Donderdag 11/08/2022

AchtergrondChina vs. Taiwan

Vandaag Oekraïne, morgen Taiwan? ‘Het is nutteloos om op je knieën om vrede te vragen, je moet jezelf verdedigen’

Een Taiwanese soldaat bij verdedigingsoefeningen. Beeld NurPhoto via Getty Images
Een Taiwanese soldaat bij verdedigingsoefeningen.Beeld NurPhoto via Getty Images

Met de Russische invasie in Oekraïne is in Taiwan de angst voor een Chinese inval acuut geworden. Daarmee groeit ook het besef dat het eiland voor zichzelf moet opkomen. ‘Het is nutteloos om op je knieën om vrede te vragen, je moet jezelf verdedigen.’

Leen Vervaeke

Toen de Taiwanese organisatie Kuma Academy één dag na de Russische inval in Oekraïne een training ‘oorlogsverdediging voor burgers’ aankondigde, waren alle veertig plaatsen meteen vol. De timing was toevallig – de organisatie bereidt de cursus al maanden voor – maar leidde tot een overweldigende respons. Kuma Academy besliste meteen om de training veel vaker te gaan geven.

De Russische invasie in Oekraïne heeft een gevoelige snaar geraakt in Taiwan, waar velen zich met het aangevallen land vereenzelvigen. Taiwan is, net als Oekraïne, een jonge democratie, die door een autocratische grootmacht dreigt te worden ingenomen. In Taiwanese media werden na de inval meteen verbanden gelegd, onder koppen als ‘Vandaag Oekraïne, morgen Taiwan?’.

Zo’n vaart zal het niet lopen, maar op langere termijn vormen de gebeurtenissen in Oekraïne een mogelijke voorafschaduwing voor het de facto onafhankelijke eiland, dat door Peking als een afvallige provincie wordt gezien. Voor de Taiwanese politiek is het aanleiding om haar militaire voorbereiding bij te stellen. En voor de Taiwanese bevolking om over haar eigen rol in een oorlog na te denken. De vraag naar trainingen in burgermobilisatie en cursussen eerste hulp is zichtbaar toegenomen.

Oekraïne als spiegel

“Voordien konden veel mensen zich niet voorstellen dat er echt oorlog zou uitbreken”, zegt Chen Fangyu, professor politieke wetenschappen aan de Soochow Universiteit in Taipei. “Na de protesten in Hongkong in 2019 begonnen mensen zich meer bewust te worden van de Chinese dreiging, en dat zal nu nog versnellen. Oekraïne zal de inschatting van de Taiwanezen van de waarschijnlijkheid van een oorlog dramatisch veranderen.”

Veel Taiwanezen zien Oekraïne als een spiegel: zoals Oekraïne op het spanningsveld tussen Rusland en de NAVO ligt, zo is Taiwan het brandpunt van spanningen tussen China en de Verenigde Staten. Naarmate de confrontatie tussen de grootmachten – of tussen democratie en autocratie – toeneemt, komen zij steeds meer onder vuur te liggen. In Oekraïne letterlijk, in Taiwan in de vorm van overvliegende straaljagers en alsmaar explicietere retoriek over een aankomende ‘hereniging’.

Er zijn ook belangrijke verschillen. Terwijl Rusland en Oekraïne een landgrens delen, ligt er tussen China en Taiwan een 180 kilometer brede zeestraat, wat een invasie veel complexer maakt. Ook is Taiwan met zijn dominante positie in de halfgeleiderindustrie belangrijker voor de wereldeconomie dan Oekraïne, waardoor het van meer internationale steun kan uitgaan. En het heeft afspraken met de Verenigde Staten over militaire hulp, al bieden die geen waterdichte garanties.

Geen soevereine staat

Peking benadrukt nog een verschil: Taiwan is geen soevereine staat. Het eiland, eind 19de eeuw losgemaakt van het Chinese keizerrijk en na de communistische overname van 1949 uit CCP-handen gebleven, heeft geen zetel in de Verenigde Naties en wordt door slechts dertien landen erkend. In de ogen van Peking is Oekraïne een geopolitiek conflict, en Taiwan een binnenlands conflict. Met andere woorden: China’s inname van Taiwan is, nog meer dan de Russische van Oekraïne, geoorloofd.

Op zich verandert de inval in Oekraïne niets aan het dreigingsniveau in Taiwan. De speculatie dat Peking van de afleiding gebruik zou maken om zelf een invasie te lanceren, wordt door experts van tafel geveegd: zo’n operatie vraagt maanden voorbereiding. Bovendien wil president-partijvoorzitter Xi Jinping geen risico’s nemen in de aanloop naar het partijcongres van dit najaar, waar hij zijn derde termijn wil verzilveren. Maar in de jaren daarna grijpt Xi mogelijk de kans om zijn droom te realiseren.

Wat wel veranderd is door Oekraïne, is het Taiwanese bewustzijn van die dreiging, en het besef dat het eiland voor zichzelf moet opkomen. De late reactie van westerse landen op de inval in Oekraïne veroorzaakte een schokgolf in Taiwan: was dit hoe het Westen de democratie verdedigt? Na krachtig verzet van de Oekraïners zelf ging de Europese Unie alsnog over tot zware sancties, en deze week kwamen twee Amerikaanse overheidsdelegaties hun solidariteit met Taiwan betuigen. Dat stelde wat gerust, maar de aanvankelijke schok is veel Taiwanezen bijgebleven.

Eerste aanvallen afslaan

“De reactie van Oekraïne heeft ons een goede les geleerd: het is nutteloos om op je knieën om vrede te vragen, je moet jezelf verdedigen”, zegt Lin Yi An, een 41-jarige journaliste die aan de training van Kuma Academy wil deelnemen. “In het verleden stelde Taiwan zich zwak op, het hoopte dat de VS te hulp zou komen. Maar nu beseffen steeds meer Taiwanezen dat we zelf de eerste aanvallen zullen moeten afslaan, tot andere landen bereid zijn om ons te steunen.”

Lin is sinds de protesten in Hongkong doordrongen van de Chinese dreiging, en volgde eerder cursussen eerste hulp. Steeds meer Taiwanezen volgen in haar spoor: op sociale media wordt geïnformeerd naar schietlessen, EHBO-cursussen zijn in een mum van tijd vol, en steeds meer organisaties bieden trainingen in civiele defensie aan. De overheid heeft een handboek burgermobilisatie uitgebracht, en een app met locaties van schuilkelders.

Dienstplicht ook voor vrouwen

De overheid wil daarnaast ook het leger versterken. Begin dit jaar werd al beslist de jaarlijkse opfriscursus voor reservisten bij te spijkeren, nu wordt gedebatteerd over het verlengen van de dienstplicht. Die duurt vier maanden, en is alleen voor mannen. “Dat moet langer, en zowel voor mannen als vrouwen”, zegt Fan Shih-Ping, professor politicologie aan Taiwan Normal University. “Er is nu veel steun van de publieke opinie, dus een ideaal moment om dat veranderen.”

Voor veel Taiwanezen is de conclusie helder: als Oekraïne geen Russische inval kon voorkomen, kan Taiwan geen Chinese voorkomen, en kan het zich maar beter klaar houden. “We willen de hele wereld tonen dat het Taiwanese volk zijn verantwoordelijkheid neemt om zich te verdedigen”, zegt He Chenghui, medeoprichter van Kuma Academy. “Maar we zullen steun nodig hebben van andere democratische landen. We delen dezelfde waarden, we moeten de democratie samen steunen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234