Zondag 18/04/2021

Van proefbuisbaby tot kloonkind

Als onafhankelijke onderzoekers kunnen bevestigen dat donderdag inderdaad het eerste gekloonde kind geboren is, zou meteen een symbolisch gevoelige grens overschreden zijn: dan is Eve het eerste product van aseksuele voortplanting bij de mens. De aanzet tot dat wetenschappelijk omstreden huzarenstukje, waarbij niet langer de klassieke combinatie van zaad- en eicel nodig is, is nochtans decennia geleden al gegeven. De storm van verontwaardiging die toen losbarstte, was niet minder dan nu.

Brussel

Eigen berichtgeving

Nathalie Carpentier

Toen Louise Brown in 1978 het levenslicht zag, was ze er zich zelf allerminst bewust van dat haar geboorte het startsein was voor een verregaande fertiliteitsrevolutie. Louise was immers niet zoals de meesten van ons ontstaan na een gelukkige ontmoeting in de eileider. Nee, ze werd vakkundig 'gemaakt' in een petrischaaltje in een laboratorium. Na jarenlange pogingen waren de Britse onderzoekers Robert Edwards en Patrick Steptoe erin geslaagd eicellen buiten het lichaam van een vrouw te bevruchten met een zaadcel. Om het embryo te laten uitgroeien tot een kind plaatsten ze het terug in de baarmoeder.

Het protest bleef niet uit. Uitspraken als 'wetenschappers die voor god speelden' of 'koppelen in extreme vorm, waarbij twee geslachtscellen lukraak samengeperst worden, of ze het nu willen of niet', waren niet van de lucht. Maar sindsdien is de storm bijna volledig gaan liggen. Ivf of in-vitrofertilisatie is een wereldwijd erkende en veelgebruikte techniek die onvruchtbare koppels maar al te graag inroepen om kinderen te krijgen.

De verontwaardiging van toen richt zich nu tegen het reproductieve klonen. Dat is voor velen meer dan een brug te ver. "Klonen gaat nog veel verder dan ivf", reageert professor Thomas D'Hooghe, fertiliteitsspecialist van de KU Leuven. "Bij Louise Brown werden twee voortplantingscellen samengebracht buiten het lichaam, een eicel en een zaadcel. Al bij al ga je nog op een vrij natuurlijke manier te werk. Je respecteert nog de basisprincipes van de natuurlijke voortplanting bij zoogdieren. Bij klonen schakel je over op de aseksuele voortplanting, zoals je die in de plantenwereld ziet."

Klonen zet nog een ander klassiek beeld op zijn kop: "Het beeld van de man en de vrouw die samen een kind op de wereld zetten, wordt doorprikt. In principe is nu slechts een van beiden nodig." Volgens D'Hooghe kun je je afvragen voor wie dit eigenlijk nodig is. Los van mensen die met de illusie rondlopen dat het een kopie van henzelf kan opleveren, is dat een relatief beperkte groep van onvruchtbare koppels of koppels waarvan een van beide partners een ernstige ziekte heeft en niet door andere technieken geholpen kan worden.

Onvruchtbare koppels helpen, daar was het Edwards en Steptoe ook om te doen. Maar hoe ingeburgerd hun ivf-techniek nu ook moge zijn, hun doorbraak zette wel de poort open voor heel wat andere technieken. Reproductief klonen is er een verlengstuk van. Eind jaren tachtig bezorgt Alan Trounson een vrouw die zelf geen eicellen heeft toch een kind door donoreicellen van een andere vrouw te bevruchten met het sperma van haar echtgenoot. In 1984 plantte Trounson het eerste ingevroren embryo met succes in.

Ook ons land speelt mee op het wereldtoneel. In 1992 heeft het fertiliteitscentrum van de VUB een wereldprimeur. Met de zogenaamde icsi-techniek slaagt het erin onvruchtbare mannen toch vader te laten worden. De wetenschappers injecteren 'slecht' zaad rechtstreeks in de eicel. Sindsdien is de techniek nog verder op punt gezet zodat zelfs mannen die geen zaadcellen in hun ejaculaat produceren, maar er wel in hun teelballen hebben, vader kunnen worden.

Toen Ian Wilmut en collega's van het Roslin Institute het eerste gekloonde schaap Dolly op de wereld zetten in 1996, ging een nieuwe grens aan diggelen: klonen was technisch mogelijk, alleszins bij dieren. Maar het lijstje miskramen, misgeboortes en misvormingen dat erop volgde en eraan voorafging, was erg lang. Vorig jaar doken nog vervroegde ouderdomsverschijnselen op bij gekloond vee. Dolly kreeg last van artritis.

Dat menselijke cellen klonen ook geen een koud kunstje is, bleek nog eind vorig jaar. Toen stuurde het Amerikaanse bedrijf Advanced Cell Technology het bericht de wereld in dat het het eerste menselijk embryo had gekloond. Niet om er een gekloond kind mee op de wereld te zetten, maar om de cellen therapeutisch te gebruiken, haastte het zich te zeggen. Het was nochtans allesbehalve een succes te noemen, veel meer dan zes gekloonde cellen bekwam het niet.

De wetenschappelijke wereld reageert dan ook erg sceptisch op het bericht van het omstreden Clonaid. Fertiliteitsspecialist professor Paul Devroey van de VUB: "Louter technisch gezien moet het mogelijk zijn. Maar je moet de wetenschappelijke kennis in huis hebben om het te kunnen uitvoeren. Bij dieren is gebleken hoeveel er kan mislopen. In de wetenschappelijke wereld bestaat er dan ook grote weerstand tegenover. Je weet niet hoe groot de risico's voor het kind kunnen zijn. Dat zul je pas zien als het ouder wordt."

'Bij dieren is al gebleken hoeveel kan mislopen met klonen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234