Vrijdag 03/12/2021

Van revolutie naar hoop

Een jaar geleden rond deze tijd stak Mohammed Bouazizi, een Tunesische straatverkoper, zichzelf uit pure wanhoop in brand. Daarmee ontketende hij een protestgolf over de Arabische regio die de toekomst van de hele wereld zou veranderen.

De Arabische lente overviel de hele wereld. Toekomstloze jongeren gingen de straat op om te protesteren tegen de dictatoriale regimes, de onderdrukking en de corruptie. Ze slaagden er zelfs in enkele dictators ten val te brengen. Regimes die al decennia lang aan de macht waren, kwamen onverwacht in gevaar. En ook de bestaande allianties en machtsverhoudingen die de geschiedenis van de onstabiele regio bepaalden, wankelden.
Omwentelingen die bepalend zouden zijn voor de toekomst, volgden elkaar in sneltempo op. Het is dan ook niet verwonderlijk dat verschillende auteurs die wonderbaarlijke gebeurtenissen wilden vastleggen in een geschiedenis, of op zoek gingen naar de oorzaken van de Arabische revolutie. De algemene conclusie: de revolutie loste de problemen niet op, maar nu is er ten minste hoop op een betere toekomst.

De Arabische revolutie.

Van het offer van Bouazizi

tot de val van Kadhafi

Radiojournalist Jef Lambrecht poogde onder meer om tot een eerste geschiedschrijving te komen, zo schrijft hij zelf. Hij begint zijn boek De Arabische revolutie meteen met een schot in de roos. Karama of waardigheid is een woord dat zowat de hele recente geschiedenis van het Midden-Oosten beheerst en ook de inzet van de omwentelingen was. Het woord vormt de rode draad in het boek.
Zoals de ondertitel Van het offer van Bouazizi tot de val van Kadhafi al verraadt, begint de geschiedschrijving met de zelfverbranding van de Tunesische groenteventer. Vervolgens bespreekt Lambrecht het volledige verloop van de omwentelingen, met vooral veel aandacht voor Libië, tot en met de val van Tripoli. Opvallend is dat hij zich niet beperkt tot de landen waar de revolutie zich afspeelde. Ook Saoedi-Arabië, Oman, Jordanië en Marokko, waar slechts enkele kleinschalige manifestaties plaatsvonden, worden vernoemd. Maar ook gelijklopende gebeurtenissen buiten de Arabische wereld komen aan bod. Nieuws uit Iran, de VS, en zelfs de droogte in de Hoorn van Afrika en het afluisterschandaal bij de Britse krant News of the World verbindt Lambrecht met de omwentelingen in de Arabische wereld.
De auteur kiest ervoor de gebeurtenissen chronologisch te bespreken, en niet land per land. Dat maakt het relaas soms verwarrend. Achteraan in het boek staan daarom verduidelijkende tijdslijnen, waar ook de exacte data vermeld zijn, die in de tekst vaak ontbreken.
Lambrecht was als radiojournalist bij de VRT gespecialiseerd in het Midden-Oosten en die diepe achtergrondkennis blijkt duidelijk. Het verhaal geeft een ontnuchterend inzicht in het ingewikkelde kluwen van machtsrelaties die met de Arabische wereld verbonden zijn, en hoe die veranderden tijdens de revolutie. De auteur verklaart de reacties van verschillende landen op de gebeurtenissen en toont hoe iedereen daarbij zijn eigen agenda voorop stelde.
De meeste landen waarover hij schrijft, heeft de journalist ook bezocht, al was dat niet tijdens de revolutie. Het grote ontbrekende element in dit boek is dan ook de stem van de Arabieren zelf. Wat de Arabische lente voor de opstandelingen betekende, blijft een onbeantwoorde vraag.
Jef Lambrecht
Van Halewyck, 304 p.,
18,50 euro.

Arabische lente.

Een ooggetuigenverslag

In dat opzicht is het boek Arabische lente. Een ooggetuigenverslag van de Nederlandse journalist Jan Eikelboom, zeer complementair.
Eikelboom kwam tijdens de Arabische revolutie tot het inzicht dat media door eenzijdige berichtgeving, voornamelijk over terrorisme, een negatief beeld hebben gevormd van de Arabische wereld. De auteur wil dat beeld nu rechtzetten. Met een reeks reportages brengt hij een kort en toegankelijk sfeerverhaal van zijn reizen naar de Arabische wereld tijdens de revolutie. Zijn verslag begint in Tunesië, gaat verder in Egypte en Libië en tot slot wijdt de journalist nog zes overbodige pagina's aan Syrië, waarin hij beschrijft hoe hij het land niet binnen raakte.
De focus van het boek ligt op het verhaal van de mensen. De man in de straat komt uitgebreid aan het woord zonder dat daarbij veel geschiedkundige achtergrond wordt gegeven. Aangename lectuur voor wie wil weten hoe het er toen in de straten aan toe ging.
Jan Eikelboom
Balans, 192 p.,
16,95 euro.

Arabische lente. Tussen

revolutie en fatwa

Een ander, veel uitgebreider, sfeerverslag vinden we in het boek Arabische lente. Tussen revolutie en fatwa. Auteur Jorn De Cock liet zijn vaste job op de buitenlandredactie van De Standaard achter zich en ging in juli 2010 met zijn echtgenote en dochtertje in Syrië wonen. Als bewoner van het Midden-Oosten is de Arabische lente voor De Cock zeer persoonlijk geworden, en dat blijkt ook uit zijn boek. Hij brengt een dagboek van een jaar in het Midden-Oosten, vanaf zijn aankomst in Syrië tot het moment dat de rebellen in Libië Tripoli overnamen.
Het boek is een vervolg op Arabische dageraad, waarin De Cock de strijd tussen conservatisme en moderniteit in de Arabische wereld in beeld bracht. Die lijn trekt hij door in Arabische lente. De strijd woedt nog in alle hevigheid. Wie de strijd zal winnen, de ongeorganiseerde revolutionaire jongeren of de goed georganiseerde islamisten, zal, volgens hem, bepalend zijn voor de toekomst.
Jorn De Cock
De Bezige Bij Antwerpen, 336 p.,
19,95 euro.

Egypte. Een geschiedenis

van Nasser tot Mubarak

Aangezien Egypte als zelfverklaarde 'moeder van de wereld' een toonbeeld is voor de rest van het Midden-Oosten, werden ook enkele boeken specifiek aan dat land gewijd.
Tarek Osman probeerde de opstand in Egypte te verklaren aan de hand van een geschiedenis. De revolutie was, volgens de zeer belezen Egyptische schrijver, niet enkel gericht tegen het dictatoriale regime van Moebarak, maar tegen een erfenis van mislukkingen van de voorbije zestig jaar. De auteur keert daarom terug naar de tijd van president Nasser. Osman concentreert zich op de sleutelfactoren en tendensen die de geschiedenis van het grootste en belangrijkste Arabische land bepaald hebben. Gestaafd met sprekende anekdotes en getuigenissen wordt deze toegankelijke geschiedschrijving een verhaal van Egypte.
Tarek Osman
Epo/Bulaaq, 320 p.,
24,50 euro.

Over Egypte

Ook een van Egyptes grootste schrijvers en criticus van het voormalige Moebarak­regime, Alaa al-Aswani, probeert het ontstaan van de Egyptische revolutie te duiden. Om dat te doen, bundelde hij politieke commentaren die hij de voorbije jaren schreef voor de Egyptische krant Shorouk. In zijn boek Over Egypte komen dan ook alle thema's aan bod die het publieke debat in het Egypte van voor de revolutie domineerden. De oplossing voor de problemen is volgens Al-Aswani telkens dezelfde, namelijk democratie.
Alaa al-Aswani
De Geus, 287 p.,
18,90 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234