Vrijdag 17/01/2020

Vechten voor zelfbehoud

Met Twitter als zijn zwaard en opgepept door sloten tv-nieuws en Diet Coke neemt Trump het op tegen zijn critici. Hij mag er dan voorlopig niet in slagen het presidentschap naar zijn hand te zetten, hij leert wel bij, zo blijkt. Maar het gaat langzaam.

Elke ochtend rond 5.30 uur wordt president Donald Trump wakker en zet hij de televisie in de master bedroom van het Witte Huis aan. Hij gaat naar CNN voor het nieuws, zapt vervolgens naar Fox & Friends om zich te kalmeren en voor Twitter-ideetjes, en kijkt daarna soms naar Morning Joe op MSNBC omdat het hem volgens vrienden opzweept om de dag aan te vatten.

Opgepept en opgehitst - vaak een mix van beide - grijpt Trump naar zijn iPhone. Soms slaat hij steunend op zijn kussens al aan het tweeten, zeggen medewerkers. Op andere momenten tweet hij in het vertrek ernaast terwijl hij naar een andere televisie kijkt. Minder vaak wandelt hij door de hal naar de rijkversierde Treaty Room - soms volledig gekleed, soms nog in nachtplunje - om zijn eerste officiële en officieuze telefoontjes te doen.

Aan het einde van zijn eerste jaar wijzigt Trump beetje bij beetje zijn kijk op wat het betekent president te zijn. Hij beziet het hoogste ambt van het land nog altijd enigszins zoals toen hij zijn verbazingwekkende overwinning tegen Hillary Clinton behaalde - als een trofee die hij op elk moment en te allen prijze moet verdedigen, met Twitter als zijn Excalibur. Ondanks al zijn gesnoef beschouwt hij zichzelf niet zozeer als een reus op het wereldtoneel, maar meer als een belaagde outsider die zich voortdurend moet uitsloven om ernstig genomen te worden. Dat blijkt uit gesprekken met zestig adviseurs, medewerkers, vrienden en Congresleden.

Andere presidenten leveren dagelijks een gevecht om een land, en niet alleen een factie, te leiden door tegenstrijdige belangen te verzoenen. Trump levert elke dag en elk uur een overlevingsgevecht. Hij eist nog altijd de verkiezingsoverwinning op, en is ervan overtuigd dat het onderzoek door Robert S. Mueller III naar de Russische inmenging bij de verkiezingen een complot is om hem die overwinning af te nemen. Tegen de muur van het Witte Huis hangen kaarten met kleurcodes die de county's aangeven waar hij vorig jaar won.

Voor hij eraan begon, zei Trump tegen medewerkers dat ze elke dag van zijn presidentschap moesten zien als een aflevering van een tv-feuilleton waarin hij de vloer aanveegt met zijn rivalen. Mensen die dicht bij hem staan, schatten dat Trump minstens vier uur per dag, en soms dubbel zoveel, voor de televisie doorbrengt, soms met de klank uitgeschakeld, om zich onder te dompelen in de genadeloze oorlogen van het televisienieuws, altijd klaar om terug te slaan.

"Hij heeft het gevoel dat ze hem zijn overwinning willen afnemen en dat de beschuldiging dat hij heeft samengespannen met Rusland, ongegrond is", zegt senator Lindsey Graham, een Republikein uit South Carolina die meer tijd dan de meeste parlementsleden met de president doorbracht. "Hij is er rotsvast van overtuigd dat links en de media hem willen pakken. De manier waarop hij hier geraakt is, is door te knokken en terug te slaan. Het probleem is dat er een verschil bestaat tussen opkomen voor verkiezingen en president zijn. Je moet de gulden middenweg vinden tussen strijden en president zijn."

De ongeremde houding van Trump kan misschien verfrissend en opwindend zijn voor zijn electorale basis - mensen die niets hebben met het politieke systeem -, voor veel oudgedienden in beide partijen in de hoofdstad en daarbuiten is zijn manier van doen ronduit bizar. Sommige politici en waarnemers stellen zijn instabiliteit aan de kaak en vinden hun gebrek aan medische getuigschriften geen beletsel om hem publiekelijke tal van geestesziekten aan te wrijven.

De president maakte in de voorbije weken een neerbuigende opmerking over native Americans tegenover Navajo-gasten, insinueerde dat een televisiehost betrokken was bij de dood van een medewerker en veroorzaakte een internationale aanvaring met Groot-Brittannië door opruiende antimoslimfilmpjes te retweeten - waarmee hij duidelijk de limieten aangaf van een ploeg die haar uiterste best doet om hem weg te houden van slangenkuilen.

Zijn aanpak heeft hem naar het Witte Huis gebracht, redeneert Trump, het moet dus de juiste zijn. Op dit moment in zijn ambtstermijn is hij minder populair dan al zijn voorgangers in de recente geschiedenis - slechts 32 procent van de Amerikanen staat achter hem, volgens de laatste peiling van het Pew Research Center - en toch beheerst hij als niemand anders de scène.

Na maanden waarin hij de wetgevende mislukkingen aan elkaar reeg, staat Trump eindelijk op het punt de belastingen te verlagen en het gezondheidszorgprogramma van zijn voorganger gedeeltelijk terug te draaien. Veel van wat hij beloofde moet nog gebeuren, maar hij heeft aanzienlijke vooruitgang geboekt met zijn doelstelling om de regels voor het bedrijfsleven en het milieu terug te schroeven. De aantrekkende economie die hij erfde blijft groeien, de aandelenmarkten beleven hoogtijden. Na een hoop juridisch gebakkelei zijn zijn reisbeperkingen voor enkele (moslim)landen eindelijk van kracht.

Jared Kushner, zijn schoonzoon en voornaamste adviseur, zei tegen medewerkers dat Trump, die op zijn 71ste uitgesproken gewoonten heeft, nooit zal veranderen. De kans is groter, stelde hij, dat Trump het ambt zal plooien, misschien zelfs breken, naar zijn wil.

Dat blijkt half te kloppen. Trump heeft het presidentschap duidelijk gedeeltelijk onder de knie.

'Tijd om na te denken'

John F. Kelly, een gepensioneerd viersterrengeneraal, leidde zijn troepen in 2003 Irak binnen en stootte door, ondanks vijandig vuur. Als stafchef in het Witte Huis doet hij min of meer hetzelfde. Veertien uur per dag is hij in de weer om een beetje discipline in een chaotische boîte te brengen - met wisselend succes.

In de maanden voor Kelly het vorige zomer overnam van zijn belaagde voorganger Reince Priebus was de Oval Office een heksenketel, waar medewerkers en bezoekers binnen en buiten liepen om advies te geven of een praatje te slaan. Tijdens een gesprek met reporters van The New York Times in april kwamen niet minder dan twintig mensen over de vloer, onder wie Priebus en vicepresident Mike Pence. Nu is de deur van de Oval Office meestal gesloten.

Kelly probeert op een rustige en respectvolle manier de hoeveelheid vrije tijd te beperken die de president heeft om vlammende tweets de wereld in te sturen. Hij doet dat onder meer door de werkdag vroeger te beginnen. Ook Priebus had, met bescheiden succes, al geprobeerd de president tegen 9 à 9u30 op kantoor te krijgen.

De vergaderingen volgen elkaar sneller op. Behalve Kelly en Kushner zijn vaak luitenant H.R. McMaster (de nationale veiligheidsadviseur), Ivanka Trump (de dochter en senior adviser), Hope Hicks (de communicatiedirecteur), Robert Porter (de kabinetssecretaris) en Kellyanne Conway (belangrijkste raadgever van de president) aanwezig.

Trump, die complete controle over zijn zakenimperium had, heeft ruime toegevingen gedaan nadat hij een poosje geprobeerd had de touwtjes helemaal zelf in handen te houden. Het is niet met volle goesting, al zeggen mensen uit de omgeving van de president dat hij erg gehecht is aan de goedkeuring van Kelly, die hij als zijn gelijke beschouwt.

Hij belt Kelly tot tien keer per dag, zelfs vier of vijf keer tijdens het diner of een partij golf, om hem over zijn dagschema of om politiek advies te vragen, zeggen mensen die met de president gesproken hebben. Het nieuwe systeem geeft hem "tijd om na te denken", zei hij toen het van start ging. Medewerkers van het Witte Huis ontkennen dat Trump uit is op de zegen van Kelly, maar bevestigen wel dat hij hem beschouwt als een heel belangrijke vertrouwenspersoon en klankbord. Kelly deelt ook bepaalde irritaties met Trump. Zo zei hij onlangs tegen de president dat hij ook vindt dat sommige journalisten er alleen op uit zijn de regering ten val te brengen.

Trump is er eveneens af en toe in geslaagd Kelly om de tuin te leiden. Bij Thanksgiving op Mar-a-Lago mengde Trump zich onder de gasten zoals hij dat deed voor zijn verkiezing. Sommige gasten vertrouwden hem nieuwtjes toe die nooit voorbij de censuur van Kelly waren geraakt. En hij belde oude vrienden op, die hem op de hoogte hielden van hun kijk op het onderzoek over de Russische inmenging. Hij keerde helemaal opgedraaid naar Washington terug.

Kelly vertrouwde mensen toe dat hij alleen probeert te controleren wat hij kan controleren. Hij is er ondertussen achter dat er veel is dat hij niet kan controleren.

'Ik kijk niet veel'

Mensen binnen en buiten Washington gingen er in dat eerste jaar grotendeels van uit dat er een strategie achter de acties van Trump zat. Maar van een plan is zelden sprake - meestal gaat het om anticiperen, zelfverdediging, obsessie en impulsiviteit.

Het gebeurt dat de president om goedkeuring hengelt alvorens op de tweetknop te drukken. In juni belde Trump volgens een adviseur die al lang met hem samenwerkt opgewonden vrienden op om te zeggen dat hij de perfecte tweet had om het Russische onderzoek te neutraliseren. Hij zou het een 'heksenjacht' noemen. Ze waren niet onder de indruk.

Hij legt zich neer bij het advies van zijn advocaten om Mueller niet aan te vallen, maar soms krijgen zijn instincten de bovenhand.

Toen drie voormalige campagnemedewerkers in de herfst aangeklaagd werden of schuldig pleitten, drong Ty Cobb, de advocaat van het Witte Huis die zich met het onderzoek bezighoudt, er bij de president op aan niet te reageren. Als hij dat wel deed, dan zou het verhaal alleen maar meer ruchtbaarheid krijgen. Maar Trump kon het niet laten. Hij tweette dat de financiële aanklachten die zijn voormalige campagnebaas Paul J. Manafort ten laste werden gelegd niets te maken hadden met de campagne en dat de onderzoekers er beter aan deden "Crooked Hillary & the Dems" te onderzoeken. De volgende ochtend minimaliseerde hij de rol van George Papadopoulos, de campagneadviseur die toegaf dat hij had gelogen over zijn contacten met Rusland. Hij noemde hem een "laaggeplaatste vrijwilliger" en een "gepatenteerde leugenaar".

Toen zijn voormalige nationale veiligheidsadviseur Michael T. Flynn schuldig pleitte, was hij in het begin kalm. Maar toen hij de volgende ochtend naar Manhattan ging voor een ontmoeting met financiers van de Republikeinen, was hij in alle staten. Hij praatte over zijn verkiezing en over de "dikke loser" in de Senaat die gezegd had dat zijn belastingwet het begrotingstekort zou doen oplopen (wellicht had hij het over senator Bob Corker, een Republikein uit Tennessee).

Tegen zondagochtend, toen de zaak-Flynn het nieuws beheerste, werd de president boos en vuurde hij een reeks tweets af waarin hij fulmineerde tegen Clinton en de FBI. Verscheidene adviseurs zeiden hem dat de tweets problematisch waren en moesten ophouden, stelt iemand die op de hoogte werd gebracht van de discussie.

Als Trump controversiële boodschappen tweet, beslissen zijn adviseurs soms om het er niet met hem over te hebben. Eén adviseur zegt dat je als medewerker van de president positief moet blijven en altijd oog moet hebben voor lichtpuntjes, hoe schaars die ook zijn. Soms besluiten de medewerkers in het Witte Huis gewoon dat ze de tweets hun dag niet zullen laten vergallen.

De munitie voor zijn Twitter-oorlog wordt aangereikt door de televisie. Niemand behalve Trump zelf en mensen van de technische dienst mag de afstandsbediening aanraken - dat is althans de regel. Tijdens vergaderingen staat het geluid van de 60-inchtelevisie in de Dining Room vaak af, maar Trump blijft gretig de over het scherm rollende headlines lezen. Wat hij mist, zoekt hij later op met wat hij de 'Super TiVO' noemt, een geavanceerd systeem dat het televisienieuws opneemt.

Terwijl hij naar het nieuws kijkt, deelt hij zijn meningen met iedereen in de kamer, zelfs met het huishoudpersoneel, die hij via een knop om zijn lunch vraagt of om een Diet Coke, waarvan hij er per dag wel een dozijn consumeert.

Toch is hij er beducht voor over te komen als een schermjunk - een perceptie die de kritiek in de hand werkt dat hij zijn job niet ernstig neemt.

Op zijn recente reis naar Azië werd de president op de hoogte gebracht van een lijst met 51 vragen voor dit artikel. Eén ervan ging over zijn overvloedig kijkgedrag. In plaats van te reageren via een medewerker kregen reporters van andere nieuwsmedia die zich op de Air Force One richting Vietnam bevonden een tirade over zijn kijkgewoonten over zich heen. "Ik kijk niet veel televisie", bezwoer hij. "Ik weet dat ze graag zeggen - mensen die mij niet kennen - dat ze graag zeggen dat ik televisie kijk. Mensen met nepbronnen - je weet wel, nepjournalisten, nepbronnen. Maar ik heb geen tijd om veel tv te kijken, vooral door documenten. Ik lees veel documenten."

Wat later mopperde hij dat hij gedwongen was naar CNN te kijken in de Filipijnen omdat er niets anders was om naar te kijken.

'Zijn jullie niet blij dat ik niet drink?'

Voor een buitenstaander is het moeilijk te geloven, maar Trump, de mens over wie het meest gepraat wordt op de planeet, is nog altijd in zijn nopjes als zijn naam in het nieuws opduikt. En hij is er ook constant naar op zoek. Volgens een voormalige topadviseur wordt Trump ongemakkelijk bij twee of drie dagen windstilte en kan hij er niet tegen als hij naar het nieuws kijkt en er zelf niet in zit.

Tijdens de ochtend volgen medewerkers Fox & Friends live of via een transcriptiedienst, een beetje zoals traders in grondstoffen de marktevolutie opvolgen om te voorspellen hoe hun dag zal verlopen. Als iemand iets opvallends in het programma zegt en Trump er niet onmiddellijk over tweet, dan weten medewerkers dat de kans groot is dat de president Fox News aan het opnemen is om later te bekijken en in plaats daarvan naar MSNBC of CNN aan het kijken is - en de dag met een slecht humeur zal aanvatten.

Toch klopt het beeld niet dat Trump drijft op voortdurende razernij. Hij wisselt momenten van woede af met momenten van scherts. Verscheidene adviseurs zeiden dat de president perfect door het lint kan gaan vanwege een klein vergrijp - zonder waarschuwing bij hem komen met een onbekende medewerker, bijvoorbeeld - en een paar minuten later een gezellig praatje met dezelfde persoon kan slaan.

"Hij beseft dat hij pas de 45ste mens is die deze job doet", zegt Conway. "De job heeft hem enigszins veranderd, en hij heeft de job veranderd. Zijn ambtstermijn als president heeft andere, meer minzame en toegankelijke, aspecten en kanten van hem naar boven gebracht, die misschien aan het zicht onttrokken waren tijdens de harde en bitse primary's."

Weinigen krijgen die andere aspecten en kanten van hem te zien. Op privémomenten met gezinnen van medewerkers in de Oval Office praat hij op zachtere toon met de kinderen dan hij gewend is publiekelijk te doen. Hij stond erop dat de kinderen van de persmedewerkers van het Witte Huis even binnensprongen toen ze er waren voor Halloween.

Toch doet hij weinig moeite om die kant van zichzelf uit te spelen, zeggen vrienden die hem al lang kennen, omdat het afbreuk doet aan het krachtige imago dat hij wil uitdragen.

Slechts af en toe legt Trump het masker van doortastende onoverwinnelijkheid af. Tijdens een ontmoeting met Republikeinse senatoren had hij het erg emotioneel over de opioïdencrisis en de gevaren van verslaving, en sprak hij over het gevecht van zijn broer met alcohol. Volgens een senator en een medewerker keek hij de zaal rond en vroeg hij ondeugend: "Zijn jullie niet blij dat ik niet drink?"

'Onderbreek me niet'

De moeizame aanpassing aan het presidentschap is volgens mensen die dicht bij Trump staan het gevolg van onrealistische verwachtingen over de macht die de functie met zich brengt. Hij ging uit van het populaire beeld van presidentiële almacht, terwijl de realiteit is dat hij rekening moet houden met twee andere beslissingscentra.

Zijn kijk op het politieke leiderschap werd gevormd toen hij als jonge vastgoedontwikkelaar in New York in aanraking kwam met lokale Democratische politici. Eén figuur staat Trump vooral voor ogen: een niet nader genoemde partijbons - zijn vrienden nemen aan dat hij verwijst naar Meade Esposito, een legendarische fixer uit Brooklyn - van wie hij zich herinnert dat hij een baseballbat onder zijn bureau had liggen om zijn macht kracht bij te zetten. Voor de adviseur die het vertelt, geeft het verhaal aan wat Trump van het presidentschap verwachtte - het laatste woord hebben, zijn wil opleggen, afspraken overrulen.

Maar ook al zal hij ten gronde nooit veranderen, toch zeggen adviseurs dat de beginneling van weleer stilaan doorkrijgt dat het presidentschap zo niet functioneert. En dat hij stilaan tot het besef komt dat hij leiders binnen zijn eigen partij moet paaien en niet bruuskeren om dingen gedaan te krijgen.

Tijdens zijn eerste maanden als president blafte hij senatoren bevelen toe, wat niet in goede aarde viel. "Ik werk niet voor u, meneer de president", beet Corker ooit terug, zegt een Republikein.

Ook senator Mitch McConnell uit Kentucky, de leider van de Republikeinse meerderheid, steigerde toen Trump tussenbeide kwam tijdens een presentatie in de Oval Office. "Onderbreek me niet", zei McConnell tegen de president tijdens een debat over de gezondheidszorg.

Misschien heeft Trump die boodschap wel begrepen. Na een publieke vete in de zomer verzoenden McConnell en hij zich en gingen ze bijna elke dag overleggen. En naarmate de president alsmaar beter beseft dat het Congres zijn lot in handen heeft, verlaat hij zich ook steeds meer op Marc Short. Die probeert Trump als directeur wetgevende zaken enigszins op te leiden door een beroep te doen op zijn neiging om zaken te benaderen als persoonlijkheidskwesties. Hij stelt profielen van één pagina over parlementsleden op, een beetje zoals de sportieve staf van baseballteams doet over spelers van de tegenpartij.

Trump is zeker geen beleidsexpert - "nooit gedacht dat de gezondheidszorg zo ingewikkeld kon zijn", zei hij ooit -, al lijkt hij zich redelijk goed de details van de belastinghervorming eigen gemaakt te hebben. Medewerkers zeggen ook dat hij aandachtiger is geworden tijdens de dagelijkse briefings over veiligheidskwesties, dankzij de beknopte presentaties van CIA-directeur Mike Pompeo. En hij maakt zich grotere zorgen over de situatie met Noord-Korea dan zijn roekeloze, agressieve tweets suggereren.

"Aanvankelijk speelde bij hem misschien het idee dat hij inderdaad die charlatan was", zegt volksvertegenwoordiger Nancy Pelosi uit Californië, de Democratische leider in het Huis van Afgevaardigden die probeert een werkbare relatie met de president op te bouwen. "Daar is hij inmiddels over", zegt ze. "Het grotere probleem, en mensen moeten dat beseffen, is dat hij er totaal niet op voorbereid was. Het is alsof jij en ik een kamer zouden binnenkomen en gevraagd zouden worden hersenchirurgie uit te voeren. Als je zo'n gebrek aan kennis hebt als hij, dan kan dat redelijk overweldigend zijn."

Graham, ooit een hevige criticus van Trump maar in toenemende mate een bondgenoot, zegt dat hij aan het aanpassen is. "Je mag ervan uitgaan dat elke president verandert, omdat de job nu eenmaal veronderstelt dat je verandert", zegt hij. "Hij begint het ritme op te pikken." Graham voegt er wel aan toe dat het presidentschap van Trump nog altijd een work in progress is. Op dit moment, zegt hij, "is alles mogelijk, van een complete ramp tot een homerun".

'Hij mat je af'

In bijna alle gesprekken die we voerden, wierpen medewerkers vragen op over zijn vermogen en zijn bereidheid om een onderscheid te maken tussen ongewenste en juiste informatie. Toezicht houden op zijn informatieconsumptie - en ingaan tegen wat Kelly de 'rommel' noemt die buitenstaanders hem toesteken - blijft een prioriteit voor de stafchef en zijn team. Zelfs na een jaar van officiële briefings, waarin hij een beroep kon doen op de grootste intellecten van de federale regering, blijft Trump sceptisch voor alles wat niet voortkomt uit zijn vertrouwde cocon.

Sommige adviseurs, zoals zijn financiënminister Steven Mnuchin, vinden dat fundamenteel positief. "Ik zie veel gelijkenissen tussen de manier waarop hij campagne voerde en zijn presidentschap", zegt Mnuchin. "Hij houdt van korte, mondelinge verslagen. Hij is er niet de man naar om boeken te verslinden of uitgebreide briefings aan te horen."

Andere medewerkers betreuren de manier waarop hij met feiten worstelt, zijn korte aandachtsboog en zijn hang naar complot- theorieën.

Kelly vertrouwde mensen toe dat hij adviseurs als Stephen K. Bannon en Sebastian Gorka buitenwerkte omdat hij van mening was dat ze Trump opstookten en interne conflicten aanwakkerden. Toch behoudt Trump de volle controle over zijn eigen gastenlijst.

Jeanine Pirro, die een favoriet programma van Trump op Fox News presenteert, vroeg onlangs een gesprek aan. Ze wilde praten over een overeenkomst toen Clinton minister van Buitenlandse Zaken was die Rusland controle gaf over een deel van het Amerikaanse uranium. Die krijgt de laatste tijd nogal wat aandacht van de conservatieven.

Pirro, Trump, Kelly en Donald F. McGahn II, de juridische adviseur van de president, spraken op 1 november meer dan een uur. Volgens iemand die over de ontmoeting geïnformeerd werd, hitste Pirro de president op tegen Mueller en wreef ze James B. Comey, de voormalige directeur van de FBI, aan dat hij praktijken hanteerde die normaal alleen de maffia te beurt vallen. De president wond zich zichtbaar op terwijl ze aan het woord was. "Roy Cohn was mijn advocaat", riep hij uit. Hij verwees naar de legendarische fixer uit de McCarthy-tijd die Trump in de jaren 80 onder zijn hoede nam. Hij suggereerde daarmee dat die het soort verdediger was dat hij nodig had.

Op een bepaald moment kwam Kelly tussenbeide. Ze hielp de dingen niet vooruit, stelde hij, volgens dezelfde bron. Nog volgens de bron had Trump het na een poosje gehad met de tirade van Pirro en verliet hij de kamer.

Trump is een fervente krantenlezer. Elke dag voorziet hij een zestal kranten van commentaren met een zwarte Sharpie-pen. Toch vertelde Bannon tegen bondgenoten dat Trump alleen "leest ter bevestiging". De neiging van Trump om zijn eigen realiteit te vormen - zijn herhaalde beweringen bijvoorbeeld dat hij bij de presidentsverkiezingen de meeste stemmen haalde - is onverbeterlijk en heeft een "verlammend effect" op de mensen die met hem samenwerken, zegt Tony Schwartz, zijn ghostwriter voor het boek The Art of the Deal.

"Hij mat je af", zegt Schwartz.

'Waar heb je toch gezeten?'

Sommige wijzigingen die Kelly heeft aangebracht zijn subtiel. Zo is er het geval-Schiller. Ongeveer tien jaar al was de persoon in wie Trump het meeste vertrouwen stelde zijn hoofd security Keith Schiller, een kale, potige ex-politieagent in New York die een ambigue rol speelde als beschermer, poortwachter en jongere broer van de president. Schiller waarschuwde mensen als zijn baas slecht gehumeurd was en nam soms zelf contact met vrienden van Trump op om hem op te monteren.

In augustus vroeg Trump Schiller om een krantenartikel waarover hij gehoord had. Toen Trump het artikel aankaartte bij Kelly, stuurde de stafchef twee medewerkers uit om te achterhalen hoe het bij de president was terechtgekomen zonder zijn goedkeuring. Schiller gaf toe dat hij het artikel binnengesmokkeld had. Kelly bedankte hem kortaf voor de openhartigheid, zeggen twee mensen die het verhaal hoorden van Schiller.

Tot verbazing van zijn medewerkers heeft Trump nooit geprobeerd uit te leggen welke unieke plaats Schiller bekleedde in zijn entourage. Na nog een paar aanvaringen met Kelly kondigde Schiller zijn ontslag aan, een beslissing die vooral ingegeven werd door een afkeer van Washington en een verlangen om opnieuw goed geld te verdienen in de privésector alvorens met pensioen te gaan.

Sindsdien heeft Trump herhaaldelijk zijn ergernis geuit over de afwezigheid van Schiller. Hij vertelde een parlementslid die op bezoek was dat de Oval Office 'leeg' aanvoelde. Hetzelfde effect had het vertrek van andere vertrouwde gezichten. Deze herfst haalde Trump op een bepaald moment uit naar een medewerker die hij al een paar weken niet meer gezien had. Hij vroeg: "Waar in godsnaam ben jij geweest?" Toen de medewerker hem uitlegde dat Kelly de vergaderingen waarop hij aanwezig mocht zijn had ingeperkt, bond Trump in. "O, oké", zei hij volgens een medewerker.

Kelly weet dat hij de toegang niet volledig kan controleren, maar heeft ten minste de intentie om te weten wie met wat komt leuren bij zijn baas. Hij eigent zich het recht toe via het schakelbord van het Witte Huis alle telefoontjes voor de president te beluisteren. Sommige mensen die bellen belooft Kelly beleefd dat hij de boodschap zal bezorgen. Bij telefoontjes die hij niet persoonlijk kan beantwoorden, gaan Kelly of een assistent gewoonlijk achteraf na bij de beller welke ondoordachte beloften de president misschien gedaan heeft.

'Ik mag iedereen uitnodigen'

In het weekend ontspant Trump zich op het golfterrein. Tijdens de week komt hij vooral tot rust tijdens het avondeten in zijn residentie in het Witte Huis. Dat begint om 18u30 of 19 uur, met een gastenlijst die wordt samengesteld door de immer waakzame Kelly. "Ik mag iedereen uitnodigen, en ze komen", verwonderde Trump zich tegenover een oude vriend toen hij aan zijn termijn begon.

Trump heeft altijd genoten van tafelgesprekken gestoffeerd met goed doorbakken biefstuk, salades met veel roquefortdressing, spekreepjes, massa's vleessaus en royale stukken dessert met extra roomijs. Hij heeft nood aan steun, een klankbord en gasten. Trump praat graag en geeft met plezier rondleidingen in het Witte Huis. Hij heeft een vreemde voorliefde voor het tonen van badkamers, waaronder ook een badkamer dicht bij de Oval Office die hij herinrichtte. Hij houdt ervan zijn tafelgasten mee te nemen in de Lincoln Bedroom en op de Truman Balcony voor een prachtig uitzicht over de stad die hij een nieuw aanzicht heeft gegeven.

Deze zomer nodigde hij vier Democratische parlementsleden uit en begon hij hen terwijl ze door de Diplomatic Reception Room struinden meteen met vragen te bestoken. "Wie gaat het in 2020 tegen me opnemen?", vroeg hij volgens iemand die erbij was. "Crooked Hillary? Pocahontas?" - zijn spottende bijnaam voor senator Elizabeth Warren, een Democraat uit Massachusetts bij wie in een studentenlijst van de rechtenfaculteit ooit vermeld stond dat ze native American voorouders had.

Senator Bernie Sanders uit Vermont, dacht de president, zou zeker opkomen - "ook als hij in een rolstoel zit", zei Trump, terwijl hij het ineengedoken lichaam van een man in een rolstoel nadeed.

Trump haalt nog altijd uit naar Mark Cuban, net als hij een steenrijke reality-ster, en geeft lucht aan zijn ontgoocheling omdat Tom Brady, de quarterback van de New England Patriots, zich van hem gedistantieerd heeft. Maar tegenwoordig is hij toch vooral bezig met politieke vraagstukken en de verpletterende verantwoordelijkheid van het presidentschap.

Zelfs als hij in een opgewekte bui is, spelen zijn angsten soms op. In september had hij een meeting met leiders van de evangelische kerk om duidelijk te maken dat hij nog altijd achter hen stond, ondanks hun flirt met de Democraten. "De christenen zijn zich toch bewust van alle dingen die ik voor hen doe?", vroeg hij volgens drie mensen die erbij waren, die hem loofden voor zijn standpunt inzake abortus en Planned Parenthood.

Als de gasten vertrokken zijn, komt de afstandsbediening weer boven. Op zulke momenten is Trump minder geneigd te tweeten, omdat het meestal oud nieuws is. Maar hij kijkt naar Pirro en haar collega-hosts bij Fox News, Sean Hannity en Laura Ingraham. Soms kijkt hij naar CNN om zich eens goed te ergeren.

Daartussenin is het tijd voor telefoontjes, naar mensen zoals Corey Lewandowski en Bannon, oude vrienden zoals Thomas J. Barrack Jr. en Richard LeFrak, en, recenter, Republikeinse parlementsleden zoals vooral Mark Meadows uit North Carolina, leider van de conservatieve Freedom Caucus. Op zulke momenten laat hij zijn fixaties de vrije loop: Rusland, Hillary Clinton, Barack Obama, 'fake news'-media, zijn ontgoocheling in zijn ex-minister van Justitie Jeff Sessions.

In de voorbije weken merkten vrienden van Trump een nieuwe wending. Ze geven toe dat vele medewerkers en zelfs zijn eigen familie geschaad kunnen worden door het onderzoek van Mueller. Wat hemzelf betreft, ontwikkelt Trump een vreemdsoortig fatalisme, zeggen mensen die vaak met hem praten. "Dat is het leven", zei hij over het onderzoek.

En dan is het tijd voor bed en meestal vijf tot zes uur slaap. Waarna de televisie weer begint te blaten, hij naar zijn iPhone grijpt en alles van voren af aan begint.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234