Donderdag 22/10/2020

Van Overtveldt krijgt rugdekking

Wat is er loos met financiënminster Johan Van Overtveldt (N-VA)? De laatste drie begrotingsonderhandelingen viel er telkens een lijk uit de kast. Binnen de regering groeit de frustratie, maar hij krijgt hulp uit onverwachte hoek. Zijn administratie neemt de schuld op zich.

"Het is niet de eerste keer dat Johan er naast zit", bromt een collega-minister. Ook CD&V-senior Eric Van Rompuy, voorzitter van de Kamercommissie Financiën en Begroting, had gisteravond in Terzake andermaal zware kritiek. "Als een tout petit monsieur wijst hij de minderontvangsten toe aan de administratie, die gewoon registreert. Heeft de politiek dan geen verantwoordelijkheid meer?"

Premier Charles Michel (MR) liet in oktober al verstaan dat hij niet zit te wachten op een nieuwe misrekening van enkele honderden miljoenen euro's. Mis poes, dus. Het tekort bedraagt 2 miljard euro, zo blijkt uit cijfers van De Tijd en De Standaard. Veel meer dan verwacht.

Even de feiten. Net voor de zomer veroorzaakten de tegenvallende btw-inkomsten compleet onverwachts een tekort van 700 miljoen euro. In oktober ontbrak er plots 882 miljoen euro, onder meer omdat de voorafbetalingen niet liepen zoals gehoopt. En gisteren bleek dat de inkomsten tegenvielen met 1,1 miljard euro. Opnieuw door verkeerde inschattingen bij de voorafbetalingen. Dat zijn de belastingen die bedrijven op voorhand doorstorten aan de overheid.

Zelf wijst Van Overtveldt zijn administratie als schuldige aan. Die zou het rekenwerk niet zorgvuldig hebben uitgevoerd. Een vileine uithaal, zo lijkt het op het eerste gezicht. De FOD Financiën, de grootste overheidsdienst van het land, wordt geleid door Hans D'Hondt, de voormalige kabinetschef van premier Yves Leterme (CD&V). Net de christendemocraten hadden de voorbije weken openlijke kritiek op Van Overtveldt omdat zijn berekeningen niet zouden kloppen. Kaatst de minister nu de bal terug om hem opnieuw, onrechtstreeks in het CD&V-kamp te doen belanden?

"Helemaal niets van aan", zegt D'Hondt zelf. "De minister en ik zitten perfect op dezelfde lijn." D'Hondt geeft meteen toe dat de berekeningen van zijn diensten een stuk fijnmaziger kunnen. "Mijn diensten bekijken de cijfers in eerste plaats door een macro-economische bril, vanop een afstand. Dan mis je onvermijdelijk individuele gevallen op microniveau, die de berekeningen nochtans fors kunnen beïnvloeden." Eén bedrijf betaalde in 2014 uitzonderlijk in één keer 400 miljoen aan voorafbetalingen, wat de prognoses de jaren nadien vertekende en bleef vertekenen.

In oktober, toen de berekeningen dus ook al in de soep draaiden, besliste D'Hondt in samenspraak met Van Overtveldt om in te grijpen. Het ambtenarenkorps dat de berekeningen maakt, werd uitgebreid. Dit jaar komen er 15 mensen bij, volgend jaar nog eens zoveel. Een substantiële verhoging op een dienst van 180 man. Ook wordt de focus verlegd. Weg van de vage theoretische modellen, meer gericht op de realiteit. Als bedrijven aarzelen om voorafbetalingen te doen omdat de sancties teruglopen, zal dat ook gedetecteerd worden. "Dat gaat om menselijk gedrag, dat is niet te vatten in een model."

De effecten laten zich nog niet merken. De cijfers die gisteren gecorrigeerd werden, dateren van oktober 2015. "Voorlopig hebben we ook nog maar 4 à 5 extra mensen in dienst", zegt D'Hondt. "De procedures om iemand aan te werven voor de overheid zijn ellendig lang. Bovendien is ons personeelsbestand de laatste jaren met 25 procent ingeknot."

Methode-Dehaene

Er zijn dus verzachtende omstandigheden voor Van Overtveldt. En zoals hij zelf steeds zegt: het gaat om een raming, een voorspelling. En dat is geen exacte wetenschap. Toch blijft de vraag: was dit niet allemaal te voorzien? Driemaal is scheepsrecht. Meer voorzichtigheid is geboden.

CVP-boegbeeld Jean-Luc Dehaene gaf ooit het voorbeeld. Die bouwde buffers in waar hij maar kon en startte met de meest conservatieve prognoses. Net voor de begrotingscontrole vielen er dan geen lijken uit de kast, maar "onverwachte meevallers" als rijpe appelen. De alom gevreesde bezuinigingen bleken uiteindelijk best mee te vallen. Een kwestie van perceptie. Verwacht het ergste en je kunt alleen aangenaam verrast zijn.

Ook oud-journalist Van Overtveldt moet je niets leren over beeldvorming. Toen in de zomer bleek dat de btw-inkomsten op elektriciteit tegenvielen, was dat meteen de springplank om het tarief op te trekken van 6 naar 21 procent. Een van de belangrijkste ingrepen om de taxshift te financieren.

Gisteren zette hij de gelekte cijfers mee in de markt, met het nodige commentaar. Door te verwijzen naar zijn administratie probeert hij het etiket van slechte rekenaar van zich af te schudden. Maar tegelijk is de duidelijke boodschap: de komende begrotingsoefening wordt loodzwaar.

Binnen de regering wordt intussen stilletjes gehoopt dat de inspanning minder zwaar valt dan nu zou blijken. De federale regering moet 500 miljoen euro aan de deelstaten, maar dat bedrag kan nog lager. Ook zouden de extra uitgaven is de sociale zekerheid teruggedrongen kunnen worden. "Boekhoudkundig is nog een en ander mogelijk", zegt een regeringstopper. De inspanning is nog steeds aanzienlijk, maar allicht blijft, net als bij Dehaene, het grote aangekondigde drama uit.

Dinsdag komen de definitieve begrotingscijfers en dan pas kunnen de echte onderhandelingen beginnen. De premier zal in eerste plaats de topministers individueel zien. De timing is bijzonder krap. Op 21 maart, de week voor de paasvakantie, vertrekt Michel naar China voor een staatsbezoek. Het doel is om tegen dan een akkoord te hebben, maar mogelijk wordt er na Pasen voortgepraat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234