Maandag 14/06/2021

Van onze tekenaar ter plaatse

Drie jaar lang bezocht stripauteur Jeroen Janssen regelmatig het bedreigde dorpje Doel. Zijn tekenwerk daar groeide uit tot een graphic novel van 288 pagina's. 'Ik wilde de oceaan Vlaanderen tonen, door de druppel Doel te tekenen.'

De term graphic novel is een vlag die vele ladingen dekt. Zowel de autobiografische verhalen van Willy Linthout als de stripbewerkingen van bekende romans van Dick Matena valt onder die noemer. Het boekDoelvan Jeroen Janssen lijkt meer op een getekend notitieboekje van een journalist. Het is een grafische reportage in de traditie van Joe Sacco (bekend vanSafe Area GoraždeenPalestine), maar dan veel directer en minder verwant met de strip.

Janssen is zeker niet aan zijn proefstuk toe. In 2010 publiceerde hij met scenarist Pieter van Oudheusden het monumentaleDe wraak van Bakamé, een Afrikaanse variant opReinaert de Vos. Het leverde hem de eretitel 'Vlaanderens meest onderschatte striptekenaar' op.

Zijn tekeningen zijn uitbundig en kleurrijk.Doelbestaat deels uit schetsen, deels uit uitgewerkte tekeningen. De meeste zijn ter plekke gemaakt, andere zijn thuis afgewerkt. De auteur voert zichzelf op en laat in dialoogvorm de bewoners van Doel en de omringende gehuchten aan het woord. Als embedded journalist wordt hij al snel een vertrouwd gezicht, al bewaart hij te allen tijde de nodige afstand.

Jarenlang was Afrika uw geliefkoosde onderwerp. Nu komt u in Doel terecht. Hoezo?

Jeroen Janssen: "Het onderwerp hield me al lang bezig. Ik teken en schrijf altijd over mensen en gebeurtenissen op het snijvlak van politiek, ecologie en economie.

"Drie jaar geleden vroeg het Franse bladXXIme om een grafische reportage te maken. Ik wilde opnieuw iets over Rwanda tekenen maar dat wilden ze niet. Ze vroegen me om iets te maken over een exotisch land dat ze nog niet kenden. In die periode zat België zonder regering en was er veel sprake van een onafhankelijk Vlaanderen. Ik vroeg me af welke druppel ik moest tekenen om de oceaan Vlaanderen te kunnen tonen. En dat bleek uiteindelijk Doel te zijn. Wat er in dat kleine dorp gebeurt, zegt alles over Vlaanderen.

"Ik heb dan een reportage van 30 pagina's gemaakt. Achteraf voelde ik dat ik nog niet uitverteld was. Er kwam ook nog een repo inDe Morgen. Maar uiteindelijk is het een boek van 272 pagina's geworden."

De reportage inXXI leek nog een beetje op een strip. Dat is nu niet meer zo.

"Ik wilde iets maken zonder me iets van regels te moeten aantrekken. Ik wist al snel dat ik alleen maar kon doordringen tot de essentie door thuis bij mensen in Doel te gaan en daar ter plekke te gaan tekenen. Ik had een goed contact met de bewoners en ook met de actievoerders van Doel 2020. Zij hebben me heel veel achtergrondinformatie gegeven en ik heb ook een aantal zaken opgezocht. Ik wilde meer doen dan de verhalen van de Doelenaars optekenen."

Hoe werd u daar ontvangen? Als je het boek leest, blijkt wel dat het even duurde voor u hun vertrouwen kon winnen.

"Klopt. Ook al is Doel niet altijd in het nieuws, nieuwsgierigen en pottenkijkers zijn er dagelijkse kost. Er komt bij wijze van spreken elke week wel een cameraploeg een reportage maken of een fotograaf foto's nemen. Ze dachten eerst dat ik - zoals de anderen - snel zou verdwijnen. Maar ik bleef terugkomen en op den duur namen ze me erbij. Soms bleef ik maar even, maar dan logeerde ik weer veertien dagen in iemands huis.

"Ik raakte zelf ook betrokken bij hun problemen. Dat is belangrijk voor mij. Ik kan niets maken over iets wat me niet raakt."

U bent ondertussen een echte Doel-expert geworden. Hoe uitzichtloos is de situatie?

"Ik kan niet voorspellen of Doel er over tien of twintig jaar nog zal zijn. Ik zie alleen geen reden waarom het zou moeten verdwijnen. De economische noodzaak om de haven tot daar uit te breiden, staat niet vast. Veel jobs zal het ook niet opleveren.

"Je hebt drie soorten Doelenaars. Je hebt activisten die op een haast professionele manier bezig zijn om het dorp te beschermen. Ze huren advocaten in en proberen de politiek te beïnvloeden. Ze doen dat erg vakkundig. Daarnaast heb je mensen die kiezen voor kleinere, directe acties. Zij willen laten zien dat Doel nog bestaat, dat zij er wonen en dat ze niet van plan zijn om te vertrekken. Ten slotte zijn er de Doelenaars die hun engagement verloren hebben en die niet meer willen vechten. Zij blijven er wonen zolang het nog kan.

"Er is trouwens niet alleen het probleem van Doel, maar ook van het gehucht Oud Doel. Dat zal onder water worden gezet als compensatie voor het aansnijden van natuurgebied elders in Vlaanderen. Het wacht hetzelfde lot als de Hedwigepolder in Nederland."

Het genre van de getekende reportage is niet echt bekend in de Vlaamse journalistiek. U bent duidelijk door die microbe gebeten.

"Inderdaad. Ik ben nu opnieuw bezig met een verhaal dat zich in Rwanda afspeelt. Het zal opnieuw een reportage zijn. In het buitenland zijn er meer voorbeelden van stripauteurs die journalistiek werk doen. In Frankrijk verschijnt sinds kortLa revue dessinéewaarin onderzoeksjournalistiek, documentaires en reportages in stripvorm verschijnen. Razend interessant, vind ik dat."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234