Dinsdag 21/01/2020

Van waargebeurde gruwel blijf je met je poten af

Een rechter beslist vandaag of de VTM-serie 'De kroongetuigen' op antenne mag. 'Ontspoord', die andere nieuwe krimireeks van de zender, moest na één aflevering van het scherm. Mondigere burgers en meer aandacht voor slachtoffers maken het huwelijk tussen misdaad en tv steeds moeilijker.

Één aflevering was vorige week genoeg om de fictiereeks Ontspoord, gebaseerd op spraakmakende Belgische misdaadzaken, voorgoed te klasseren. De kroongetuigen, een reeks waarin gerechtsjournalist Jeroen Wils beruchte misdaaddossiers reconstrueert, zal die eerste aflevering misschien niet eens halen. Freddy Horion, meervoudig moordenaar en onderwerp van de eerste aflevering, is niet te spreken over de reeks en doet vandaag via de rechter in kort geding een poging de uitzending van het programma te beletten (zie kader).

Misdaadprogramma's mogen dan al gesmaakt worden door de kijker, ze lokken steeds vaker controverse uit. De Bende Haemers, vorig jaar te zien op VIER, zette de figuur van Patrick Haemers in een té positief daglicht, vonden critici. De Rechtbank Assisen, op diezelfde zender te zien, leverde een (afgewezen) klacht op van de zus van beschuldigde Romain Adriaens. En toen de VRT een paar jaar geleden inspecteur Witse een zaak liet onderzoeken die verdacht goed op de parachutemoord leek, was ook dat goed voor behoorlijk wat kritiek. En dat terwijl diezelfde VRT in een iets verder verleden in Beschuldigde sta op! met veel succes volledige assisenzaken liet naspelen zonder dat daar een haan naar kraaide.

"De zaak-Dutroux heeft veel veranderd", zegt advocaat Jef Vermassen. "In de nasleep van die zaak zag het grote publiek voor het eerst slachtoffers en nabestaanden die opkwamen voor zichzelf. De ouders van An en Eefje stonden op hun strepen en lieten duidelijk merken dat bepaalde zaken niet door de beugel konden. Dat heeft bij heel veel mensen de ogen geopend, hen doen beseffen dat ook zij rechten hebben." Met als gevolg dat je als programmamaker niet meer zomaar doet wat je wil.

Assertieve burgers

Wanneer iemand zich aangesproken voelt door een programma, dan laat hij of zij dat ook meteen weten. "Vroeger voelden bepaalde rechtstreeks betrokkenen zich misschien ook niet goed bij bepaalde afleveringen van Beschuldigde sta op!, maar klagen bij een instituut als de openbare omroep was toen ondenkbaar", zegt Vermassen. "Het was ook erg omslachtig. Tegenwoordig is een mailtje zo verstuurd. Reageren is gewoon geworden. Mensen worden overal om hun mening gevraagd en kunnen die via sociale media heel makkelijk uiten."

Helemaal moeilijk wordt het wanneer je bij het maken van zo'n misdaadprogramma fictie en realiteit met elkaar gaat mengen. VTM waagde zich vorige week met Ontspoord aan zo'n experiment. De scenaristen van die fictiereeks gebruikten bestaande misdaaddossiers, zoals dat van Ronald Janssen of Kim De Gelder, om hun eigen verhaal te vertellen. Maar al na één aflevering en een waslijst klachten verdween de reeks van het scherm. Een te voorspellen scenario, vindt Ward Hulselmans, die als scenarist voor Heterdaad en het eerste seizoen van Witse zowat veertig moordzaken uit zijn pen wrong. "Ik inspireer me nooit op de realiteit. Je moet uit het vaarwater blijven van wat er echt gebeurd is. Ofwel maak je een fictiereeks, ofwel maak je een documentaire. De combinatie van de twee, waar bij Ontspoord voor is gekozen, wijst op geestelijke armoede. "

Waarheid is gekker

Ook Charles De Weerdt, die meeschreef aan Witse, Flikken en Code 37, ziet fictie en realiteit liever niet in elkaar overvloeien. "Je kunt wel putten uit de actualiteit maar dan moet je voldoende elementen veranderen." Dat is ook de aanpak die Philippe De Schepper, scenarist van Vermist, hanteert. "We inspireren ons soms wel eens op krantenknipsels uit binnen- en buitenland, maar we verzinnen het grootste deel van het verhaal altijd zelf. Op die manier worden de aanleiding of de kenmerken van zo'n bestaande zaak zo goed als onherkenbaar."

Je als scenarist laten inspireren door bestaande verhalen heeft volgens De Weerdt trouwens nog een nadeel. "Breng zo'n bestaand verhaal waarheidsgetrouw in beeld en er is geen kat die je gelooft. De realiteit is in de meeste gevallen veel straffer dan wat je zelf kunt verzinnen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234