Zaterdag 16/01/2021

Van socialistisch minister tot bankier van rijke Belgen. De transformatie is zelden vertoond, maar Luc Van den Bossche (64) lacht de kritiek op zijn royale loon en riante vertrekpremie weg. Hij kijkt elke morgen in de spiegel en wat hij ziet, bevalt hem. 'Wat de rest over mij denkt, kan me geen moer schelen.'

tekst Michel Vandersmissen foto's Johan Jacobs

Luc Van den Bossche verzeilde onlangs in een mediastormpje, toen uitlekte dat hij zelf zijn ontslag indiende bij Brussels Airport maar niettemin een vertrekpremie meekreeg. Het deed denken aan wat Open Vld'er Sven Gatz overkwam, toen die ontslag nam als parlementslid om directeur te worden van de Unie van Belgische Brouwers. Gatz capituleerde wel en deed afstand van zijn uittredingsvergoeding.

Maar Van den Bossche is niet van plan het zover te laten komen. "Ik had contractueel zelfs recht op een hoger bedrag. Als Sven Gatz zijn vertrekpremie weigert, is dat zijn goed recht. Ik doe dat niet."

Van den Bossche ontvangt ons in een chic herenhuis in Gent, waar hij sinds 1 oktober kantoor houdt als voorzitter van het directiecomité van Optima, een enigszins omstreden financiële dienstverlener die pogingen doet om Ethias Bank over te nemen (zie kader op pagina 25). Het statige stadspaleis uit de negentiende eeuw aan de Keizer Karelstraat, waar de hoofdzetel van het bedrijf is gevestigd, is gebouwd door Ferdinand Lousbergs, een van de eerste Gentse textiliens. De weelde spat van de muren.

De gewezen minister is enkele minuten te laat. Files in de Gentse binnenstad. Hij beklimt zuchtend de trappen naar zijn kantoor. Zijn pak lijkt weer iets te groot te zijn gesneden, maar Van den Bossche lijkt niet de man die veel om zijn uiterlijk geeft. Zijn tred is zelfverzekerd, sommigen zouden zeggen: arrogant. In de vergaderzaal heeft de fotograaf alles al klaargezet.

"Ik heb een hekel aan fotografen", begroet hij Johan Jacobs. Als die hem de eerste resultaten toont, fleurt de ex-minister op en neemt vervolgens alle tijd voor een sessie. Toch een beetje ijdel?

Vanwaar die overstap van Brussels Airport naar Optima?

Luc Van den Bossche: "Dat is het verhaal van een lang proces. Ik heb al veel verschillende dingen gedaan in mijn leven, telkens gedurende een beperkt aantal jaren, om te vermijden dat ik op routine zou gaan functioneren. In de luchthaven was ik daar nog niet aan toe, maar ik was wel al drie jaar betrokken bij Optima, als voorzitter van de raad van bestuur. Dat verhaal boeit mij en het klikt met CEO Jeroen Piqueur. De sfeer bevalt me. Het is een jong team met veel ambitie. Ze zijn hier niet overmoedig, maar wel verstandig ambitieus."

Het is wel een totaal andere sector. U bent geen bankier.

"Een zuivere bankier ben ik niet, maar ik ben wel al mijn hele leven bezig met cijfertjes. Dat is altijd een van mijn afwijkingen - of obsessies - geweest. Op een bepaald ogenblik was ik als Vlaams minister verantwoordelijk voor 60 procent van de totale Vlaamse begroting."

Maar toch, de bankier in Luc Van den Bossche is op zijn minst een late roeping.

"Toen ik naar de luchthaven ging, was ik ook geen luchthavenspecialist. Maar je raakt daar snel in ingewerkt. Zeker omdat ik hier al drie jaar intensief gewerkt heb als bestuursvoorzitter."

Uw overstap heeft natuurlijk ook te maken met het dossier-Ethias.

"Niet specifiek. Dat is een extra element. Optima heeft de ambitie om een bancaire poot te ontwikkelen, om meer service te verlenen aan het cliënteel. Maar ook zonder dat dossier zou ik gekomen zijn."

Hoe zit het met de overname van Ethias? Het eerste overnamedossier is teruggestuurd.

"Er was wel wat kritiek, maar dat is ondertussen allemaal opgevangen."

En wat was die kritiek?

"De Bankcommissie heeft de beslissing niet openbaar gemaakt. Ik ga dat ook niet doen. Het dossier zit nu bij de Nationale Bank. Maar intussen is er een omgevingscrisis ontstaan. Er heerst een enorme onrust op de financiële markt. Kijk naar wat er met Dexia gebeurt. Het aandeel is nog minder dan één euro waard. Vijf jaar geleden was dat nog twintig euro. Dus als je vijf jaar geleden één miljoen euro geïnvesteerd zou hebben in Dexia - wat ik niet gedaan heb, hè - dan zou ik vandaag aan mijn vrouw moeten zeggen dat het nog 50.000 euro waard is. Ik denk dat er in vele Vlaamse huiskamers wordt getreurd."

Toch is het vanuit het standpunt van Optimabaas Jeroen Piqueur een slimme zet om u dichter bij Optima te betrekken, met uw grote invloed in Brussel.

"Tja, ik ken natuurlijk wat mensen bij de Nationale Bank. De gouverneur ervan was kabinetschef van de eerste minister toen ik in de regering zat. Ook de man die het dossier behandelt, ken ik al jaren. Dat wel, maar dat betekent niet automatisch dat mijn dossier er sneller zal doorkomen.

"Men overschat altijd het belang van die contacten. Ik heb vroeger ook dossiers negatief geadviseerd, ook al kwamen die van mensen die ik goed kende. Trouwens, ik ken ook de voorzitter van de Bankcommissie goed en toch deed die een negatieve uitspraak."

Stel dat ook de Nationale Bank het dossier weigert.

"Ik denk niet dat het geweigerd zal worden. Het dossier is goed, maar het zit in een zeer gevaarlijke tijdsomgeving. En daarom zullen we wellicht moeten beslissen om de overname te laten voor wat ze is. Ik wil eerlijk gezegd ook niet het gevaar lopen om door een te risicovolle overname een bloeiend bedrijf als Optima in zwaar weer te laten terechtkomen. Maar de bancaire ambitie blijft, met of zonder Ethias."

U bent sneller dan verwacht vertrokken bij Brussels Airport omdat u de politieke spelletjes van vicepremier Didier Reynders (MR) beu was.

"Ik wens te functioneren in een zakelijke omgeving. Ook als de staat een belang heeft in die onderneming. Ik heb in 2003 de politiek achter mij gelaten. Ik ben niet meer verschenen op een politieke vergadering. Ik wil geen schoolmoeder zijn. Ik ben gestopt en doe nu iets anders en dus wil ik niet in politieke spelletjes betrokken worden of gebruikt worden door de politiek."

Maar Reynders speelde wel spelletjes.

"Dat heb ik niet gezegd. Wat ik wel wil zeggen, is dat het ideaalbeeld van een zakelijke omgeving de laatste maanden niet meer aanwezig was op Brussels Airport. Ik heb altijd gemeend dat de luchthaven volledig geprivatiseerd werd. Misschien kan het met de overheid als aandeelhouder wel, maar dan moet de overheid zich politiek neutraal opstellen, bijvoorbeeld door in de policy op te nemen dat kabinetschefs geen bestuurder kunnen worden in zo'n bedrijf. Niet omdat ze niet slim genoeg zijn, maar wel omdat ze te dicht bij de politiek aanleunen."

Nu de federale regering krap bij kas zit en moet besparen, is het misschien een idee om de minderheidsbelangen in onder meer Belgacom en Brussels Airport te verkopen?

"Ik vind van wel, ja. Maar het is aan de federale regering om daarover te beslissen."

Om terug te keren naar Optima: vanaf welk bedrag is men hier als klant welkom?

"Onze gemiddelde klant weegt zo'n 750.000 euro aan roerend vermogen. We hebben klanten met miljoenen euro's, maar ook met 150.000 euro. Het moet natuurlijk rendabel blijven voor de klant, hè. Als wij een doorlichting doen van uw vermogen, dan kost dat 3.500 euro."

En wat is het profiel van uw klanten?

"Vanalles: zelfstandigen, industriëlen, erfgenamen van fortuinen."

Zijn woordvoerder: "Maar ook veel specialisten in de medische sector: chirurgen, radiologen, enzovoort."

Van den Bossche: "De klanten zitten in heel Vlaanderen, maar we zijn ook gestart met een kantoor in Waterloo voor Waalse vermogenden, en dat loopt goed. Er zijn nog voldoende vermogende Walen. En niet alleen in Waals-Brabant. We hebben nu 14.000 klanten en dus kunnen we nog heel lang groeien."

De rijkdom in Vlaanderen is onvoorstelbaar groot.

"Juist. Men realiseert zich dat niet genoeg. Rij eens door dit land en kijk eens welke auto's er rijden, wat voor huizen gebouwd worden. Rij eens door Frankrijk, buiten Parijs, en kijk eens welke auto's daar rondrijden. Toch minder dan hier. In dit land heeft men geen reden tot klagen."

Vroeger werd gezegd dat je met werken niet rijk kon worden. Dat kan nu wel.

"Wat is rijk? Aan de top wordt goed verdiend. Als je dat een hele carrière doet, dan heb je op het einde wel een klein vermogen opgebouwd."

Dat brengt ons naadloos bij uw eigen loon.

"Er zijn daarover heel wat dingen verschenen die niet juist zijn. Zo zijn er die met een ongeziene vlotheid schrijven dat ik 700.000 euro verdiende en dat nog steeds doe. Tot mijn droefheid moet ik u zeggen dat dit mij niet is uitbetaald. Ik zal een indicatie geven. In de jaren dat mijn bonus 100 procent bedroeg, bleef ik meer dan 200.000 euro onder dat bedrag. Was dat een klein loon? Neen, natuurlijk niet. Zeker niet voor een voorzitter. Maar ik was ook het soort voorzitter dat erg actief is en een uitgebreid pakket opdrachten uitvoert.

"Men schreef ook dat ik dat loon ontving via mijn bvba. Dat klopt totaal niet. Ik werd door Brussels Airport betaald als een privépersoon."

En uw vertrekpremie?

"Daar is over onderhandeld. Maar niet lang en geen van de twee partijen heeft het onderste uit de kan gehaald."

En hoe hoog is dat bedrag?

"Dat gaat niemand wat aan. Ik neem het u niet kwalijk dat u het vraagt, maar er is bij het publiek daarover een soort ziekelijke nieuwsgierigheid ontstaan."

Maar u neemt ontslag, u stapt over naar een andere goedbetaalde baan en toch vraagt u een vertrekpremie, net zoals Sven Gatz.

"Ik heb niet eens gekregen waar ik contractueel recht op had. We hebben een faire deal gesloten, na meer dan acht jaar goede samenwerking en grote vooruitgang van het bedrijf. Het is niet omdat er daarover publieke heisa ontstaat, dat ik van mening verander. Misschien is Sven Gatz daardoor beïnvloedbaar, maar ik niet."

U bent erg ongevoelig voor wat anderen van u denken.

"Ja. Dat zit in mijn karakter. Als kind al. In het eerste studiejaar ging ik naar buiten als de meester iets voor de tweede keer uitlegde. Ik verveelde mij en zei dat ook tegen de meester. Ik werd dan wel gestraft, maar dat kon me niets schelen. Ik heb ooit in de kleuterklas een week in de hoek gestaan. De juf wilde dat ik iets zong, maar ik kon niet zingen. Ik had nog voorgesteld om het lied voor te dragen, want dat kon ik wél goed. Maar dat wilde ze niet. Ik heb de hele week in die hoek gestaan en na een week was zij het beu. Maar ik zou niet geplooid zijn."

Koppig?

"Als ik ergens in geloof, dan vecht ik ervoor. En dan word ik misschien een beetje straatvechter. Dan kan ik heel scherp uit de hoek komen; minder aangenaam, voor sommigen."

Een partijgenoot als Dirk Van der Maelen vindt het maar niks dat vermogensbeheerders zoals u alles doen om hun klanten zo weinig mogelijk belastingen te laten betalen. Dat dit niet sociaal is.

"Het is duidelijk dat mijnheer Van der Maelen en ik niet hetzelfde denken. Ik voel me niet verwant met zijn stelling. Ik was ook niet de meest linkse in mijn politieke periode. Hij doet mij soms denken aan een overjaarse coco, zoals ze dat in Gent zeggen, een oude communist."

Maar iemand die zijn vermogen laat beheren door een specialist, en zo weinig mogelijk belasting betaalt, is dat niet asociaal?

"Solidariteit wordt beslist door het parlement. Zij maken de wetten en zodra die geschreven zijn, moeten ze nageleefd worden. Je kunt die wetten scherp of minder scherp lezen, dat geef ik toe. Zolang het maar wettelijk gebeurt."

Als ik hoor praten, dan denk ik: dat is geen socialist meer.

"Ik behoor zeker niet tot de linkervleugel van de sp.a. Maar misschien moeten we ons de vraag stellen of de politieke wereld nog goed geordend is. Het verschil tussen socialisten, liberalen en katholieken is iets van honderd jaar geleden. De maatschappij is veranderd. Ik ben ervan overtuigd dat de linkervleugel van Open Vld en de rechtervleugel van de sp.a een perfecte partij zouden kunnen vormen."

En u bent zo'n brugfiguur?

"Ik heb in 1988 in Gent tegen alles en iedereen in zo'n paarse coalitie gesmeed. En die houdt stand en met veel succes voor de stad Gent, al 24 jaar."

Bent u eigenlijk nog lid van de sp.a?

"Ik betaal mijn lidgeld nog."

En voelt u zich nog betrokken bij de partij?

"Ik doe niet meer aan politiek. Ik heb mijn hart verplaatst naar het bedrijfsleven. (Na enig aandringen) Dus neen, ik voel me niet meer echt betrokken. Maar je kunt je verleden ook niet totaal verloochenen. Er zijn dingen binnen de partij die ik perfect kan volgen, andere niet. Maar ja, dat heb ik ook bij andere partijen."

Karel Van Miert had die politieke deur ook dichtgesmeten, maar kort voor zijn dood raakte bekend dat hij een aantal ervaren kopstukken wilde verzamelen om zich achter toenmalig voorzitter Caroline Gennez te scharen en opnieuw meer eenheid in de partij te krijgen.

"O, ik weet niet of dat echt de bedoeling was van Karel. Ik denk eerder dat hij enkele vriendschappen wilde herstellen die stukgelopen waren in de nasleep van de Agusta-affaire."

Een van de hoogte- of dieptepunten van uw carrière was het Copernicusplan om de ambtenarij te moderniseren.

"Het was een goed plan. Het is trouwens overgenomen door de Portugese regering, die het wel heeft uitgevoerd. Ik blijf vinden dat ik gelijk had. Is het gerealiseerd? Neen. Ben ik dan een beetje mislukt? Misschien wel. Het is niet gerealiseerd omdat één partij dat geblokkeerd heeft: de PS, samen met de vakbond.

"In de regering waren er twee die er vol voor gingen: Guy Verhofstadt en ik. Maar ook bij de anderen die niet tegen waren, was het geloof toch klein."

U hebt ooit gezegd: 'Ik ben meer manager dan politicus'.

"Dat is ook zo. Dat heb ik vrij snel gevoeld toen ik in de regering zat. Ik heb altijd gestreefd naar een langetermijnvisie, terwijl politici bijna gegijzeld worden door de korte termijn, door de snelle opeenvolging van verkiezingen. Als je toch de lange termijn verkiest, dan loop je het risico op een nederlaag. Ik heb geen probleem met een nederlaag, als de geschiedenis je maar gelijk geeft.

"De kiezer beslist over de samenstelling van het parlement, maar de geschiedenis zal oordelen of je gelijk of ongelijk had."

Zoals bij die raid die u aan het begin van uw carrière deed op het Antwerpse stadsbestuur omdat die zijn begroting maar niet onder controle kreeg. U hebt toen het voltallige schepencollege 72 uren letterlijk gegijzeld op 't Schoon Verdiep.

(grijnzend) "Ja, dat was genieten. Het was moeilijk, maar nodig en nuttig. En hoe groter de crisis, hoe rustiger ik ervan werd, ook tijdens de dioxinecrisis. In Antwerpen heb ik toen de twee coalitiepartners elk apart gehouden in een bureau, en ik pendelde van de ene kamer naar de andere om tot een akkoord te komen. Ik heb toen letterlijk tegen alle partijen zitten liegen. Pas op, dat is moeilijk hoor, consequent tegen drie partijen tegelijkertijd liegen en onthouden wat de waarheid was. Maar na tweeënzeventig uur hadden we wél een akkoord."

Zelfs nu, na zoveel jaren, glundert u nog.

"Tuurlijk. Ik vind dat schitterend. Vermoeiend, maar boeiend."

U bent niet meer politiek actief, maar u volgt de politiek nog, neem ik aan. Hoe kijkt u aan tegen de aanslepende politieke crisis?

"Ik heb nooit gedacht dat het verkeerd zou aflopen. Ik heb wel meteen gezegd dat het lang zou duren door de aard van de verkiezingsuitslag. Etienne Schouppe kan dat bevestigen. Vlak na de verkiezingen heb ik tegen hem gezegd: 'Etienne, over een jaar zit je hier nog' (als staatssecretaris van Mobiliteit, red.).

"Het is geen leuk schouwspel voor de buitenwereld, maar je mag niet onderschatten hoe groot de uitdaging is, door de noodzakelijke regionalisering. Ik ben een confederalist, al sinds 1971. Ook het schrijven van een nieuwe financieringswet is moeilijk. Dat vraagt tijd. Ook in 1988 hadden we daar 106 dagen voor nodig.

"De huidige generatie kent bovendien haar collega's uit het andere taalgebied minder goed dan wij vroeger. Dat bemoeilijkt de zaak ook. Ik heb nog de unitaire BSP meegemaakt.

"Tijdens de crisis werd ook wel eens gezegd dat de huidige politieke leiders te licht wogen. Er leek wel een heimwee naar de grijze en wijze ministers van Staat. Maar is geen enkele reden om aan te nemen dat de huidige generatie dommer zou zijn dan de mijne. Ik ben soms wel bang voor de depreciatie van het politieke ambt. Als het echt niet meer aantrekkelijk is en je trekt in het parlement enkel nog missionarisfiguren aan, ja, dan is het tijd om ongerust te worden. Ik vind bijvoorbeeld dat de wedde van een parlementslid niet bepaald overdreven is. Integendeel. Als je daar de beste mensen wilt verzamelen, dan moet daar ook iets tegenover staan."

Hoe vindt u dat uw dochter Freya het doet in de politiek?

(fronsend) "Ik hou van mijn dochter. Ze doet het goed. Ze heeft één probleem gehad: het is zo snel gegaan. Misschien te snel om goed te zijn. Ook zij is het slachtoffer geworden van de mode om regeringen te vormen op basis van populariteit en voorkeurstemmen. Toen ze de eerste keer, op haar 26ste, meedeed aan de gemeenteraadsverkiezingen, stond ze op de 11de of 13de plaats. Door omstandigheden werd ze snel populair en kreeg ze het op een na hoogste aantal voorkeurstemmen. Toen werd ze schepen, en dan nog eens van Onderwijs. Maar ze deed dat zeer snel zeer goed.

"Daarna ging ze naar het parlement. Ik heb toen echt gebeden, in de mate dat ik dat doe (lacht uitbundig): 'laat haar op die banken blijven zitten, stuur haar niet meteen naar de regering'. Want als je zo nieuw en jong bent en je steekt iedereen voorbij, dan is dat niet bevorderlijk voor het smeden van veel vriendschappen. Dat was voor haar in het begin moeilijk.

"En dan werd ze op haar dertigste vicepremier. Ik heb toen opnieuw gezegd dat het te vroeg was, maar ze moest, omdat Johan Vande Lanotte Steve Stevaert moest opvolgen als voorzitter. Wat kon ze doen? Ze had haar commitment ten aanzien van haar partij."

Kwam ze dan wel eens om raad vragen?

"We hebben een afspraak dat ik altijd tot haar beschikking sta. Ik heb zelf nooit iets gezegd. Als het nodig is, belt ze. Maar dat gebeurt niet heel vaak."

Is de politieke stiel veeleisender geworden dan in uw tijd? Verslijten politici sneller?

"Ik denk van wel. De houdbaarheid verkort en dat komt vooral door de mediatisering. Vroeger kon je je handhaven in een partij als je je werk goed deed, ook al was je niet populair. Nu is die populariteit te belangrijk geworden.

"Ik denk niet dat de politiek veeleisender is geworden. Politiek is altijd al een vreselijk opslorpende bezigheid geweest. En dus moet je tijdig stoppen. Het is zoals Rik Van Looy me vertelde: 'Je moet als coureur stoppen als je geen zin meer hebt om te gaan trainen in de regen.'"

U komt soms heel cynisch over.

"Ik vind dat wel een mooie deugd. Tacitus was mijn meest geliefde Romeinse schrijver."

Is dat cynisme uw verdedigingsmechanisme?

"Dat zal voor een stuk zo zijn. En het heeft te maken met mijn gevoel voor humor. Zelfs tijdens de moeilijkste vergadering kan ik het niet laten om mij en de anderen te amuseren."

U bent geduldig: u hebt gewacht met roken tot de fotograaf is vertrokken. Bent u niet bezorgd om uw gezondheid?

"Neen, ik ben relatief gezond. Ik ben wel te zwaar. Daarom ben ik aan het vermageren. Ik probeer wat meer op slechte eetgewoontes te letten. Vroeger ontbeet ik nooit en ook 's middags at ik niet. 's Avonds verging ik van de honger, en als we dan ergens een frituur passeerden, tja, dan was die bij wijze van spreken van mij, hè.

"Nu eet ik 's middags toch al een broodje op kantoor."

Om te eindigen waar we mee begonnen zijn: hoeveel verdient u nu bij Optima?

"Ik ben niet naar Optima gekomen om meer te verdienen. Dat is nooit een drive geweest. Maar ik word natuurlijk niet onderbetaald."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234