Maandag 29/11/2021

Van pastor tot president

De Duitse politieke partijen dragen Joachim Gauck (72) als consensuskandidaat voor om president van de Bondsrepubliek te worden. Gauck, een dominee die een sleutelrol speelde in de democratische overgang van de toenmalige DDR, volgt de pas opgestapte Christian Wulff op.

Eigenlijk had Gauck journalist willen worden. Maar omdat het communistische regime volop de vrijheid van meningsuiting beknotte, en hij het onkies vond in zulke omstandigheden voor de pers te werken, verkoos Gauck een opleiding als theoloog. Daarmee lag de weg open voor zijn latere domineeschap.

De relatieve vrijheid die de lutherse kerk in Honeckers eenpartijstaat genoot, stelde Gauck in staat om, ondanks toezicht door de gevreesde Stasi of veiligheidspolitie, aan politiek te doen - of correcter: de mensenrechten te verdedigen.

Als predikant in een arbeiderswijk in Rostock, een haven- en industriestad aan de Baltische kust, was Gauck actief lid van diverse regimekritische bewegingen. Hij lag in 1989 ook mee aan de wieg van het Neues Forum, dat een geweldloze politieke overgang bepleitte.

De gedoodverfde nieuwe president van Duitsland kreeg zijn afkeer van de dictatuur omzeggens met de papfles mee. Hij was amper elf toen zijn vader op transport gezet werd richting Siberië. Vader Gauck, die tijdens de Tweede Wereldoorlog ook al door de Britten gevangengenomen werd, was tot 25 jaar werkkamp veroordeeld wegens "anti-sovjetactiviteiten en spionage". De man kwam vier jaar later al naar de DDR terug, zij het, zoals zijn zoon zich herinnert, "tandeloos en uitgemergeld".

Hoewel Gauck zijn latere engagement niet uitsluitend aan de gevangenschap van zijn vader toeschrijft, maakte diens deportatie het bewustzijn in hem los dat de DDR een arbitrair en mensenrechtenschendend bestel was. In zijn boodschappen aan de gelovigen dreef de pastor die kritiek ver genoeg om het regime een doorn in het oog te zijn.

Morele integriteit

In 1990, na de val van de Berlijnse muur, sloot Gauck zich aan bij Bündnis 90, een burgerpartij die samen met de Groenen naar de parlementsverkiezingen trok, de eerste vrije stembusgang in de DDR. Gauck raakte verkozen en zat in de Volkskammer de commissie voor die belast werd met de ontmanteling van de Stasi, een uiterst beladen opdracht. Vervolgens, kort voor de hereniging van beide Duitslanden, droeg het parlement in Oost-Berlijn hem voor als bijzonder gezant voor het beheer van de Stasi-archieven.

Gauck slaagde er altijd in boven het partijpolitieke gekrakeel uit te stijgen. Hij stelde de zoektocht naar gerechtigheid centraal en vermeed dat de ontbinding van het DDR-regime in een wraakoefening uitmondde. Sindsdien prijzen burgers en politici hem om zijn morele integriteit en doet Gauck het prima in populariteitspeilingen.

Joachim Gauck, een minzaam heerschap met grijze haren en een zachte stem, was in 2010 al kandidaat voor het presidentschap, nadat hij door sociaaldemocraten en groenen was voorgedragen als opvolger van Horst Köhler. In de laatste stemronde werd hij echter nipt door Wulff verslagen. Wulff, die met opvallende aandrang was verdedigd door bondskanselier Merkel, verried haar door roemloos ten onder te gaan op verdenking van corruptie. Hij stapte vrijdag op, nadat het parket in Hannover zijn parlementaire onschendbaarheid had laten vallen.

Voor Merkel, zelf een domineesdochter, was Wulffs ontslag een opdoffer van formaat. Uitgerekend op een moment dat de Bondsrepubliek de perceptie mee heeft dat ze Zuid-Europa de les spelt over wat goed bestuur is, stuurde Wulffs exit het signaal uit dat Duitsland zelf niet onkreukbaar is.

Bovendien heeft met haar keuze voor Gauck de linkse oppositie onmiskenbaar een punt gescoord, daar in Berlijn. Door als één man achter Gauck te staan, zette ook Merkels liberale coalitiepartner FDP de kanselier een hak. Zelf had Merkels christen-democratische CDU liever een andere kandidaat naar Schloss Bellevue gestuurd.

Gauck, een gescheiden vader van vier, zal officieel verkozen worden door een federale assemblee waarin naast de leden van de Bundestag en politieke personaliteiten ook enkele vertegenwoordigers van het sociaal middenveld zitting hebben. Wettelijk moet de verkiezing ten laatste op 18 maart een feit zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234