Zondag 17/01/2021

vandaag opent in maastricht tefaf, de grootste kunst- en antiekbeurs ter wereld

Het Arts Loss Register controleert in Maastricht nauwgezet of er verdachte werken hangen. 'We hebben al een schilderij gevonden dat zes jaar geleden uit een Nederlands ziekenhuis werd gestolen'

Doe als Bowie, koop een Rubens

Hebt u thuis nog een plaatsje voor een Rembrandt of een Picasso? Of prefereert u de kleine Rubens die eertijds in de privécollectie van sir David Bowie zat? Eén adres: Tefaf in Maastricht. De meest prestigieuze kunst- en antiekbeurs ter wereld opent vandaag de deuren. Ook present: het Art Loss Register. Eén 'gestolen' schilderij hebben die gespecialiseerde kunstdetectives al gevonden in de Maasstad.

Maastricht

Van onze verslaggeefster ter plaatse

Nica Broucke

Maastricht is tien dagen lang de rijkste - en de duurste - stad van de wereld. Gisterenavond landden enkele honderden kapitaalkrachtige kopers, al dan niet met privéjet, in de Nederlandse grensstad voor de exclusieve vooropening van de beurs. Champagne, canapé, lepelhapjes, bloemen... The bold and the beautiful worden hier op alle mogelijke manieren gepamperd. Een goede verkoopsfeer is het halve werk. Je bent nu eenmaal een van de exclusiefste beurzen ter wereld.

Vanaf vandaag kan ook het grote publiek zich vergapen aan de 218 stands uit vijftien landen. Te koop zijn antiquiteiten, oude meesters, Egyptische kunst, verluchte boeken en manuscripten en unieke juwelen. Een van de pronkstukken op deze negentiende editie is het Portret van de Haarlemse burgemeester Pieter Jacobsz. Olycan, een 'nieuwe' Frans Hals, aangeboden door galerie David Koetser uit Zürich. Het paneel uit 1629 was bekend, maar er werd lang getwijfeld aan de authenticiteit ervan. Met name de handen deden kenners twijfelen - die bleken achteraf door een onbekende meester geretoucheerd. Zeer recent kunsthistorisch onderzoek wees uit dat het wel degelijk een échte Hals betreft. De nieuwe eigenaar, die er 10,5 miljoen euro voor moet neertellen, kan het portret met een gerust geweten mee naar huis nemen. Het merendeel van de kopers is immers particulier, naar verluidt Amerikaan, en schaft kunst en antiek voor huis-, tuin- en keukengebruik.

Rembrandts vierhonderdste geboortejaar wordt op Tefaf op bijzondere wijze gevierd. Voor het eerst in honderd jaar wordt het Portret van Anna Six-Wymer aan het publiek getoond, in de met tulpentuintjes verluchte entreehal. Getoond, niet verkocht. Het werk maakt deel uit van de Sixcollectie, van verre nazaten van de Anna die in 1641 Rembrandt de opdracht gaf voor haar portret. Negen jaar later schilderde de meester ook een inmiddels wereldberoemd portret van haar zoon Jan Six, mecenas, geleerde, dichter en in 1691 burgemeester van Amsterdam.

Wel te koop, en meteen het duurste stuk op Tefaf, is Rembrandts De apostel Jacobus de Meerdere, gedateerd op 1661 en aangeboden door Salander O'Reilly, die er 'rond de 35 miljoen euro' voor vraagt. Het werk is in meerdere opzichten uniek omdat de apostel (die in het jaar 44 werd onthoofd en wiens beenderen nadien naar Santiago de Compostela werden overgebracht) bijna helemaal en profil naar rechts werd geschilderd. Dat is, zo weten kenners, een zéér uitzonderlijke pose.

De bedragen die hier op Tefaf circuleren, zijn duizelingwekkend. Een stand kost al snel 150.000 euro, exclusief de aankleding. "En er is een hele lange wachtlijst, de selectie is zeer streng", weet Katja Lubina van het Art Loss Register (ALR), een organisatie die gestolen kunst opspoort. Elk schilderij dat hier van eigenaar verandert, checken de dames. "We nemen elk een deel van de beursruimte voor onze rekening", zegt Lubina. "Tijdens de keuringsdagen, de wetting in het jargon, lopen we rond met het groepje experts en raadgevers dat nagaan of de kwaliteit van het aangebodene aan de hoge verwachtingen voldoet. De kwaliteitskeurders verbannen mindere stukken onherroepelijk naar een apart depot. Er wordt ook nagegaan of de werken authentiek zijn. Wanneer een doek aan Vermeer wordt 'toegeschreven', mag je het niet als 'een Vermeer' afficheren."

Met hun laptop speuren Lubina en haar collega Victorine Stille naar matches op de beurs. Lubina: "In eerste instantie checken we de schilderijen, later is het de beurt aan de objecten, eerst de horloges en het zilverwerk, daarna ook keramiek. Een match is een stuk dat in onze database als gestolen of vermist staat opgegeven. We hebben een foto van het stuk en een getailleerde beschrijving. We zoeken ook naar schilderijen uit wat voor het ALR een 'cruciale periode' is: 1933-1945, door de nazi's gestolen kunst die nu met de Goudstikkeraffaire opnieuw in de actualiteit is gekomen." De Amsterdamse Gebr. Douwe Fine Art hebben een Van Dijck uit die fameuze verzameling in de aanbieding. "De erfgenamen hebben dat werk kunnen recupereren en zetten het nu weer in de verkoop", weet Stille. "Er zijn zo'n 220 schilderijen teruggegeven. Voor het Bonnefantenmuseum hier in Maastricht is dat een ramp - zij zijn veertien topstukken kwijt." Worden de dames niet scheef bekeken wanneer ze gewapend met hun laptop de standen afschuimen? "Helemaal niet", zegt Lubina. "Integendeel, de beurs zelf betaalt ons. Op dit niveau kun je je het niet veroorloven een gestolen werk te verkopen."

Niemand wil gebrandmerkt worden als heler, dat spreekt. Over het ene 'gestolen' schilderij dat het Art Loss Register op Tefaf heeft kunnen traceren, blijven de dames bijgevolg bijzonder discreet. "We hebben een schilderij gevonden dat zes jaar geleden uit een Nederlands ziekenhuis werd gestolen", luidt het vaag. "De handelaar was evenwel volledig te goeder trouw. Het doek is al in zoveel handen gevallen, we zijn nu bezig om die 'lijn' in kaart te brengen, zodat we de dieven kunnen achterhalen. Als we een match hebben, brengen we de verkoper op de hoogte. De handelaars zijn immers zelf niet aanwezig tijdens de wetting. Dat zou te delicaat zijn omdat de experts niet zelden bekenden zijn. We vragen dan om het object terug te trekken uit de beurs zolang het onderzoek loopt en we verwittigen de politie. Die gaat na of het werk nog altijd als gestolen staat opgegeven. Het valt voor dat de eigenaar van een gestolen werk de lege plek inmiddels heeft opgevuld, en het teruggevonden stuk weer verkoopt."

Wat is de belangrijkste ALR-match tot nu toe? "Dat was voor onze tijd, in 1998", zegt Lubina, "Het stilleven met appel van Cézanne." De twee willen evenwel niet zeggen op welke beurs dat werd gevonden. In dit vak, waar miljoenen omgaan, is discretie een vereiste. Over het gestolen schilderij op Tefaf willen ze wel nog kwijt dat het "negentiende-eeuws" is. "Wat erop staat? Dat mogen we niet zeggen. En wie het gemaakt heeft ook niet. Zelfs niet of het om een Europese kunstenaar gaat. De waarde bedraagt zo'n 10.000 euro." Een prikje.

Tefaf, The European Fine Art Fair, tot zondag 29 maart, MECC, Maastricht. Toegang: 40 euro, inclusief catalogus. Info: www.tefaf.com

ALR helpt 'slachtoffers van kunstdiefstal'

Het Art Loss Register is 's werelds grootste private databank van gestolen en vermiste kunst, antiek en andere kostbaarheden. De organisatie werd in 1991 opgericht met de steun van de kunst- en antiekhandel én de verzekeringsmaatschappijen. Er zijn afdelingen in Londen, New York en Keulen. Onlangs is ook een afdeling in Bombay opgericht die zich specifiek bezighoudt met het uitvlooien van veilingcatalogi. En binnenkort komt er een Amsterdams filiaal. De Nederlandse gerechtelijke politie heeft recent de eigen cel gestolen en vermiste kunst opgedoekt. Al hun gegevens zijn nu bij het ALR. De databank van het ALR bevat wereldwijd meer dan 170.000 schilderijen en objecten. Per jaar komen er tien- à twaalfduizend nieuwe objecten bij. De laatste tien jaar kon de organisatie voor meer dan 150 miljoen euro aan gestolen kunst recupereren.

In de databank staan maar liefst 472 Picasso's, van schilderijen tot keramiek. Most wanted is De schreeuw van Edvard Munch. "Daarover doen allerlei wilde geruchten de ronde", zegt Victorine Stille van het ALR. "Het werk zou zich ergens in Nederland bevinden, het zou in een brand vernietigd zijn..." Geen Schreeuw in Tefaf, wel Munch' Kustlandschap, dat voor 2,3 miljoen euro wordt verkocht.

Een Christus is meer waard als hij bij een rockster hing

Mensen - en dan hebben we het over de miljonaire mens - kopen graag grote namen, maar ook de provenance, de herkomst van een werk speelt hoe langer meer een rol. Het is altijd leuk wanneer je kunt zeggen dat het schilderij dat je net hebt gekocht afkomstig is uit de privéverzameling van een wereldberoemde ster. Dat is onder meer het geval met Christus aan het kruis, een klein olieverfschilderijtje op paneel van Pieter Paulus Rubens uit 1618-20. Het paneeltje wordt in Maastricht aangeboden op de stand van Richard L. Feigen & Co uit New York. Prijskaartje: 1.750.000 euro. Uit de paginalange provenance valt op te maken dat het in 1990 door sir David Bowie werd gekocht bij Christie's. Het lotnummer was 104, maar er wordt niet vermeld hoeveel Bowie, die je niet meteen aan oude meesters zou linken, er eertijds veil voor had.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234