Woensdag 14/04/2021

Vasco Pratolini

undefined

Leen Huet

Le ragazze di Sanfrediano

Arnoldo Mondadori Editore, Verona, 1970, 5.000 lire.

Boekenkraam aan Largo Cairoli, Milaan (rechts, wanneer u met uw rug naar het Castello Sforzesco staat), goede voorraad aan pockets van klassieke Italiaanse romans.

Beweegreden. Het kwik steeg tot veertig graden in Milaan, mijn schoenzolen kleefden aan het asfalt, een bezoek aan een chic antiquariaat had niets opgeleverd. Nee, dat negentiende-eeuwse boek over archiefstukken betreffende Leonardo da Vinci hadden ze niet, en wat was de naam van de schrijver precies? (Ik kon het me niet meer herinneren.) Wel een aardig oud souvenirtje aan Venetië, met kitscherig ingekleurde prenten - maar het was te warm, te warm om zelfs maar naar de prijs te vragen. En dus met lege handen terug naar het centrum, uitkijkend naar cafés als naar oases, bronnen van gekoeld mineraalwater en versgeperst sinaasappelsap. Ruimtes ook met airconditioning en - wie schetst mijn verbazing toen ik na de marmeren vestibule geconfronteerd werd met een laconiek gat in de vloer? - Franse toiletten.

Beweegreden. Het centrum bood die charmante gelegenheid: oude houten boekenkramen op wieltjes, neergezet bij zuilengangen of onder platanen.

Vluchtig bekeek ik een Ridderlijke code van de Italianen - een handboek voor alle beleefdheidsregels bij duels. Een rij beduimelde pockets bracht me de naam die, in mijn ranglijst van fascinerende mannennamen, op dezelfde ijle hoogte vertoeft als Blaise: Vasco.

Vasco Pratolini. Zijn overlijdensbericht was het eerste wat ik van hem vernam. In een krantenartikel werden voorvallen uit zijn leven aangehaald - hoe hij geboren was in de arme buurten van Florence, aan de 'andere kant' van de rivier, en hoe hij, tijdens een latere huldiging in het stadhuis, gezegd had dat het hem veertig jaar gekost had om de Ponte Vecchio over te steken naar de oever van de Groten. Een rivier als grens in de geesten, meanderend tussen de inwoners van dezelfde kleine stad. Je bent van daar of van hier. Daar: meubelmakers, mandenvlechtsters, naaistertjes, lijstensnijders, de moeizame verbintenis tussen middag- en avondmaal in één dag. Hier: het centrum van de macht, de grootse gebouwen, de sinds eeuwen opgetekende geschiedenis. Pratolini stierf op 12 januari 1991.

Bonus. De vrouw die de boekenkraam uitbaatte. Ze zat op een vouwstoel in de schaduw van een plataan, ze droeg jeans en een mouwloos kaki hemdje. "Ha", zei ze, "De meisjes van Sanfrediano, dat is een mooi boek." Ze meende het. "5.000 lire", voegde ze daaraan toe, en ik betaalde die honderd frank opgelucht, want Milaan is een oord van weelde, met straten vol Afrikaanse en Aziatische slaven. Een goedkope vondst, een simpele pocket worden er al snel een bevrijding.

"De wijk Sanfrediano ligt 'over de Arno', het is die grote hoop huizen tussen de linkeroever van de stroom, de kerk van de Carmine en de heuvels van Bellosguardo..." Zo begon mijn roman, met zuivere couleur locale, en ik probeerde al lezend te vergelijken: maakte het een verschil wanneer je je de plaatsen kon voorstellen? "Ze stak de Ponte alla Carraia over", schrijft Pratolini, en dan denk ik aan de bogen van een bepaalde brug. Hoe zou ik lezen als ik niet wist hoe de stad er vanop dat punt uitzag? Waarschijnlijk dweperiger. Vaagheid leidt gemakkelijk tot valse romantiek.

Met zijn eerste zin zet Pratolini de lezer wel op het verkeerde been. De tweede luidt: "Alles wat volmaakt is in een beschaving die zelf natuur geworden is, de onbeweeglijke, angstaanjagende glimlach van God, omringt Sanfrediano en verheerlijkt het." Na de prentkaart, de filosofische verhandeling over cultuurgeschiedenis. Deze schrijver is niet zo eenvoudig, volks en spontaan als we zouden denken.

De Tweede Wereldoorlog loopt ten einde. De fascisten en nazi's verzetten zich nog op de oever van de Groten, Sanfrediano valt in handen van de partizanen. In die vreemde dagen, in de maanden die daarop volgen, worden zes meisjes verliefd op dezelfde jongen. Hij is knap; hij is partizaan geweest; hij kleedt zich goed; hij weet hoe hij met vrouwen moet omgaan. Aldo is de hartenbreker van de buurt. Men noemt hem Bob, omdat hij lijkt op de Amerikaanse filmster Robert Taylor. (De mensen van Sanfrediano zijn vurige bioscoopbezoekers, de moeders van de verliefde meisjes liepen in hun tijd storm voor films met Rudolf Valentino en voor een gebochelde dief uit de wijk die op hem leek - op Valentino of op Christus in de Hof van Olijven, volgens hun interpretatie.)

Pratolini is nauwkeurig wanneer hij de hartenbreker voor ons tekent.

Bob wordt niet geplaagd door liefde, nauwelijks door lust. Het gaat hem om het spel, zijn vrouwen zijn als biljartballen op het groene laken van zijn virtuositeit en het liefst van al kijkt hij naar zichzelf in de spiegel. Virtuositeit betekent: vijf lieven tegelijk hebben terwijl de zesde al geschalmd is. En ze allemaal laten smachten.

Tot die zes veroveringen de koppen bij elkaar steken. En de volkse, slimme, hooghartige meisjes van Sanfrediano, prent de schrijver ons met veel plezier in, kun je beter niet onderschatten. "Als je mij laat zitten zoals je die anderen hebt laten zitten, wie en hoeveel het er zijn wil ik niet eens meer weten, dan maak ik van die twee mooie ogen van jou twee knopen. En je snor, die laat ik je opeten", waarschuwt de achttienjarige Tosca.

"Het is een avontuur van onze tijd, de moeite van het vertellen waard." Pratolini houdt zijn belofte, zoals Tosca. De meisjes van Sanfrediano is een charmante, vermakelijke vertelling, waarbij de personages het toneel betreden als commedia dell'arte-figuren en kleine, levensechte voorvallen de gebeurtenissen voortstuwen. Een meisje dat een latere bus neemt dan anders, een man met de ene helft van zijn gezicht nog vol scheerzeep en de andere al gladgeschoren, een nieuwe kandidaat-haan voor de mesthoop die verkondigt: "De meisjes die ik heb, daar kan Bob alleen maar van dromen." Tijdens een laatste ontmoeting van alle schoonheden en hun Bob, 's nachts in het park van de Cascine, loopt de zaak uit de hand op de menselijke manier die Pratolini als geen ander kon ontleden. Eerst wilden de meisjes hem alleen maar vragen tussen hen te kiezen; het draait uit op een gevecht; ten slotte binden ze hem vast en ritst de meest wraakzuchtige zijn gulp open - om haar concurrentes te tonen waarom ze niet voor hun maagdelijkheid hoefden te vrezen. Laat dit nu de vrouw zijn waar de van zijn sokkel gehaalde Casanova zes maanden later mee trouwt; een detail dat ik pas echt realistisch vind.

"Die? Die zou verdrinken in een beker water." Kijk, zo leer je moeiteloos een paar uitdrukkingen van over de Arno. En wanneer Pratolini ze schrijft, weet je meteen op welke toon ze uitgesproken worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234