Donderdag 26/11/2020

Van softerotisch melodrama naar groteske porno

Twee opengesperde poppenogen, het eerste beeld wanneer je Cindy Shermans Untitled Horrors openslaat. Ze lijken te kijken met afgrijzen, maar het kan evengoed brandende nieuwsgierigheid of pure lust zijn. Met even open ogen blader je door dit boek, dat meerdere grenzen aftast.

Een donkere setting, licht valt op de blanke huid van een vrouw die een sigaret aansteekt. Ze ziet er tegelijk kwetsbaar en verleidelijk uit. In haar Untitled Film Stills uit de jaren zeventig speelt Sherman, die altijd fotograaf én model is, met het stereotiepe beeld van vrouwen in films uit de jaren vijftig en zestig. Ze portretteert zichzelf als glamoureuze Hollywoodactrice, als femme fatale in een film noir of ongelukkige huisvrouw. Bij elk beeld kun je gemakkelijk een hele film verzinnen. En vaak zal in die film een belangrijke, dominante rol weggelegd zijn voor een man. Op meerdere beelden zie je hoe een vrouw haar koffer pakt, op de vlucht voor een man met losse handjes.

Het thema van geweld werkt Sherman verder uit in haar Untitled kleurenfoto's van de jaren tachtig. De opzet blijft dezelfde: ze portretteert zichzelf op zo'n sterk narratieve manier dat het een filmstill lijkt, maar nu zijn het geen 'kitchen sink dramas' met huiselijk geweld meer, de foto's gaan richting 'exploitation horror'. Een bezwete vrouw in minishort en witte T-shirt met V-hals ligt op haar zij, één arm om haar buik geslagen. Ze is zo krap gekadreerd dat het beeld claustrofobisch wordt, alsof ze gevangen wordt gehouden in een krappe kist. Of een vrouwenlijk vol modder, met open ogen en rigor mortis in de aders. Een ander dood lichaam is volledig naakt en ligt op haar buik op met herfstbladeren bezaaide bosgrond. Seks en geweld. Eros en thanatos. De link tussen die twee wordt al eeuwenlang uitgewerkt door kunstenaars. Edgar Allan Poe vond de dood van een mooie vrouw het meest poëtische onderwerp ter wereld en zijn mening werd gedeeld door de niet altijd even preutse Victoriaanse poëten. Geen deerne mooier dan een dode, zo dacht ook Robert Browning toen hij in 1836 zijn Porphyria's Lover schreef, een gedicht waarin een man zijn geliefde wurgt met haar eigen haar.

In de jaren negentig doet Cindy Sherman er nog een schepje bovenop. Met behulp van plastic protheses in pornografische poses onderzoekt ze de abjecte kant van seksualiteit. Zo wil ze grenzen overschrijden en taboes doorbreken, wat tegelijk afschrikt en fascineert.

Lichaam suggereren

Een prima voorbeeld is Shermans foto van een lichaam dat zowel vrouwelijke als mannelijke genitaliën heeft. Nog meer weerzin roept Untitled #250 op, waarin verschillende plastic prothesen bij elkaar gepuzzeld zijn om een lichaam te suggereren: een poppenhoofd, armen, buik en borsten en een onderlichaam zonder benen. Uit een opengesperde vagina komen donkerbruine worsten. De associatie met excrementen dringt zich op. Los van elkaar zouden deze elementen geen walging oproepen, ook de worsten niet, maar wanneer ze geassocieerd worden met een lichaam, worden het uitwerpselen. En wanneer ze niet uit een anus, maar uit een vagina komen, vervagen alle grenzen en wordt het helemaal afstotelijk.

Untitled Horrors illustreert Shermans interessante evolutie van softerotisch melodrama in zwart-wit naar groteske porno in felle kleuren. Een prachtig en tegelijk walgelijk boek dat als geen ander de duistere kanten van lichaam én geest onderzoekt.

Cindy Sherman, Untitled Horrors, Hatje Cantz, 232 p., 39,80 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234