Zondag 20/09/2020

Vandaag in de bios, morgen op de planken

Nu de schitterende netkousen-en-jarretelles-extravagantie van Chicago de nominaties en prijzen terecht opstapelt, wordt er weer druk gespeculeerd over de heropleving van de filmmusical. Andersom is het echter al een tijdje grote liefde. Wie tegenwoordig door Broadway of West End wandelt, waant zich eerder in een multiplex dan in een theaterbuurt. Films krijgen steeds meer een tweede leven op de planken. Over dollars, marketing and all that jazz....

Brussel

Eigen berichtgeving

Wilfried Eetezonne

The Producers, Beauty and the Beast, The Lion King, Chitty Chitty Bang Bang, The Full Monty, Urban Cowboy... Ooit bestonden ze enkel op filmband, vandaag staan ze op de bühne. Maar ook het teksttheater in Londen en New York blijkt niet immuun voor Hollywood. The Graduate werd, compleet met een streepje Simon en Garfunkel, een commercieel theatersucces in New York en Londen, en wie zijn favoriete filmster in levende lijve wil zien hoeft tegenwoordig maar het Kanaal over. Gillian Anderson (What The Night is For), Joseph Fiennes (Love's Labours Lost), Sean Bean (MacBeth), Kristin Scott Thomas (Three Sisters), ze volgen vandaag in de voetsporen van Nicole Kidman, Glenn Close of Brendan Fraser, die eerder al de camera ruilden voor het livepubliek.

Dat zal voorlopig nog niet ophouden. Zowel filmproducent MGM als Warner Brothers hebben onlangs een theaterafdeling opgericht want tegenwoordig zijn producenten het erover eens: als het succes had in de bios, dan zal het ook wel een theatersucces worden. MGM alleen al beschikt over een catalogus met 4.000 filmtitels. Daarbij lijkt het ene project al driester dan het andere.

Zo zal Tim Burton de musical Batman regisseren, die in 2005 in première moet gaan. Zorro, Billy Elliot, Mary Poppins, The Little Mermaid, Tarzan, Pretty Woman, The Color Purple, Moonstruck, An American in Paris en Woody Allens Bullets over Broadway staan allemaal te trappelen in de coulissen.

Ooit was het andersom. Toen het voor Hollywood te duur en te risicovol werd om zelf grote musicals te produceren werd het theater ontgonnen. Alleen al tussen 1961 en 1969 wonnen de verfilmde musicals als West Side Story, My Fair Lady, The Sound of Music en Oliver! de Academy Award voor beste film.

Filmmusicals, zoals Chicago nu, mogen dan zo oud zijn als de geluidsfilm, het duurde tot begin jaren vijftig voor de theatermusical zich ook op filmscenario's ging baseren. Vroegste voorbeelden daarvan zijn Carnival in Flanders (1953), gebaseerd op de Franse film La Kermesse Héroique, Cole Porters Silk Stockings (1955), dat zich baseerde op de film Ninotchka, of Sweet Charity (1966), gebaseerd op Fellini's Nights of Cabiria. De marketingwetten van toen vertelden dat de titel van de musical vooral anders moest zijn dan die van de film. Het publiek mocht niet het gevoel krijgen hetzelfde voorgeschoteld te krijgen als wat het (goedkoper) op het scherm had gezien. Anno nu wordt er net andersom geredeneerd.

Als het gebruik niet nieuw is, is de plotselinge toevloed dat wel. De grote doorbraak kwam er toen Disney in 1994 zijn tekenfilm Beauty and the Beast op de planken bracht. Het werd een commercieel succes en het hek was van de dam.

De redenen daarvoor zijn verschillend, maar de belangrijkste reden is de economische factor, vooral in tijden dat het productiebudget van een gemiddelde Broadway-show rond de 10 miljoen euro zweeft en 80 procent van de producties met verlies draait.

Net zoals een merknaam als Calvin Klein evengoed op een jeansbroek als op een parfumflesje staat, worden filmtitels meer en meer een merknaam die toepasbaar kan zijn op een ander medium. Het theater wordt een tie-in-product van de filmindustrie.

"Het is het klassieke voorbeeld van hoe je het leven van een merknaam kunt verlengen", zei Jed Bernstein, voorzitter van The League of American Theaters and Producers vorig jaar in The New York Times. "De grootste uitdaging is om het publiek gerust te stellen dat het waar krijgt voor zijn ticket van 100 dollar. Als het stuk gebaseerd is op een bekende film, zal het al iets meer vertrouwen hebben."

Theaterauteur Terrence McNally, die het script van The Full Monty voor het theater herwerkte, zag nog een andere reden. Volgens hem is de film het dominerende referentiekader geworden. "Mensen praten makkelijker over Y Tu Mama Tambien dan over een nieuwe roman." Volgens hem heeft de huidige trend ook zijn voordelen. "Als het publiek het filmverhaal al kent voor het de zaal binnenkomt kan het zijn aandacht vestigen op karakterontwikkeling en nevenplots."

Een onderliggend probleem is het gebrek aan goede auteurs die zelf met originele en haalbare ideeën komen. Twee jaar geleden waarschuwde musicalcomponist Stephen Sondheim voor het probleem in een interview met The New York Times. "Je koopt je tickets voor The Lion King een jaar op voorhand en je ziet de theaterversie van een film", zei hij toen. "Het heeft niets meer met theater te maken. Daardoor wil je als schrijver niet meer voor het theater werken omdat je denkt dat het publiek verdwenen is."

Hoewel het in onze contreien nooit zo'n vaart zal lopen, zijn er ook hier een aantal voorbeelden. De Opéra Royal de Wallonie heeft al een tijdje plannen om na hun Singin' in the Rain een theaterversie van An American in Paris te brengen. In Nederland brengt Joop van den Ende vanaf 2004 The Lion King naar Scheveningen. In Vlaanderen broedt Studio 100 samen met het Koninklijk Ballet van Vlaanderen op een musicalversie van Daens, waarbij ze zich meer op de film dan op het boek willen baseren.

Het valt uiteraard nog af te wachten of de rage zich kan bevestigen. Voor één succes als The Producers zijn er een aantal legendarische flops zoals recentelijk nog Dance of The Vampires, een van oorsprong Duits musicalsucces gebaseerd op de film van Roman Polanski, dat op Broadway meer try-outs dan voorstellingen kende. Of Carrie, gebaseerd op de gelijknamige horrorfilm, dat het vijf voorstellingen volhield. En hoe meer flops, hoe kleiner het bovenstaande rijtje titels zal worden.

Maar wie echt veel geluk heeft, kan met een filmhit nogmaals scoren in het theater en andersom ook want het filmsucces van Chicago straalt uiteraard af op de nog lopende theaterversie. Hollywood en het commerciële theater zijn nog nooit zo verliefd geweest op elkaar als nu. Al is het vooral omwille van de bruidschat.

Chicago draait vanaf vandaag in de bioscopen.

'Het is het klassieke voorbeeld van hoe je het leven van een merknaam kunt verlengen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234