Zaterdag 29/01/2022

Vatistrojka in Rome?

Roept het Vaticaan de Vatistrojka af? In een historisch interview stelt paus Franciscus dat zijn kerk dichter bij de mens moet staan en minder nadruk moet leggen op verboden. 'Anders riskeert het morele bouwsel van de kerk in te storten als een kaartenhuis.'

Het zes uur lange gesprek dat Franciscus (77) met priester-journalist Antonio Spadaro voerde, leverde een interview van 29 pagina's op. Dat werd gepubliceerd in een reeks tijdschriften van Franciscus' eigen orde, de jezuïeten. Kern van het verhaal: "De kerk ligt vol gewonden, het is nutteloos om naar hun cholesterol of suikerspiegel te peilen, hun wonden moeten worden verzorgd, de rest is voor later."

Met zijn medische metafoor verwijst de Argentijnse paus naar de zorgende, sociale functie van de katholieke kerk. Jorge Mario Bergoglio geeft het engagement voor armen en uitgeslotenen voorrang op een morele doctrine waarvan de klemtoon in het verleden te zeer op verbodsbepalingen lag.

Bij zijn recente bezoek aan Brazilië liet de paus zich al opmerken met de vraag "wie ben ik om een homoseksuele mens te veroordelen als die van goede wil is?" Ook Franciscus' opening richting gescheiden stellen, ongetrouwde samenwoners of vrouwen die een abortus ondergingen, valt op. Het is ooit anders geweest.

"Wij moeten", zegt de paus onomwonden, "een nieuw evenwicht vinden. Anders riskeert het morele bouwsel van de kerk in te storten als een kaartenhuis en dreigt het zijn frisheid en evangelische parfum te verliezen."

Met het interview gaat de kerkvorst verder op het pad dat hij eerder al insloeg. Zo liet hij zijn rechterhand Pietro Parolin vorige week nog zeggen dat het verplichte celibaat voor priesters vatbaar is voor discussie en geen dogma is. Zelf ontving Franciscus ook Gustavo Gutiérrez, een Peruaanse geestelijke die de fundamenten van de bevrijdingstheologie legde. Tussen die socialistisch geïnspireerde strekking en het Vaticaan heeft het nooit geboterd.

Voeling met realiteit

In zijn vaderland Argentinië reisde de paus al met de metro en leefde hij zeer sober. Maar linkse of marxistische sympathieën waren hem vreemd en sommige slachtoffers van de dictatuur verwijten hem slapheid toen de junta (1976-1983) er haar vuile oorlog voerde. Toch, zegt Franciscus in het vraaggesprek, "ben ik nooit rechts geweest."

Sinds zijn aantreden een halfjaar geleden reikt Franciscus gul olijftakken uit aan Jan met de pet. Zo waste hij de voeten van gevangenen in Rome, belde hij naar een Franse jongeman die hem een brief geschreven had of trok hij de favela's van Rio in.

"Ik sta met open mond naar Franciscus te kijken", zegt Tertio-hoofdredacteur Geert De Kerpel. "Hij neemt mensen vast, kijkt hen recht in de ogen, grijpt naar zijn telefoon. Hij wil een kerk die voeling houdt met de realiteit, die zich niet laat opsluiten, die niet in een apostolisch paleis woont. 'Wees geen prinsen', zegt de paus, 'ruik naar de kudde'."

Riskeert hij geen tegenstand en kan hij de door corruptie en favoritisme bevuilde Augiasstal uitmesten die de Curie is gebleken, de regering van het Vaticaan? "Hij wil in de diepte gaan", aldus De Kerpel. "Maar er zijn inderdaad aanwijzingen dat niet iedereen daarmee is opgezet. Een tijd geleden benoemde hij een prelaat die de veranderingen op de rails moet zetten (Battista Ricca, die het Instituut voor Religieuze Werken (IOR) onder zijn hoede kreeg, LD), en meteen dook het gerucht op dat die man een controversieel homoverleden had. Toch heeft Franciscus hem gehandhaafd."

Pad geëffend

"Een term die vaak naar boven komt als het over Franciscus gaat, is aggiornamento", zegt theoloog Jürgen Mettepenningen (KU Leuven), verwijzend naar de actualisering en modernisering die het concilie Vaticaan II (1962-1965) inhield. "Deze paus doet denken aan Johannes XXIII. Hij streeft naar een kerk die dichter bij de wereld staat. De leer is de leer en daar doet Franciscus niets van af, maar hij onderstreept wel bijzondere aspecten. Zo kijkt Franciscus naar de mens zoals hij is, niet naar de mens zoals de kerk zou willen dat hij is. Hij plakt geen etiketten op mensen om hen niet te reduceren. Het evangelie, de blijde boodschap, beschouwt hij als zijn kernopdracht. Ja, ik ben heel blij met deze paus."

Of zijn afgetreden voorganger Benedictus XVI even gelukkig is? "Het valt op dat mensen veel positiever staan tegenover de nieuwe paus, dat hij deuren opent in plaats van er te sluiten. Wat Benedictus betreft: hij was minder charismatisch, dat klopt. Toch verdient Ratzinger erkenning. Hij is het die het onderzoek beval naar de praktijken van de Curie. Hij heeft dus het pad geëffend opdat zijn opvolger kon ingrijpen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234