Woensdag 05/10/2022

ReportageMoskou

Vanop de Moskouse terrasjes niets te melden, ook al worden de buren al vier maanden gebombardeerd

Een vrouw loopt voorbij het Tabakov-theater, waar op de façade een enorme 'Z' is aangebracht. Die letter staat symbool voor de Russische oorlogsoperatie in Oekraïne. Beeld AFP
Een vrouw loopt voorbij het Tabakov-theater, waar op de façade een enorme 'Z' is aangebracht. Die letter staat symbool voor de Russische oorlogsoperatie in Oekraïne.Beeld AFP

Op wat billboards die Russische militairen eren en T-shirts met de letter Z erop na, is er in Moskou weinig te merken van de oorlog in Oekraïne. Na vier maanden strijd houdt de Russische hoofdstad haast krampachtig vast aan een zekere achteloosheid.

Geert Groot Koerkamp

Je kunt over de hoofden lopen op de Arbat, net als op iedere gewone zaterdag. Er klinkt geroezemoes uit duizenden kelen, jongelui drommen samen om een muzikant, mensen poseren geduldig voor een portret door een van de straattekenaars, het is druk op de terrassen. Het centrum van Moskou maakt een alledaags onbekommerde indruk.

Er is hier vrijwel niets dat herinnert aan Ruslands ‘speciale militaire operatie’, die in Oekraïne dagelijks levens eist. De enige uitzondering zijn de kleurige T-shirts met een grote Z of V die in sommige souvenirwinkels in de etalages hangen, tussen de shirts met Sovjetsymbolen of afbeeldingen van populaire muziek- of filmhelden. De letters worden door de Russische troepen in Oekraïne ter herkenning gebruikt op legervoertuigen en zijn uitgegroeid tot een symbool van de veldtocht tegen het buurland.

Het effect van westerse sancties is nog niet of nauwelijks in het straatbeeld te zien. Dat zal ongetwijfeld veranderen naarmate die meer gaan bijten, wat volgens experts de komende maanden geleidelijk aan steeds meer zal gebeuren. Wel voelbaar is het vertrek van veel buitenlandse ketens uit de grote winkelcentra in de hoofdstad, waar almaar meer dichte rolluiken te zien zijn. Het vertrek van McDonald’s uit de malls heeft een meetbaar effect op de bezoekersaantallen, net als de ineenstorting van het aanbod van westerse films in de bioscopen.

Business as usual

Van het centrum van Moskou tot de Oekraïense grens is het pakweg 450 kilometer, ongeveer de afstand van Amsterdam tot Parijs, maar de Russische hoofdstad blijft ook na bijna vier maanden in de ban van een haast krampachtig business as usual. Incidentele uitingen van protest worden angstvallig in de kiem gesmoord en bereiken nauwelijks een breder publiek. Maar ook directe verwijzingen naar het Russische optreden in Oekraïne zijn schaars en vaak verrassend lastig te vinden.

Dat heeft misschien te maken met de nadruk waarmee de Russische autoriteiten voortdurend zeggen dat de ‘operatie’ (het woord ‘oorlog’ wordt angstvallig vermeden, het gebruik ervan kan leiden tot vervolging) in Oekraïne geheel ‘volgens plan’ verloopt, en dat alle gestelde doelen zullen worden verwezenlijkt.

In de shoppingcentra, zoals de GUM aan het Rode Plein, hebben vele westerse merken hun winkel gesloten, al blijft het er druk. Beeld ANP / EPA
In de shoppingcentra, zoals de GUM aan het Rode Plein, hebben vele westerse merken hun winkel gesloten, al blijft het er druk.Beeld ANP / EPA

Billboards

Meest in het oog springend zijn nog de enorme Z die is aangebracht op de façade van het Tabakov-theater en, kleiner, de billboards die sporadisch langs de hoofdwegen zijn te zien. Met de leuze ‘Hulde aan de helden van Rusland!’ zijn die bedoeld om Russische militairen te eren die zich op een of andere wijze hebben onderscheiden op het slagveld in Oekraïne.

Zoals luitenant Aleksandr Lebedev, die langs de Soesjtsjovski Val-straat het voorbijrazende verkeer monstert. Volgens de officiële informatie komt hij uit een dorp in de provincie Kostroma en heeft hij eigenhandig ‘meer dan twintig nationalisten en zes militaire voertuigen’ uitgeschakeld.

Aan de Koetoezov-prospekt is het portret te zien van kolonel Roman Demoertsjijev, op een elektronisch bord, waar hij telkens voor een paar seconden in beeld verschijnt tussen de reclames voor appartementen en wodka. Demoertsjijev, afkomstig uit Dagestan, leidde volgens het Russische ministerie van Defensie meerdere succesvolle acties tegen de Oekraïense ‘nationalisten’ en zou onder meer hebben voorkomen dat zij konden ontsnappen uit een omsingeling.

Letter Z

Iets verderop, vlak bij het regeringsgebouw, zijn stratenmakers druk bezig het voetpad te vernieuwen, achter hekken die zijn bekleed met grote spandoeken. ‘Plein van de Volksrepubliek Donetsk’ staat erop, naast foto’s met de vlag van de zogenaamde volksrepubliek in Oost-Oekraïne en talrijke grotere en kleinere afbeeldingen van de oorlogsletters Z en V. Aan de overkant van de weg ligt het gebouwencomplex van de Amerikaanse ambassade.

Het stadsbestuur van Moskou heeft onlangs, na een snelle stemming op internet, besloten de naamloze kruising op de hoek van het ambassadecomplex te promoveren tot een heus plein, vernoemd naar de vrijwel alleen door Rusland erkende ‘republiek’. Voor de nationalistische partij LDPR was dat aanleiding het ‘plein’ alvast voortijdig in te huldigen en daarbij lichtbeelden te projecteren op gebouwen van de ambassade, met verwijzingen naar de oorlogen in Irak en Afghanistan en oproepen om de militaire steun aan Oekraïne te staken.

Mensen nemen een duik in de fontein op Manezjnaja-plein, vlak bij het Kremlin. Beeld Photo News
Mensen nemen een duik in de fontein op Manezjnaja-plein, vlak bij het Kremlin.Beeld Photo News

Toch blijven ook de meeste van deze verwijzingen relatief onopvallend. Veel voorbijgangers zullen er in hun haast niet of nauwelijks notitie van nemen. De enige signalen die vrijwel niemand kunnen ontgaan, verschijnen in deze lange zomerdagen pas laat op de avond: wanneer het donker wordt, gaan in enkele grote gebouwen selectief de lichten aan in de vorm van een sinistere, gigantische letter Z.

Dat gebeurt al sinds het begin van de Russische ‘operatie’ op de voorgevel van het 105 meter hoge voormalige stadhuis, aan het begin van de Nieuwe Arbat. Het voorbeeld is nagevolgd in veel regionale hoofdsteden en in Moskou ook door het staatsgasbedrijf Gazprom en de Russische Spoorwegen. Een van de kantoren van de spoorwegen staat, toeval of niet, pal tegenover het gebouw van de rechtbank waar de afgelopen maanden tal van Moskovieten zijn veroordeeld tot forse boetes wegens het ‘in diskrediet brengen’ van het Russische leger.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234