Zaterdag 03/12/2022

Van negatief naar positief denken: een oefening

Mindbody Medicine, de holistische aanpak van ziekte

Zodra u zich realiseert dat u wel eens in de val van negatief denken tuimelt, is de volgende stap uw gedachten te onderzoeken. Neem nu een vaak voorkomende stressvolle situatie, zoals agitatie in het verkeer, angst om een publiek toe te spreken of een interpersoonlijke conflict. Stel uzelf de volgende vragen over uw automatische gedachten: zit er een patroon of stijl in? Lijken ze de situatie systematisch te verergeren of te vervormen? Geeft u meestal zichzelf de schuld?

Is het antwoord op die vragen meestal 'ja', dan hebt u last van negatief denken. Komt u nog eens in zo'n situatie terecht, probeer dan dit eens:

- Stop

- Adem diep en rustig

- Laat fysieke spanning los

- Bezin en stel uzelf de volgende vragen: verergert deze gedachte de stress? Waar komt die gedachte vandaan? Is het een logische gedachte? is de gedachte waar?

Die oefening zal u op weg zetten om uw automatische gedachten op de rooster te leggen. Mettertijd zult u boze reacties kunnen elimineren en kunnen kiezen hoe u werkelijk wilt reageren. Uw reactie op stresserende situaties zal realistischer worden. Maar heb geduld: zorgen en angstwekkende gedachten zijn gedurende vele jaren opgebouwd en onderhouden, het vergt volgehouden oefening om er weer vanaf te geraken en het door een positiever gedachtepatroon te vervangen. Deze eerste stapjes banen de weg.

(SD)

Het intelligente lichaam

Dat geest en lichaam iets met elkaar te maken hebben, zowel bij welzijn als bij ziekte, daar wordt nog weinig aan getwijfeld. Maar trekken we naar de dokter, dan komen we negen op de tien keer buiten met enkel een geneesmiddelenvoorschrift. Een holistische aanpak zit er meestal niet in. Aan de Amerikaanse Harvard-universiteit is die wel ontwikkeld. Resultaat: zieken gaan minder vaak naar het ziekenhuis. In België staat Mindbody Medicine nog in de kinderschoenen.

Door Sybille Decoo

roeg of laat komt alles overgewaaid vanuit de VS, zo wil de boutade, waarbij vooral aan de minder leuke aspecten van de Amerikaanse samenleving wordt gedacht, maar de Mindbody Medicine, die nochtans zijn nut heeft bewezen, neemt er zijn tijd voor. De Amerikaanse arts en Harvard-professor Herbert Benson schreef er al in 1975 een bestseller over. Aan de Medical School van de Harvard University richtte hij het Mind/Body Medical Institute op en introduceerde hij de aanpak in het Beth Israel Ziekenhuis in Boston. Vele duizenden zijn al bij hem gepasseerd voor opleidingen. Zo ook de Belgische arts David Dewulf, die de aanpak in ons land introduceerde.

Vanaf de jaren tachtig werd er wetenschappelijk onderzoek naar verricht en de onderzoeksresultaten liegen er niet om. Het doktersbezoek van patiënten met chronische pijn die met de aanpak van Mindbody Medicine (MBM) werden behandeld, verminderde met 36 procent. Tachtig procent van de mensen die last hadden van hoge bloeddruk zagen hun bloeddruk dalen en konden hun medicatie verminderen, 16 procent kon alle medicatie stopzetten. Vrouwen die erg veel last hadden van het premenstrueel syndroom zagen hun fysieke en psychologische symptomen met meer dan de helft verminderen.

Uit nog een ander onderzoek bleek het kostenbesparend effect van MBM: patiënten met ziektebeelden als ademnood, gastro-intestinale klachten, hoofdpijn en slapeloosheid maakten gemiddeld de helft minder gebruik van het ziekenhuis. Dat leverde een besparing op van 85 dollar per patiënt.

Maar wat is Mindbody Medicine? Geneeskunde of psychotherapie? David Dewulf: "In de VS valt MBM onder de gedragsgeneeskunde. Het is een fusiegebied van geneeskunde, psychologie en spiritualiteit. Benson, die een cardioloog is, zag vrij snel in dat een behandeling meer moet inhouden dan alleen het toedienen van geneesmiddelen. Hij onderkende dat ook psychologische factoren bepalend zijn voor lichamelijke ziekten en hun verloop, en dat er een interactie is tussen lichaam en geest. MBM werkt in op het gebied waar geest en lichaam elkaar ontmoeten, of op wat men de 'embodied mind' is gaan noemen, de belichaamde geest. Elke gedachte gaat gepaard met een fysiologisch equivalent in het lichaam. Meer en meer blijkt dat het denken niet alleen gelokaliseerd is in de hersenen maar dat er een intelligentie is die zich in het hele lichaam bevindt."

MBM rust op drie pijlers: de relaxatierespons, gezondheidsprincipes en attitudetraining. Eenvoudige technieken worden in kleine stapjes door de huisarts aan de patiënt aangeleerd tijdens consultaties van een kwartier. De aanpak wordt toegepast op patiënten met zeer uiteenlopende aandoeningen, tot en met kanker, psoriasis of hiv/aids, omdat de manier waarop mensen met de ziekte omgaan bepalend kan zijn voor het verloop ervan. Benson richt zich met MBM tot stressgerelateerde ziekten maar uit zijn opsomming blijkt dat er nauwelijks een ziekte is waar geen stress aan te pas komt. Volgens deskundigen trekt 60 tot 90 procent van de patiënten naar de dokter met stressgerelateerde problemen.

Dewulf: "Benson heeft de Relaxation Respons uitvoerig beschreven. Typisch voor stress is de biologisch geconditioneerde vecht- of vluchtreactie (fight or flight respons). Stresshormonen komen vrij en het hartritme verandert, zelfs wanneer de stress zich enkel in gedachten afspeelt. Dat is de mindbody-interactie. Mensen blijven in hun denken stresspatronen herhalen en dat heeft een erg negatieve impact op het lichaam. Met de relaxatierespons en technieken uit de mindfulness-training (een op meditatietechnieken gebaseerde training, SD) leert men de aandacht anders te gebruiken zodat de negatieve effecten van stress, zoals hartritmestoornissen, spastisch colon of zelfs onvruchtbaarheid verminderd of tenietgedaan worden."

Dewulf noemt Mindbody Medicine "radicaal" omdat het rond zelfzorg draait. "Dat is wennen, zowel voor de patiënt als voor de arts. Onze maatschappij is afgestemd op gemakzucht. We gaan naar de dokter met een probleem en verwachten een pil, niet dat hij ons zegt onze gewoonten te veranderen. Ook voor de dokter is het gemakkelijk om geneesmiddelen voor te schrijven, maar op langere termijn is zo'n eenzijdige benadering niet efficiënt. Bij MBM worden op een heel praktische manier gedragswijzigingen doorgevoerd op basis van gezondheidsprincipes. Men brengt mensen ertoe daadwerkelijk toe te passen wat men weet dat goed is voor de gezondheid."

De patiënt wordt ook aangeleerd op een andere manier in het leven te staan. "Men leert hoe men, zonder de emoties en het verdriet omtrent de ziekte te onderdrukken, toch nog een kwalitatief leven kan leiden. In plaats van te focussen op wat niet meer kan, kijken we naar wat wel nog mogelijk is. Daarbij wordt ook wat spiritualiteit ingeschakeld maar zonder de religieuze toer op te gaan. En zelfs humor. Daar zijn interessante wetenschappelijke bevindingen over: iemand met veel humor heeft minder gaatjes in zijn tanden. Tijdens het lachen wordt een antistof (IgA) gestimuleerd die voorkomt dat de tanden worden aangetast."

Een alternatieve geneeskunde is MBM niet. Geneesmiddelen of chirurgische ingrepen worden niet per definitie terzijde geschoven. Wel is het een holistische benadering waarbij niet alleen naar de ziekte gekeken wordt maar ook naar wat bijdraagt tot de gezondheid van de mens, de manier van in het leven te staan en van omgaan met ziekte.

"Men trekt enkele keren voor korte consultaties naar de huisarts, die het aanleren van de technieken in zijn gewone praktijk kan integreren. De aanpak is zowel voor arts als patiënt arbeidsintensiever dan een klassieke consultatie, maar op lange termijn geeft ze veel betere resultaten. Dokters die echt mensen willen helpen, wat toch dé motivatie moet zijn in de geneeskunde, zijn het aan zichzelf en de patiënt verplicht die richting in te slaan", vindt Dewulf.

Maar wat kan MBM in geval van kanker doen, waarbij men het toch vooral moet hebben van bestraling en chemotherapie? "Het komt eropaan de zelfhelende capaciteiten van het lichaam op te wekken. Het is aangetoond dat kankerpatiënten met een positieve ingesteldheid meer kans hebben om langer te leven. Dat positief kijken kun je leren. Genezen wordt niet eens als doel vooropgesteld want als men zich dwangmatig focust op het willen genezen, creëert men enkel meer stress."

Het is in een toestand van diepe ontspanning dat de zelfhelende capaciteiten hun werk het beste kunnen doen. "Die diepe ontspanning wordt aangeleerd via mindfulness-meditatie, een onderdeel van Mindbody Medicine. Dat, samen met het veranderde gewaarzijn en de gewijzigde gezondheidsattitudes, heeft een duidelijke invloed op het verloop van een ziekte, zelfs bij kanker", zegt Dewulf.

In een recent artikel in Newsweek zei Benson daarover: "Meditatie zal de kanker niet genezen maar door de angst weg te nemen en de neveneffecten van de behandeling te verzachten, voelen patiënten zich minder het slachtoffer van de ziekte. Mindbody Medicine biedt een gezondere start. Zelfs als maar de helft van de beloften waargemaakt worden, kan de aanpak de kosten voor gezondheidszorgen beperken terwijl onze levenskwaliteit erop vooruitgaat."

David Dewulf legde een opmerkelijk parcours af. Toen hij een jaar of elf was werd hij geraakt door beelden van mediterende Japanners tijdens het nieuwjaarsoverzicht op televisie, dit in contrast met de beelden over vuurwerk en uitzinnige feestneuzen in de westerse wereld. Op zijn zestiende startte hij zelf met meditatie. Na zijn studies geneeskunde trok hij een vijftal jaar naar landen in het Oosten, waar hij tal van meditatie-opleidingen volgde. Terug in België zocht hij naar een manier om die kennis te introduceren in de geneeskunde en ontdekte dat daar in de VS twee mensen mee bezig waren op universitair niveau: Herbert Benson met Mindbody Medicine (Harvard) en Jon Kabat-Zinn met mindfulness (University of Massachusetts). Hij volgde er een intens trainings- en opleidingsprogramma en gaf ook even les aan het instituut van Benson.

Sinds 2000 is hij voltijds bezig met MBM- en mindfulness-trainingen aan patiënten en artsen te geven. "Met de artsen werk ik momenteel rond de problematiek van chronische pijn, vermoeidheid en slaapstoornissen. Er is bijvoorbeeld een enorm probleem met slaapmedicatie. Heel wat studies tonen aan dat men onder invloed van die medicatie de dag erna minder goed presteert in plaats van beter, terwijl dat de bedoeling van slaapmedicatie zou moeten zijn. De medicatie vermindert het denkvermogen en de kwaliteit van de slaap. Bovendien treedt er gewenning op en op langere termijn werkt de medicatie niet."

"Het grootste probleem is niet dat men niet functioneert overdag maar dat men geïrriteerd is omdat men niet heeft kunnen slapen. Onderzoek toont aan dat als men het niet kunnen slapen als niet stresserend ervaart, het probleem al voor de helft is opgelost. Het is bovendien een vastgeroest idee dat we acht uren slaap nodig hebben. Mensen slapen tussen de vier en de tien uur, zonder dat er sprake is van een pathologie." MBM heeft volgens Dewulf op dat vlak zijn nut bewezen: 50 procent wordt volledig verlost van inslaapstoornissen, bij een kwart is er een duidelijk effect. Bij nog een kwart is het effect minder duidelijk.

Dat patiënten die een MBM-programma doorlopen veel minder een beroep doen op de arts of het ziekenhuis, is volgens hem te danken aan het feit dat patiënten hun problematiek zelf te lijf gaan. "Veel mensen gaan naar de dokter om aandacht te krijgen. Met MBM leer je jezelf die aandacht te geven. Daardoor neemt de algemene gezondheid toe. Te veel denken staat diepere wijsheid in de weg. Het komt erop aan de 'bodymind', die innerlijke wijsheid, een kans te geven."

Meer informatie over Mindbody Medicine op www.mindbody.be en www.mbmi.org (centrum van Herbert Benson). Over mindfulness-training: www.aandacht.be, www.umassmed.edu/cfm (centrum van Jon Kabat-Zinn).

'De aanpak kan de kosten voor gezondheidszorgen beperken terwijl onze levenskwaliteit erop vooruitgaat'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234