Donderdag 01/12/2022

Van Wall Street naar de boekhandel

kunsthandel

steeds meer beleggers verkopen hun aandelen en investeren in antiquarische boeken

Zakenmensen die jagen op een wiskundig werk van een franciscaan die vijfhonderd jaar geleden leefde of op een kleitablet met de graanprijzen van een slordige vijfduizend jaar geleden. De wereldwijde malaise op de beurzen maakt dat beleggers hun heil elders, in tastbaardere investeringen zoeken. Dat zijn steeds vaker oude en zeldzame geschriften.

New York

Bloomberg

Pater Sergio Pagano is beheerder van de Vaticaanse Geheime Archieven. Diep onder zijn kantoor ligt 85 kilometer aan historische documenten veilig opgeborgen. Op zes televisieschermen houdt hij in het oog wat bewakingscamera's in dat labyrint registreren. "Ik ben koper, geen verkoper. Maar de uiteindelijke beslissing ligt bij de paus." Daarmee vat Pagano samen wat de houding is van het Vaticaan op de markt in zeldzame brieven, oude boeken en verluchte manuscripten.

Er is in de loop der eeuwen nogal wat verhandeld tussen de paus en andere machtigen der aarde. Hedendaagse jagers op antieke boekdelen zijn onder meer Britse vastgoedkoning John Ritblat (topman van British Land Company) en Jean Paul Getty II, erfgenaam van het Getty-olie-imperium. "Handelaars en verzamelaars bieden ons vaak stukken te koop aan, soms tegen gekke prijzen", zegt Pagano, "maar het Vaticaan bedot je niet gemakkelijk."

Toch ontsnapt ook Pagano, net als andere kopers op zoek naar aanwinsten, niet aan de wetmatigheden van de vrije markt. Nu de aandelenhandel stokt, wordt steeds meer belegd in oude geschriften. Investeerders steken hun kapitaal bijvoorbeeld in een Mesopotamisch kleitablet met graanprijzen uit 3100 voor Christus, of een vijfhonderd jaar oude kopie van de Summa de Aritmetica, Geometria, Proportioni et Proportionalita, geschreven door de franciscaan Luca Pacioli.

De Summa van Pacioli staat op het verlanglijstje van menig zakenman. "Pacioli's werk is zeer belangrijk, omdat het de oudste bekende tekst is die melding maakt van boekhoudkundige regels", weet Emidio d'Ainello, die voor de Romeinse boekhandel Ex Libris werkt. "Antieke en middeleeuwse werken over economie en handel zijn heel zeldzaam, zeer moeilijk verkrijgbaar en zeer gewild", zegt Claudio Cascianelli, eigenaar van de boekhandel Antica Liberia. Zijn familie speurt al zeventig jaar naar zeldzame geschriften, voor Amerikaanse, Canadese en Italiaanse opdrachtgevers.

"Deze markt wordt gedreven door passie", meent Ainello. Voor een Italiaanse zakenman, wiens naam hij niet wil noemen, is hij op zoek naar een exemplaar van de Mirabila, een vijftiende-eeuwse reisgids voor Rome. "De Mirabila telt dertig bladzijden en past in de palm van je hand", vertelt Cascianelli. "Er bestaan vermoedelijk maar zes exemplaren. Naar oude maatstaven is dat veel. Het Vaticaan heeft er een, maar wil het niet verkopen", zegt hij, groen lachend. "Ikzelf had ooit ook een exemplaar, jaren geleden. Ik verkocht het voor 11.000 dollar, een peulenschil."

Mary Ann Folter doorzoekt al veertig jaar privé-bibliotheken, op zoek naar zeldzaamheden, voor de cliënteel van de antieke boekhandel H.P. Kraus in New York. Volgens haar verkopen steeds meer beleggers hun aandelen om vervolgens hun kapitaal in boeken te steken. "Boeken zijn een veilige, tastbare belegging", zegt ze. Lynne Brindley, algemeen directeur van de British Library, is niet gelukkig met die evolutie. "De laatste tien jaar belegt men steeds meer in boeken, waardoor de prijzen opgedreven worden. Openbare instellingen kunnen op de boekenmarkt niet meer wedijveren met privé-verzamelaars." Kristian Jensen, hoofd van de afdeling vroege drukken, beaamt dat. "Wanneer de aandelen kelderen, schiet de prijs van zeldzame boeken de hoogte in, soms met wel 30 procent over de voorbije vijf jaar." In 1997 bijvoorbeeld deed Jensen (in opdracht van de British Library) een bod op een vijftiende-eeuws werk van 36 pagina's, getiteld Eigenschappen en geneeskunde van het paard. H.P. Kraus bood echter meer en kocht het voor 200.000 Britse pond (300.000 euro). Het zit nu achter slot en grendel in de kluis van de New Yorkse boekhandel, die er nu meer dan het dubbele voor vraagt. Veel te duur voor het aankoopbudget van de British Library.

Jensen wijst ook op het verschil tussen het verzamelen van boeken en het verzamelen van schilderijen: "De meeste verzamelaars van beeldende kunst pronken graag met hun aanwinst én met het bedrag dat ze ervoor neertelden. Lezen daarentegen is meer een privé-aangelegenheid. Boekenverzamelaars zijn zeer discreet, zowel over wat er zoal in hun verzameling zit als over de prijs die ze ervoor betaalden."

Met het opsporen en binnenrijven van zeldzame geschriften is niet alleen veel poen gemoeid. Ook intriges en dubieuze praktijken bepalen het spel, dat gespeeld wordt door "jakhalzen, haaien van de antiekbeurs, bloedzuigers van de veilingzaal die hun grootmoeder zouden verkopen voor een eerste druk", zoals de schrijver Arturo Perez-Reverte ze noemt. Hij is de auteur van El Club Dumas, de roman over de handel in antieke boeken waarop Roman Polanski zich baseerde voor zijn film The Ninth Gate. Dat Perez-Reverte nauwelijks overdrijft, blijkt uit de statistieken van Interpol. Volgens Interpol-agente en kunsthistorica Vivianna Padilla wordt op dit ogenblik in 181 landen gezocht naar 1.693 gestolen of 'verdwenen' boeken, waaronder een exemplaar van De Revolutionibus Orbitum Coelestium van Copernicus (uitgegeven in 1543), een eerste druk van Tres Epistolae de Maculis Solaribus van Galileo Galilei (1612) en een kopie uit 1538 van Aesopus' Fabels.

Vertaald en bewerkt door Bart Biesbrouck.

'Wanneer de aandelen kelderen, schiet de prijs van zeldzame boeken de hoogte in. Soms wel met 30 procent over de voorbije vijf jaar'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234