Woensdag 12/05/2021

Wantoestanden in rusthuizen

Vandeurzen neemt maatregelen in woonzorgcentra, Groen wil winsten wettelijk beperken

null Beeld VRT
Beeld VRT

Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) heeft een plan klaar met acties om de zorg in woonzorgcentra te kunnen verbeteren. Dat zegt hij naar aanleiding van de Pano-reportage op Eén, die gisteravond schrijnende toestanden in de commerciële woonzorgcentra blootlegde. Oppositiepartij Groen wil nog verder gaan, en de winsten in rusthuizen wettelijk beperken.

Reporter Lien Nasser werkte tien weken als vrijwilliger in zeven commerciële rusthuizen in Vlaanderen. Haar reportage legde erbarmelijke omstandigheden bloot. Dat komt veelal door een personeelstekort. De bejaarden voelen zich vaak eenzaam en hebben moeite om zich aan te passen aan het dagschema dat hen opgelegd wordt. Bovendien zijn de maaltijden ondermaats en bestaat het risico op ondervoeding.

Minister Vandeurzen benadrukt na de reportage dat er binnen de commerciële woonzorgcentra ook veel goede voorbeelden bestaan, maar zegt "dat we niet blind mogen zijn voor de structurele problemen van de sector". Daarom heeft hij een korte- en langetermijnplanning uitgewerkt. Die ligt momenteel ter bespreking voor bij de Vlaamse regering.

Protocolakkoord

De regering heeft de jongste jaren stevig geïnvesteerd in de ouderenzorg en zal ook blijven investeren, aldus Vandeurzen. Prioriteit daarbij is te investeren in extra personeel om de zorgzwaarte aan te kunnen.

Inmiddels is er ook al overleg gepleegd over acties die moeten ondernomen worden om een betaalbare en kwaliteitsvolle zorg te verzekeren. "In samenspraak met de sector zullen we spoedig een ontwerp maken om het woonzorgdecreet hiertoe aan te passen", zegt de minister. "Er moet meer bestuurlijke en financiële transparantie komen, maar ook een financieringssyteem dat meer afgestemd is op de zorgzwaarte en zorgnoden van de bewoners."

De minister wil een protocolakkoord afsluiten met wederzijdse engagementen. De afstemming van de personele normen op de toenemende zorgzwaarte van de bewoners in de woonzorgcentra zal daarin een prioriteit zijn. Andere belangrijke aspecten zijn onder meer een meerjarenplanning- en begroting voor het wegwerken van verschillen in de financiering van de zorgzwaarte, de verdere uitbreiding van het aanbod periode 2020-2025 en de implementatie op termijn van persoonsvolgende financiering.

Vakbonden: "Extra mensen op de werkvloer"

De socialistische bediendenvakbond BBTK herhaalt naar aanleiding van de reportage zijn eis voor meer personeel. "Er is te weinig personeel om ouderen goed te verzorgen, laat staan om naar hen te luisteren - wat voor velen minstens even belangrijk is", aldus de vakbond.

De roep om meer personeel klinkt al jaren, zegt de vakbond. "Het tekort aan personeel maakt de job te zwaar voor veel werknemers. Velen kunnen het niet aan dat ze de bewoners niet kunnen verzorgen zoals zou moeten", zegt secretaris van BBTK Antwerpen Kristien Merckx. "Daardoor en door de zware fysieke belasting vallen vele werknemers uit. Zij worden meestal niet vervangen want de mobiele equipe wordt vast ingeschakeld op de afdeling waar sowieso al veel te weinig personeel is. En als de zorginspectie dan op bezoek komt, stelt zij vast dat er niets mis is. Want op papier hanteert de werkgever de personeelsnorm en zelfs meer."

Ook voor de christelijke bediendenvakbond LBC-NVK is er één duidelijke oplossing voor het probleem. "Zonder extra mensen op de werkvloer zal het niet lukken om de kwaliteit van de zorg op peil te houden", aldus de vakbond, die ook vraagt om een betere financiering die rekening houdt met de gestegen zorgzwaarte van de bewoners.

Daarnaast vraagt LBC-NVK om voor de (beursgenoteerde) groepen in de ouderenzorg afdwingbare transparantieregels uit te werken. "De overheid zou in sommige situaties sneller beschermende maatregelen moeten kunnen nemen om de continuïteit van de zorg en de kwaliteit te garanderen", klinkt het. Ook moeten winstuitkeringen aan aandeelhouders in de zorg en welzijnssectoren in de toekomst verboden worden, en moet werk gemaakt worden van werkbaar werk in plaats van in te zetten op nog meer flexibiliteit in een sector waar dag en nacht gewerkt wordt.

De vakbond wijst er nog op dat de problemen qua personeel in de commerciële woonzorgcentra niet nieuw zijn. "Ook al investeerde de Vlaamse overheid de voorbije 2 jaren in de ouderenzorg, het blijft veel te weinig", klinkt het.

Groen: "Wettelijke grenzen op winsten"

Volgens oppositiepartij Groen horen beursgenoteerde bedrijven niet thuis in de zorg. De partij wil dat er een grondig debat komt over de commercialisering van de zorg, de personeelsnormen in alle rusthuizen en de rol van de zorginspectie.

"Er zijn tal van ondernemers die zorg aanbieden met hart en visie. Maar beursgenoteerde bedrijven die rusthuizen verhandelen alsof het om yoghurtpotjes gaat, horen niet thuis in de zorg. Wanneer enkel winst het doel is, vertaalt zich dat naar de kwaliteit van de zorg", zegt Vlaams parlementslid Elke Van den Brandt.

Groen stelt daarom voor wettelijke grenzen op winsten te zetten. Een sociaal rendement voor ondernemers die zorgkwaliteit vooropstellen kan, maar miljoenenwinsten maken door te besparen op essentiële onderdelen van goede zorg zoals gezonde voeding, is onaanvaardbaar.

De lage personeelsnormen zijn bovendien een probleem in alle rusthuizen, aldus Van den Brandt. "Een rusthuis dat voor een nachtdienst twee mensen inzet voor 60 ouderen is vandaag 'wettelijk in orde'. Dan weet je toch dat er iets schort aan de wet. Personeel in rusthuizen werkt zich vandaag de ziel uit het lijf, maar heeft veel te weinig tijd. De Vlaamse regering moet de normen verstrengen en meer middelen vrijmaken om extra personeel naar de rusthuizen te leiden."

Het nieuwe decreet voor de zorginspectie dat op dit moment voorligt in het Vlaams parlement is volgens Groen een gemiste kans. "De Vlaamse regering geeft de inspectie niet de bevoegdheid om de concerns van rusthuizen te controleren. Terwijl ze net daar controle kan krijgen op deze uitwassen. We hopen met Groen dan ook echt dat deze reportage de regering de ogen kan openen. Er moet nu werk gemaakt worden van zorg die om mensen draait."

Ook Vlaams parlementslid Jan Bertels (sp.a) vraagt om dringende actie. "Het is helaas niet de eerste keer dat we geconfronteerd worden met beelden en getuigenissen over gebrekkige zorg, ondervoeding en schrijnende eenzaamheid in de Vlaamse rusthuizen", zegt Bertels. "Het personeel in de rusthuizen doet zijn best, maar roeit noodgedwongen met de riemen die het heeft. Waarom kan de Vlaamse zorginspectie niet vaststellen wat elke bezoeker in een rusthuis ziet? Waarom treedt minister Vandeurzen niet meteen op als hij zulke beelden ziet?"

Volgens Bertels moet minister Vandeurzen dringend ingrijpen. Niet enkel door meer middelen en personeel te beloven. Bertels: "Hij moet zijn verantwoordelijkheid nemen en een einde maken aan die situaties door de rusthuisuitbaters in kwestie tot de orde te roepen. Hier en nu, en niet alleen met begrotingsbeloftes voor de komende jaren."

Het sp.a-parlementslid pleit ook voor een herorganisatie van de inspectiediensten. "Hoe kan het dat journalisten en verplegers keer op keer met schokkende getuigenissen naar buiten komen, terwijl de Vlaamse zorginspectie die wantoestanden blijkbaar over het hoofd ziet?", vraagt Bertels zich af.

Antwerps Zorgbedrijf: "Akte van vertrouwen"

Het Antwerpse Zorgbedrijf, de grootste aanbieder van thuisdiensten, assistentiewoningen, woonzorgcentra en dienstencentra in Antwerpen, wijst er in ene reactie op de undercoverreportage op dat het vanaf dit najaar werkt met een "akte van vertrouwen". Daarin staan elf thema's die bepalend zijn voor klantentevredenheid vertaald in concrete engagementen. Indien een bewoner of familielid merkt dat die engagementen niet worden nagekomen, roept het Zorgbedrijf op een klacht in te dienen.

Met de akte van vertrouwen garandeert het Zorgbedrijf naar eigen zeggen zaken als persoonlijke omgang, maaltijden, aanspreekbaarheid van medewerkers en properheid in de vorm van concrete minimale verwachtingen. "We erkennen het recht van de cliënten op een zeer kwalitatieve dienstverlening en we nodigen hen uit om ons erop te wijzen", zegt voorzitter Fons Duchateau (N-VA). "We gaan veel kritiek krijgen die ons anders bespaard blijft omdat mensen zich schikken naar een situatie, maar dat laatste willen we manifest niet."

De dagprijs voor een 24/7-verblijf in een woonzorgcentrum varieert bij het Zorgbedrijf tussen 55,90 euro en 69,50 euro per dag (exclusief een medisch zorgpakket van 5,76 euro per dag). "In ruil voor dat bedrag mag de klant kwalitatieve dienstverlening verwachten", klinkt het.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234