Maandag 25/01/2021

Van Pong tot pingpong

tentoonstelling 'game on' in tilburg verheft videogames tot kunst

'Wie bezig is met beeldende kunst, mag en kan zich niet meer beperken tot de klassiekers zoals schilderijen of beelden', meent Rob van Leeuwen, directeur van de Tilburgse kunststichting. En dus ging hij op zoek naar een tentoonstelling over de beeldende kunst van de 21ste eeuw: videogames. Hij vond ze in Londen en nog tot eind augustus is ze te bekijken en vooral te bespelen in Tilburg.

Tilburg

Van onze verslaggeefster

Kim Herbots

'Wie aan games denkt, heeft het altijd over twee dingen: het vele geweld dat erin zit en het idee dat ze kinderen afstompen. Kinderen die gamen zouden asociaal zijn, niet meer lezen en meer van dat", zegt Rob van Leeuwen. "Er zijn echter zoveel meer aspecten aan een videogame. Als je kijkt hoe het gemaakt is, ontdek je dat er een heel creatief proces achter zit. De effecten op de maatschappij zijn ook gigantisch. Wij denken steeds meer in beelden. Super Mario is bij kinderen bekender dan Mickey Mouse."

Om aan te tonen dat videogames meer zijn dan een tijdelijke spielerei - "dat werd honderd jaar geleden ook van films gezegd en nu is het een geaccepteerde kunstvorm" -, besteedt de tentoonstelling veel aandacht aan het verleden. Bij het binnenkomen stoot je op een prehistorische mastodont. "De PDP-1", zegt Van Leeuwen trots. "Daarop ontwikkelde Steve Russel in 1962 Spacewar, eigenlijk het eerste computerspel." Commercieel doorbreken lukte Spacewar, een spel waarbij je een vijandelijk ruimteschip moet vernietigen en ondertussen vechten tegen de zwaartekracht van een ster, niet. De echte doorbraak van het computerspel kwam er pas in 1972, toen Pong de wereld veroverde. Atari verkocht meer dan tienduizend exemplaren van het spelletje waarin een balletje tussen twee verticale balkjes heen en weer bewogen wordt. "Kijk", zegt Van Leeuwen, "dit is een van die eerste Pong-games die in een café stonden. Nu heb je bij sommige spelletjes turven van handleidingen maar hierop staat alles in één zinnetje uitgelegd: "Avoid missing ball for high score". Schitterend vind ik dat."

Gamen is allang geen eenvoudig kinderspelletje meer. "Uit Nederlands onderzoek is gebleken dat 31 procent van de totale bevolking, dus ook zuigelingen en ouden van dagen, videogames speelt. Eenenzestig procent daarvan is jonger dan 29. In België zouden die cijfers volgens mij nog spectaculairder zijn. Jullie zitten voor op het gebied van gamen", zegt Van Leeuwen. "We mikken dan ook op een heel breed publiek. Dat heb ik ook in Groot-Brittannië gezien: enerzijds komen de volwassenen en kinderen die zelf graag spelen en anderzijds de ouders of grootouders die willen weten waar hun kind of kleinkind in godsnaam zoveel tijd aan spendeert."

En het is de bedoeling om door een blik te bieden in de achterliggende wereld van games, vooroordelen onderuit te halen. "Verschillende Britse en Nederlandse studies hebben aangetoond dat kinderen die veel gamen een betere motoriek hebben, beter kunnen plannen, een grotere algemene kennis hebben en beter kunnen communiceren en debatteren. Dat klinkt contradictorisch maar dat is het niet. Luister maar eens op een speelplaats: daar wordt veel over computerspelletjes gepraat en die kinderen weten perfect wat ze goed vinden en wat niet en kunnen daar een hele serie argumenten voor geven. Het idee dat gamen kinderen asociaal maakt, slaat nergens op. Ik herinner mij dat mijn zoon vroeger altijd samen met vriendjes speelde. De ene speelt en de andere helpt en daarna draaien ze de rollen om."

De tentoonstelling is aangepast aan de Nederlandse context. Zo zijn er verschillende Nederlandse games toegevoegd en kun je bij het thema 'geluid' luisteren naar de soundtrack van Grand Auto Theft Vice City, die maar liefst zeven cd's in beslag neemt. Heel wat andere stukken komen dan weer rechtstreeks uit Londen. Er is een ruimte gewijd aan 'the making of' met originele moodboards voor de Lara Croft-spellen. Het zijn prachtige potloodtekeningen van James Kenny die de sfeer van het spel schetsen. Zo is er een tekening van een Lara Croft-achtige figuur in een ruimte vol schedels en skeletten. Ook de grote ontwerptekeningen voor Final Fantasy XI van de Japanner Yoshitaka Amano kunnen bekoren. Een leuke gimmick voor de echte diehards is de afdeling over het creëren van Grand Auto Theft III. Een origineel storyboard waarop tal van hoofdlijnen en nevenlijnen zijn uitgetekend door middel van tientallen post-it'jes à la 'Kill Salvatore. Reward: ammunition' toont aan dat het bedenken van een game een langdurig en ingewikkeld proces is.

Een van de verrassendste delen van de tentoonstelling is die over het verschil tussen Amerikaans- Europese games enerzijds en Japanse games anderzijds. Wie denkt dat op de mangastijl na alles hetzelfde is, heeft het mis. "Japanse games gaan sneller", legt Van Leeuwen uit. "Je zult daar zelf niets van merken, want die games worden vertraagd wanneer ze hier op de markt komen. Als Amerikaanse of Europese games in Japan uitgebracht worden, gebeurt het omgekeerde."

Tegenover die snelheid staat dan weer het feit dat Japanners gek zijn van hyperrealistische games. Zo staat op de tentoonstelling 'go by train' opgesteld, een spel waarbij je een treinconducteur bent. Verwacht geen wervelende ritten door ravijnen of over woeste bergen. De uitdaging bestaat erin de trein op tijd te laten vertrekken en alle passagiers aan boord te krijgen. Ook spellen als Dog Walker (inderdaad: laat de hond uit) en Tuna Fish zijn enorme successen in het Verre Oosten.

Het leuke aan Game On is dat het niet bij kijken alleen blijft. Meer dan 120 games kunnen ook effectief gespeeld worden. Voor de al iets oudere gamer betekent dat een nostalgische terugblik (nog eenmaal spelen op Atari of de eerste Nintendo-console) en voor jongeren is het de ideale kans om kennis te maken met klassiekers zoals Space Invaders en Pac Man. In een ronde centrale ruimte zijn tientallen games opgesteld per soort: shoot 'm up, strategy, platformgames. Heel interessant om een vergelijking te maken. Zo staan Fifa Soccer uit 1993 en Pro Evolution Soccer 2 uit 2002 vlak naast elkaar opgesteld. Terwijl in 1993 de voetballertjes nog een verdacht vierkante lichaamsbouw hadden, is het voetbalstadion uit 2002 tot in de details nagemaakt, inclusief fotoflitsen uit de tribune en nationale vlaggen. Game On eindigt met, hoe kan het ook anders, een blik in de toekomst. "Ooit dachten we dat virtuele realiteit de toekomst was", zegt Van Leeuwen, terwijl hij langs een uitstalkast met virtuele helmen en handschoenen loopt, "maar dat raakt niet van de grond. Je ziet nu steeds meer een tendens naar gamen via internet." En dus staan er in Tilburg tal van installaties opgesteld met multiplayergames. Ook enkele nieuwe spelletjes die nog niet op de markt zijn kunnen er al gespeeld worden. Dat is onder andere het geval met Animal Forest van Nintendo en Doko Demo Issyo van Sony, games die verder gaan op het Tamagotchi-idee: bouw een emotionele band op met het personage. Het nieuwste snufje dat uitgetest kan worden, komt eveneens van Sony: de Sony Eye Toy voor Playstation 2. Muis, klavier of joystick worden totaal overbodig met de Eye Toy. Je bestuurt het spel louter door met je handen voor het scherm te bewegen. Toegegeven, de technologie is nog niet helemaal afgewerkt, wat resulteert in niet zo spannende spelletjes als Window Wiper, waarbij je steeds sneller een ruit moet schoonvegen of een spel waarbij kungfu-figuurtjes uit een gebouw springen en de speler ze moet wegslaan. "Op datzelfde principe is ook Live Action Ping Pong gebaseerd", zegt Van Leeuwen. "De speler heeft een pingpongbat in zijn handen en speelt tegen de computer of tegen een andere speler die ergens ter wereld ook voor zo'n automaat staat. Via webcams zien ze elkaar. Ik vind het fantastisch: alles begint bij Pong en eindigt bij pingpong."

Game On in het Faxx, podium voor hedendaagse kunst, Dunantstraat 1, Tilburg nog tot 24 augustus. Daarna vertrekt de expositie op reis naar Helsinki en Lille (2004) en later naar onder meer Sydney, Singapore en Chicago. Maandag gesloten. Volwassenen: 10 euro. Kinderen tot 12 jaar: 6 euro. Voor meer informatie: www.gameonweb.nl of 0031/(13)584.10.10.

'Film werd ook ooit een spielerei genoemd, nu is het een geaccepteerde kunstvorm'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234