Maandag 27/06/2022

GeschiedenisSpionage

Van tas met dubbele bodem tot geheim dubbelleven: Russische spionage in ons land kent lange geschiedenis

Eugène Michiels was lyrisch over zijn spionnenperiode: 'De mooiste jaren van mijn leven.' Beeld VRT
Eugène Michiels was lyrisch over zijn spionnenperiode: 'De mooiste jaren van mijn leven.'Beeld VRT

België zet 21 Russische diplomaten het land uit. Eigenlijk werken ze ‘stiekem’ als inlichtingenofficier. Wat helemaal niet hoeft te verbazen: de Russen hebben een héél lange spionagegeschiedenis in ons land. Een verhaal over geheime etentjes, dubbele bodems en The Americans in Brussel.

Jeroen Van Horenbeek

1978: Eugène Michiels

Eugène Michiels werkt tijdens de Koude Oorlog op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij houdt zich bezig met dossiers over de Oost-West-verbindingen en heeft veel contact met Oost-Europese diplomaten. Hij gaat geregeld lunchen met Vladimir Koeznetsov, eerste secretaris op de Russische ambassade in Brussel en een officier van de KGB.

De Staatsveiligheid voelt nattigheid en volgt hem, maar het ministerie van Buitenlandse Zaken blokt het onderzoek af. Het is normaal dat Michiels banden onderhoudt met iemand als Koeznetsov, luidt het. Achteraf gezien een fout. Michiels wordt ingeschakeld door Rusland en Roemenië. Het is Ioan Covaci, een Roemeense diplomaat, die hem finaal verleidt.

Als spion moet Michiels microfilmpjes van geheime documenten in een put in de grond begraven. Met een Spa-blikje moet hij daarna aangeven waar de ‘schat’ zich juist bevindt. Een overloper, zijn Roemeense ‘verleider’ Covaci, ontmaskert Michiels na vijf jaar. In 1984 wordt hij tot acht jaar cel veroordeeld. In een BRT-reportage zal Michiels later zeggen dat het “de mooiste jaren uit zijn leven” waren.

1984: Paul Vanderdonckt

Paul Vanderdonckt, een handelsattaché in Zuid-Korea, wordt in de boeien geslagen wegens spionage voor Rusland. Als uitvlucht zegt de man dat hij al sinds 1972 zélf de Sovjets heeft misleid tijdens verschillende missies in het buitenland. Hij is zogezegd een dubbelagent voor de Amerikanen. De Staatsveiligheid heeft nu domweg heel zijn operatie verbrand, beweert hij. Het mag niet baten: de spion-diplomaat wordt veroordeeld tot twee jaar cel.

Midden jaren 80 worden in België meer dan dertig Russische spionnen opgespoord. Zo worden twee Russen op heterdaad betrapt terwijl ze nieuwe informanten bij de NAVO proberen te rekruteren. Twee andere KGB’ers worden na een heuse achtervolging door een interventieploeg van de Staatsveiligheid gevat en het land uitgezet. Men gaat er in die tijd vanuit dat de helft van alle Russische diplomaten spionnen zijn.

Krantenartikel over de 'Rode Kolonel'. Beeld RV
Krantenartikel over de 'Rode Kolonel'.Beeld RV

1988: Guy Binet

Kolonel Guy Binet - later bijgenaamd de Rode Kolonel - is een voormalig militair adviseur van de PS. Tijdens zijn loopbaan is hij vooral bezig met aankoopdossiers.

In 1984 verschijnt Binet op de radar van de militaire inlichtingendienst ADIV wanneer hij informatie opvraagt over aangelegenheden waar zijn departement niets mee te maken heeft. Bovendien wordt Binet herkend op een foto van het Amerikaanse Defense Intelligence Agency. Bevriende geheime diensten sturen elkaar regelmatig foto’s door van Oostblok-spionnen die mogelijke westerse informanten ontmoeten. Binet wordt in Wenen gefotografeerd met een agent van de Russische inlichtingendienst GROe.

Twee jaar lang wordt Binet geschaduwd door de ADIV. De hoop is om ook zijn netwerk in België in kaart te brengen. Binet leidt de ADIV naar een zogenaamde ‘dode brievenbus’, die gebruikt wordt om berichten door te geven richting Moskou. De kolonel beschikt zelf over zendapparatuur om de GROe te contacteren. Zijn aktetas heeft een dubbele bodem om ongezien documenten te smokkelen. In 1988 wordt Binet veroordeeld tot twintig jaar dwangarbeid wegens ‘hoogverraad’.

De aktetas met dubbel bodem van Guy Binet. Beeld RV
De aktetas met dubbel bodem van Guy Binet.Beeld RV

1992: Guido Kindt

Begin jaren 90, na een dubbelleven van een kwarteeuw, wordt luchtvaartjournalist Guido Kindt ’s ochtends van zijn bed gelicht door de Staatsveiligheid. Kindt zal 74 dagen in de gevangenis van Vorst verblijven op verdenking van spionage, maar hij wordt niet vervolgd.

“Ik heb niets anti-Belgisch gedaan. Trouwens, wanneer doe je iets verkeerd? Ik heb nooit de indruk gehad dat ik de Russen iets verteld heb wat ze niet mochten weten”, vertelt Kindt zelf aan deze krant in 2011, eenmaal zijn zaak verjaard is.

Eind jaren 60 wordt Kindt tijdens een persconferentie over het Amerikaanse raketvliegtuig X-15 benaderd door een medewerker van de Russische ambassade. Of hij geen centje bij wil verdienen? In ruil voor 10.000 frank per maand, veel geld in die tijd, moet Kindt technische informatie die hij vergaart tijdens bedrijfsbezoeken doorspelen aan zijn contactpersoon ‘Vladimir’.

Achterdocht wordt Kindts tweede natuur. Bij het verlaten van zijn huis maakt hij eerst een achtvormige lus in de straten er omheen. Als hij met de trein reist, moet hij altijd meerdere overstappen maken. “’t Was veel geheimdoenerij voor niets”, zal Kindt achteraf de schouders ophalen.

2018: ‘Maurice’ en ‘Irene’

Ook na de val van het IJzeren Gordijn gaat de spionage door. Meer en meer digitaal, maar ook nog ‘old school’.

In 2018 worden twee Russen bij verstek veroordeeld tot vijf jaar cel. De twee hebben jarenlang in Brussel verbleven met de valse namen Maurice Engels en Irene Rousseau. Ze leken een doodgewoon Belgisch koppel. Ze werkten hier, trouwden in Elsene en kregen twee kinderen, zonder dat ze opgemerkt werden door de inlichtingendiensten. Het waren nochtans spionnen, zogenaamde Russische ‘illegalen’. The Americans in het echt, zeg maar.

De opdracht van ‘Maurice’ en ‘Irene’ was wellicht spioneren bij de EU. Hun vervalste identiteitsdocumenten kregen ze in Brussel, via een Belgische consul die zelf ook veroordeeld werd. In september 2006 verdween het koppel. Hun echte identiteit blijft een vraagteken. Volgens een achtergelaten brief verhuisden ze naar Brazilië.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234