Woensdag 17/07/2019

Opinie

Vanuit genderperspectief treedt België een nieuw tijdperk in. De weg vooruit is niet te stoppen

Persmoment over de Antwerp Pride 2019. Beeld Photo News

Pieter Cannoot is doctoraal onderzoeker aan het Human Rights Centre van de Universiteit Gent

Het Grondwettelijk Hof heeft een deel van de transgenderwet vernietigd. Dat biedt mogelijkheden voor M/V/X en nog meer.

De transgenderwet van 2017 introduceerde een procedure voor gendererkenning gebaseerd op zelfbeschikking. Concreet betekent dit dat transgender personen niet langer aan medische voorwaarden, zoals een geslachtsaanpassende behandeling en sterilisatie, moeten voldoen om hun geregistreerde geslacht aan te passen aan hun werkelijke genderidentiteit. Uit bezorgdheid voor eventuele gevallen van fraude of ‘lichtzinnige’ beslissingen van transgenders, bevat de procedure een aantal administratieve grendels. Zo moet de transpersoon een wachttermijn van een aantal maanden doorlopen, en kan ook het openbaar ministerie positief of negatief advies geven.

De meest opvallende elementen waren echter de principiële onherroepelijkheid van een aanpassing van de geslachtsregistratie, en de afwezigheid van erkenning van non-binaire personen (personen die zich noch man, noch vrouw voelen). Wie een aanpassing van de registratie opnieuw wilde aanpassen, diende naar de familierechtbank te gaan en bewijs te leveren van uitzonderlijke omstandigheden. Personen met een natuurlijke evolutie in genderidentiteit doorheen het leven, werden aldus aan een strengere procedure onderworpen dan personen met een ‘vaste’ identiteit. Non-binaire personen bleven dan weer geconfronteerd met identiteitsdocumenten die niet overeenkomen met de werkelijkheid.

Discriminatie

Het Grondwettelijk Hof vond beide elementen een schending van het gelijkheidsbeginsel. In het licht van het recht op zelfbeschikking zag het Hof in de zware ‘terugkeerprocedure’ en de lacune van non-binariteit een niet te rechtvaardigen ongelijke behandeling van sommige transgenders. Voor fraudebestrijding is een verzwaarde procedure voor genderfluïde personen niet noodzakelijk. Volgens het Hof vereist de grondwet – die bijzonder belang hecht aan de gelijkheid tussen vrouwen en mannen – overigens niet dat gender strikt binair wordt ingevuld. Ook de nu noodzakelijke aanpassingen aan het recht kunnen de onderscheiden behandeling niet rechtvaardigen.

Ondanks de verschillende – en overbodige – administratieve grendels, behoorde België door de transgenderwet van 2017 eigenlijk al tot de beste leerlingen van de klas op het vlak van transgenderrechten. Dat de wet zonder noemenswaardige tegenstand door het parlement werd geloodst, blijft dan ook een fantastische prestatie. Heeft het Grondwettelijk Hof dan het gaspedaal te ver ingeduwd en zich op de stoel van de wetgever gezet? Het antwoord op die vraag is duidelijk ‘nee’.

Het was immers de wetgever zélf die het recht op zelfbeschikking over genderidentiteit in het Belgische recht heeft gebracht. Zoals het arrest terecht aangaf, was het de doelstelling van de wetgever om álle personen maximale kansen te geven zichzelf te ontplooien tot wie ze werkelijk zijn. Volgens het Hof hebben dus ook genderfluïde personen en non-binaire personen op dezelfde wijze het recht op zelfbeschikking. In complexe tijden waarin het mensenrechtendiscours schijnbaar steeds meer onder druk komt te staan, zet het Grondwettelijk Hof in een zeer pedagogisch arrest dus de puntjes op de i.

En nu?

Met deze uitspraak sluit het Hof sluit zich aan bij een steeds groter wordende Europese trend waarbij de binariteit van de geslachtsregistratie wordt doorbroken. Hoewel de Kamer nu aan zet is, suggereerde het Hof al een aantal oplossingen. Zo kan de wetgever één of meerdere nieuwe categorieën toevoegen aan de bestaande opties M/V, of de registratie van geslacht en gender als opheffen. In verschillende landen wereldwijd wordt al voorzichtig geëxperimenteerd met ‘derde hokjes’, veelal in de vorm van ‘X’. De wetgever doet er echter goed aan alle mogelijke opties te onderzoeken en in dialoog te treden met de transgendergemeenschap, aangezien op dat derde hokje ook al heel wat kritiek is gekomen. De ‘X’ zou als restcategorie net de dominantie van ‘M’ en ‘V’ kunnen bestendigen. Bovendien moet ook alle wetgeving gescreend worden op overbodige of niet te rechtvaardigen binaire uitdrukkingen van geslacht en gender. Het arrest is dus de eerste aanzet voor een shift naar een volledig genderinclusief rechtssysteem. 

Risico op achteruitgang?

Het dossier van de non-binaire genderoptie(s) komt nu ook op de tafel van de onderhandelaars voor een nieuwe federale regering. Het risico dat de nieuwe regering een achteruitgang van de bestaande wet zou voorstellen is onbestaande. De basisprocedure blijft door het arrest onaangetast en genoot ruime steun in de Kamer. En uit de programma’s voor de federale verkiezingen bleek dat zowat alle partijen – met uitzondering van Vlaams Belang – weinig graten zien in een verdere hervorming van de geslachtsregistratie in het voordeel van transgenders. Vanuit genderperspectief treedt België een nieuw tijdperk in. De weg vooruit is niet te stoppen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden