Zondag 24/10/2021

Vaste Commissie voor Taaltoezicht adviseert hogeschool om Engelse opschriften weg te halen

In het clubhuis van de internationale serviceclub Marnixring in het Limburgse Herkenrode werd maandag victorie gekraaid. In een brief had de Vaste Commissie voor Taaltoezicht (VCT) de clubleden laten weten dat hun klacht na het nodige wikken en wegen gegrond was bevonden: de Engelstalige opschriften die sinds vorig jaar op de gevels van departementen van de Provinciale Hogeschool Limburg in Hasselt en Diepenbeek prijken, zijn in strijd met de taalwet. Op Nederlandstalig grondgebied moet een gemeenschapsschool in het Nederlands met de buitenwereld communiceren. De VCT geeft dan ook het advies de opschriften Arts and Architecture, Education, Music, Business, Healthcare en Bio die momenteel de schoolgebouwen sieren onmiddellijk weg te halen. En zo mogelijk te vervangen door Nederlandse tegenhangers als Verpleegkunde, Onderwijs en Zaken. In Herkenrode kunnen ze na negen maanden weer opgelucht ademhalen. Eindelijk is gerechtigheid geschied. “Hier zaten we echt op te wachten”, zegt een tevreden Willy Leenders van de Marnixring. “Doel van onze serviceclub is net de Nederlandse taal en cultuur te bevorderen. En dan zie je in je eigen provincie plotseling Engelstalige benamingen op een overheidsgebouw opduiken. In koeien van letters nog wel. Zo’n flagrante verstoring konden we niet laten passeren. Dat Engelse termen in de privésector schering en inslag zijn, was ons al langer een doorn in het oog. Ditmaal konden we ook daadwerkelijk ingrijpen.” Eerst was er een klachtenbrief aan de hogeschool in maart vorig jaar. “Als tegenargument haalde de directie aan dat ze de school meer internationale allure wilde geven. Ik heb hen daarop gewaarschuwd dat we geen genoegen namen met dat antwoord en ons genoodzaakt zagen de Vaste Commissie voor Taaltoezicht in te lichten. Ik stelde een lijvig dossier samen, inclusief foto’s van de gebouwen en brieven van de raad van bestuur die ik via via in handen had gekregen. Daar is toch behoorlijk wat tijd in gekropen. Ik heb nooit rechten gevolgd, en ben de taalwetten dan maar gaan opzoeken op Wikipedia. Op 29 september heb ik de klacht per aangetekende brief verstuurd naar de VCT. Goed beargumenteerd, al zeg ik het zelf.” Na vijf maanden volgde het verlossende antwoord. “Ik wist dat we op de commissie konden rekenen. Zeg nu zelf: wat zouden we zonder beginnen?”

De Vaste Commissie voor Taaltoezicht (VCT) werd in 1966 bij koninklijk besluit in het leven geroepen, drie jaar nadat de overheidsadministratie samen met het onderwijs en het gerecht aan nieuwe taalwetten waren onderworpen. De wet van 2 augustus 1963 versterkte de eentaligheid van Vlaanderen en Wallonië en deelde het arrondissement Brussel in drieën: het tweetalige Brussel-Hoofdstad, dat uit negentien gemeenten bestond, het Nederlandstalige Halle-Vilvoorde en het arrondissement met de zes Vlaamse randgemeenten met faciliteiten voor Franstaligen. Later, met de staatshervorming van 1970, werden die faciliteitengemeenten ingedeeld bij het Nederlandse taalgebied.“De vraag om die taalwet kwam uit Franstalige hoek”, weet grondwetspecialist Hendrik Vuye van de universiteit van Namen. “De Franstaligen waren er als de dood voor dat Wallonië ooit tweetalig zou worden en wilden dat koste wat het kost voorkomen. De taalgrens was in de jaren dertig dan wel vastgelegd maar bleef wat je noemt ‘bewegend’. Bij bevolkingstellingen zag je dat een Nederlandstalige wijk na een periode overwegend Franstalig was geworden. De Vlaamse burgemeesters in de Brusselse rand konden daar allerminst om lachen en begonnen die tellingen zelfs te boycotten. Brussel, in oorsprong nochtans een Vlaamse stad, was door de jaren volledig verfranst.”Jef Valkeniers, ex-burgemeester van Schepdaal, herinnert het zich alsof het gisteren was: “In openbare instellingen, zelfs ziekenhuizen, werd op een bepaald moment alleen nog Frans gesproken”, aldus Valkeniers. “Zei je er iets van, dan werd je uitgemaakt voor flamingant.”De taalwetten zetten orde op zaken. De VCT moest er op haar beurt op toezien dat die orde op zaken bleef. “Onze taak is drieledig”, legt voorzitster Annelies Van Cauwelaert uit. “Enerzijds houden we toezicht op de taalexamens in de faciliteitengemeenten en verstrekken we advies over taalgebruik bij bestuurszaken aan ministers die erom vragen. Bijvoorbeeld over het nodige evenwicht tussen Nederlands- en Franstalige ambtenaren op bepaalde diensten. Anderzijds beoordelen we klachten van particulieren. Van burgers bijvoorbeeld die zich benadeeld voelen omdat ze door een loketbediende in het station van Brussel enkel in het Frans te woord werden gestaan. Wij staan op dat punt een beetje in voor de bescherming van de zwakkeren. Ik moet er wel bij zeggen dat wij enkel een adviserende functie hebben, geen bestraffende.”Van Cauwelaert wordt in haar opdracht bijgestaan door een veertiental ambtenaren, die de dossiers voorbereiden, “waarvan de helft fulltime”. Daarnaast draagt het Vlaams en Franstalig Parlement elke vijf jaar vijf afgevaardigden voor. Er is ook één Duitstalig lid, al wordt dat enkel geraadpleegd wanneer gemeenten uit het Duits taalgebied of uit de streek van Malmedy bij de klacht betrokken zijn. Het jaarlijkse werkingsbudget van de commissie bedraagt 73.000 euro, personeelskosten niet inbegrepen.Driemaal per maand komen alle leden samen in het Park Atrium in Brussel om de tientallen dossiers van de week door te nemen. Om een idee te geven: in 2008 werd de commissie 33 keer om advies gevraagd en kreeg ze 164 klachten te verwerken. Het merendeel van die klachten werd gegrond verklaard.

Er zijn klachten die weinig discussie behoeven. Een vluchteling die duidelijk aangeeft enkel Frans te spreken maar door de Dienst Vreemdelingenzaken in het Nederlands krijgt uitgelegd waarom zijn verblijfsvisum werd geweigerd. Loketbedienden in openbare instellingen die geen Nederlands kunnen of willen spreken. Of een Franstalige restaurantuitbaatster uit Brussel die een melding van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen links laat liggen omdat ze kop noch staart krijgt aan de Nederlandse brief die ze haar hebben gestuurd. Het belang van andere klachten is dan weer minder duidelijk. Zo werd de stad Vilvoorde eind januari door de Nederlandstalige afdeling van de commissie op de vingers getikt voor het plaatsen van een tweetalig verkeersbord. “Volgens art. 11 § 1 van de wetten op het gebruik van de talen in bestuurszaken dienen de plaatselijke diensten berichten, mededelingen en formulieren die voor het publiek bestemd zijn uitsluitend in de taal van hun gebied op te stellen”, beargumenteerde Jörgen Noens (Vlaams Belang) zijn klacht. De VCT gaf hem gelijk. De Vlaams Belangfractie in de gemeenteraad van Vilvoorde lijkt er overigens een dagtaak van te maken om dergelijke verschrikkingen op te sporen. Enkele maanden daarvoor had collega Filip De Man nog een boekje opengedaan bij de VCT. De dienstregeling van de MIVB die in drie talen ophing? Dat kon De Man toch niet zomaar laten passeren? Drietaligheid was ook het probleem van de KVS-programmabrochure die in de zomer van 2008 samen met deze krant werd verspreid. “De vaste rechtspraak van de VCT stelt dat berichten en mededelingen verspreid via de privépers in de taal van de publicatie dienen te worden gesteld, zelfs wanneer die verspreid wordt over het hele land.” Walter Van den Bossche (CD&V) stapte vorig jaar dan weer naar de VCT omdat hij van mening was dat Miss Anderlecht naast Frans ook een mondje Nederlands moesten kunnen meepraten.November 2009. Het stadsbestuur van Mechelen wilde ditmaal geen risico’s nemen bij het begin van het Offerfeest en voegde een Arabische vertaling toe aan de infofolder voor de deelnemers. Kwestie van niemand uit te sluiten. N-VA-gemeenteraadslid Marc Hendrickx dacht daar anders over en stelde de zaak aan de kaak bij de Commissie voor Taaltoezicht. “Deze bedenkelijke bestuursdaad is op het randje van het wettelijke en contraproductief voor de inspanningen die de Vlaamse overheid levert voor inburgering.” De VCT dacht daar anders over. “Als er uitdrukkelijk ‘vertaling’ bij staat, dan kan het voor ons door de beugel”, zegt commissielid Tania Dekens (sp.a). “Kijk, in sommige zaken is het voldoende dat de geest van de wet wordt nageleefd.” Dat geldt overigens niet voor de verpakking van postzegels. In februari 2008 oordeelde de VCT dat Engelse etiketten op de verpakking van postzegels ‘not done’ zijn. En ook kasticketjes - hoe weinig tekst ze ook bevatten - moeten in de taal van de consument geformuleerd zijn.

Heel af en toe wordt het zelfs de commissieleden eventjes te veel. “Bij sommige klachten denk ik inderdaad wel eens: er zijn toch belangrijkere dingen waar een mens zich mee kan bezighouden”, zucht Stéphane Van Ommeslaeghe (PS) van de Franstalige afdeling van de VCT. “Soms gaan we te ver in formaliteiten. De taal op een envelop lijkt mij persoonlijk niet meteen van staatsbelang.” Zijn Nederlandstalige collega’s denken daar anders over. “De Vaste Commissie voor Taaltoezicht heeft een enorm belangrijke taak te vervullen”, benadrukt Helga De Baets (CD&V). “Taal is voor mij iets sociaals. Wie zijn eigen taal niet kan gebruiken, is sociaal gehandicapt. Wij zijn er om die mensen te helpen.” “Elke vraag en elke klacht dienen met evenveel aandacht en zorg behandeld te worden”, vult Dekens aan. “Zo zien we tenminste wat er leeft bij de mensen. Iedere burger heeft het recht om zijn mening en ongenoegen over taalbestuurszaken te uiten.”De Provinciale Hogeschool Limburg is alvast niet van plan zich zomaar gewonnen te geven. “Ik ben vooralsnog niet van zin de Engelstalige opschriften snel snel te verwijderen op basis van één advies”, zegt algemeen directeur Ben Lambrechts. “Deze opschriften dienen gewoon als breekijzer om wat meer internationale uitstraling en bekendheid te krijgen. Ik heb de opdracht gegeven om uit te zoeken of we iets illegaals doen. Tot nu toe wijst niets daarop.” De serviceclub uit Herkenrode heeft dus mogelijk te vroeg gejuicht. “Ik hoop in elk geval dat de borden uiteindelijk worden weggehaald”, zegt Willy Leenders. “Akkoord, een advies van de VCT is niet bindend, maar die commissie heeft toch een ongelooflijk moreel gezag. Dat ga je toch niet zomaar naast je neerleggen? De integriteit van onze Nederlandse taal moet behouden blijven. Door die Engelse gekte dreigen we onze culturele identiteit en een deel van onszelf te verliezen. Of serviceclub ook geen Engels woord is? Ja maar, dat is iets anders, ‘serviceclub’ staat in Van Dale.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234