bevalen eind jaren 80 aan om een regeling voor spijtoptanten uit te werken. Zoveel jaar later hoopt de huidige regering die regeling er eindelijk door te krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden