Zondag 03/07/2022

'Van mijn favoriete boek bezit ik zeven exemplaren'

'in bijlage, dat is dus mis hé. Als bijlage moet het zijn. Verdorie toch, zoveel fouten worden daar tegen gemaakt!" In de verte ontwaakt een kudde zonnebloemen uit een diepe zomerslaap, aan de aanpalende tafel doceert een grijzende sinjoor zijn vrouwelijke gezelschap. Zonder twijfel een leraar Nederlands op rust.

Allesbehalve emeritus: voetbalcommentator Filip Joos. Studs zijn geslepen, microfoons afgestoft. En het boekenlint aangestrikt. Ondanks zijn druk-druk-drukke werkschema vindt Joos immers nog steeds tijd om te lezen. Alhoewel.

"Aan de rand van het zwembad, ergens in Toscane of de Provence, een boek lezen: dat is natuurlijk het allerbeste", zegt Joos. "Maar dat gebeurt helaas niet meer. Ik ben net terug van twee weken vakantie in Holland. Daar heb ik één keer geprobeerd een boek te lezen, maar met ons kindje lukt dat niet meer. Een tijdschrift lukt nog net, maar voor een boek is het echt wachten tot hij slaapt."

Welk boek was dat?

"De nieuwe Hollinghurst, Kind van een vreemde. Ik ben nog maar net begonnen, maar ik vind het nu al een heel mooi boek. Alleen al qua typografie. Zijn vorige, De schoonheidslijn, vond ik geweldig sterk. Hollinghurst is een van de schrijvers die ik volg. Ik heb er zo tien à vijftien. Philip Roth, David Mitchell, Alessandro Baricco, A.F.Th. van der Heijden, Tom Lanoye, William Boyd, Christiaan Weijts, Geerten Meijsing, Blake Morrison... Van hen heb ik alles!"

En Mordecai Richler!

"Die is wel dood, maar daar heb ik inderdaad alles van. Barney's Version, dat is mijn überboek. Minstens zeven exemplaren heb ik ervan staan."

De film al gezien?

"Ja! In de Studio Skoop in Gent. Ik herinner mij van die avond vooral dat het ongelooflijk druk was aan de Capitole en ik nergens een parkeerplek vond. Behalve net voor de cinema, maar daar was juist een bouwwerf. Ik heb me dan maar geparkeerd à la Panofsky: bord verzetten en auto neerdoefen (lacht). De film kon het boek niet evenaren, maar het is een zeer getrouwe adaptatie. Zeker niet slecht. Dustin Hoffman, die de vader speelt, is zelfs bijna een sterkere figuur dan in het boek."

Tonio al gelezen trouwens?

"Ja. Heel straf, ook al zie je wel dat het zijn minst geconstrueerde boek is. Je merkt dat het een echte stortvloed is geweest. Al wordt hij naar het einde toe opnieuw de literator. Dat geeft mij hoop dat hij zal doorschrijven. Het zou een ramp zijn mocht hij stoppen. Ik ben echt idolaat van Van der Heijden.

"Hij was ooit aanwezig op Het Andere Boek, toen nog in de Oude Stadsfeestzaal. Ik wou per se een gesigneerd exemplaar van Vallende ouders, maar ik durfde niet op hem toe te stappen. Hij was echt een god voor mij. Mijn toenmalige vriendin is het toen gaan vragen, terwijl ik achter een pilaar stond te schuilen.

"Heel raar, want aan Tom Lanoye, een andere held, heb ik op de Boekenbeurs ooit zelfs de paraaf 'voor mijn evenknie' gevraagd. Dat werd uiteindelijk 'voor mij evenelleboog', heel tof (lacht). Ach, die jeugdige hoogmoed..."

In die tijd wou je nog literair vertaler worden.

"Ja, tot mijn tweeëntwintigste dacht ik dat ik vertaler zou worden. Ik had dat ook gestudeerd, en had onder meer les gekregen van Tony Lockefeer en Frans Denissen, die samen ooit aan de vertaling van Il Decamerone begonnen zijn. Die twee topmensen hebben mij enorm geïnspireerd. Bij Denissen heb ik ook mijn thesis geschreven, een vertaling van Bertoldo. Een soort Italiaanse Tijl Uylenspiegel uit de zestiende eeuw, met heel veel woordspelingen en rijmgrappen. Een archetypisch verhaal over de schelm aan het hof, maar ik heb mij daar enorm mee geamuseerd.

"Trouwens, onlangs las ik op de site van de Gazzetta dello Sport een uitspraak van een Italiaanse voetballer: 'Hij denkt zeker dat wij Bertoldo zijn?' Ik ben zijn naam vergeten, maar ik vond dat echt geweldig. Eindelijk zijn de eindjes aan elkaar geknoopt (lacht).

"Maar bon, ik heb voor mijn thesis nog de Prijs van de Barones gekregen. Twintigduizend frank was daaraan verbonden. Op de academische zitting waar ik mijn prijs kreeg, vroegen ze wat ik met dat geld ging doen. 'Naar Barcelona-Fiorentina gaan kijken', heb ik geantwoord. Tony Lockefeer is toen nog meegegaan. 1-1, Batistuta. Fenomenaal.

"Maar toen was ik afgestudeerd en was ik nogal in de ban van Alessandro Baricco en zijn theatermonoloog Novecento. Een prachtige tekst. Ik was aan de vertaling begonnen, weet nog dat ik die naar Bob De Moor heb gestuurd. Niet veel later kreeg ik een hele lieve brief terug, maar hij had geen tijd om er zich verder mee bezig te houden. Ik ben toen maar aan Oceano Mare begonnen, echt geen makkelijk boek om te vertalen. Maar toen ik zeventig bladzijden ver was, zag ik in de Fnac een Nederlandse vertaling liggen. Toen heb ik beseft dat ik veel te naïef was, en dat er bij literair vertalen ook een flinke organisatie komt kijken. En ondertussen was ik ook al beginnen te solliciteren als journalist, en ging de bal aan het rollen. Maar ik deed dat vertaalwerk wel echt graag."

Lees je nu nog steeds het liefst in de originele taal?

"Als ik kan, ja. Italiaans en Frans lees ik in de originele taal. In het Engels merk ik dat ik de dingen sneller vergeet, dus die lees ik meestal in het Nederlands. Maar op het WK in Zuid-Afrika bijvoorbeeld, waren mijn boeken op en heb ik nog twee Engelstalige boeken gekocht. Ik moest er veel meer inspanningen voor doen, maar het ging uiteindelijk wel."

Hoe hoog is de stapel boeken die je op buitenlandse trips, zoals het WK in Zuid-Afrika, meeneemt?

"Wij vliegen economy en ik had toch flink wat warme kledij bij me, dus meer dan drie boeken kon ik niet meenemen. Onder andere De niet-verhoorde gebeden van Jacob de Zoet van David Mitchell, een van mijn favoriete auteurs. Dat blijft mijn Zuid-Afrikaboek. De productie had zowel in Kaapstad als in Johannesburg een fantastische locatie geregeld, een appartement met een open badkamer. Man, ik heb daar gelezen! Daar in dat bad in Zuid-Afrika, daar heb ik Mitchell soldaat gemaakt."

Waarmee de vraag 'naar welk literair eiland in de tijd zou je graag nog eens terugkeren' meteen beantwoord is.

"Ja zeker, naar die tijd en plek zou ik zeker nog eens terug willen reizen. Of misschien nog liever naar De brief voor de koning van Tonke Dragt. Twaalf was ik toen, ook heel leuk.

"Mijn allereerste boek die naam waardig herinner ik mij niet meer, maar wel nog Jeroen en de zilveren sleutel, van Daan Zonderland. Dat wil ik mijn zoontje later echt graag laten lezen. Een heel goed boek. En daarna alles van Lemniscaat. Je nam hun 'acht' (het typische teken van de uitgeverij, LDW) uit de rekken en je wist blind dat het goed zou zijn. Die heb ik allemaal verslonden: Thea Beckman, Theun de Vries, Belledonne kamer 16(van Anke de Vries, LDW),... Maar op mijn zestiende ben ik in een ongelooflijk zwart gat gevallen. Alle jeugdboeken in onze bibliotheek had ik zowat gelezen en het was mij niet meteen duidelijk wat er moest volgen. Die overstap was echt zwaar. Ik heb toen een jaar of vier bijna geen boek vastgepakt. Maar door mijn studie Italiaans is die goesting opnieuw opgeborreld. Die boeken hebben mij weer bij mijn nekvel gegrepen.

"Nu nog steeds merk ik wel dat mijn belangstelling vooral naar 'de modernen' uitgaat. Ik heb geen Tolstoj gelezen, Ulysses staat in mijn boekenkast maar ik heb het nog niet gelezen..."

Sportboeken, lees je die?

"Neen. Extracten soms, als die in Hard Gras(Nederlands literair voetbaltijdschrift, LDW) verschijnen. Maar om een of andere reden bestaan er weinig echt goede sportboeken. Voetbal en literatuur, dat blijft voor mij bij de strips van Ronnie Hansen. En het zal mij eerlijk gezegd ook worst wezen wat John Terry of Wayne Rooney van het leven denken."

Voetbal en literatuur: het blijft een moeilijke combinatie. Voetballers die lezen zijn zonderlingen en bovendien meestal keepers van Anderlecht, zoals Filip De Wilde en Daniel Zitka. Niet frustrerend soms?

"Neen. Dat lezen is ook maar een deel van mijn persoonlijkheid. En je bent voor mij geen beter mens omdat je weleens een boek leest. Absoluut niet. Iemand als Milan Jovanovic leest wel boeken. 'Yes, I read, I read' riep hij me eens toe (lacht). Maar ik ga met hem nu ook niet meteen op een terras gaan zitten om over boeken te praten, het blijft vluchtig. En van Servische literatuur weet ik nu ook niet zo veel af. De stoel van Elijah zou ik hem misschien kunnen geven, of wacht, is dat Kroatisch? Dan slaat hij me (lacht).

"En ik heb nu ook niet de pretentie om grote literaire discussies aan te gaan. Er zijn mensen die meer literaire bagage hebben dan ik, ik voel mij daar vrij basic in."

Niettemin vertoon je wel enige bekeringsdrang.

"(lacht) Ja, in een weliswaar vrij select gezelschap durf ik daar weleens last van te hebben. Vooral als mensen er zelf om vragen, kan ik plots ontbranden in enthousiasme. Van Barney bijvoorbeeld heb ik ooit veertien exemplaren gekocht in De Slegte en aan alle vrienden uitgedeeld van wie ik dacht dat ze het ook schitterend zouden vinden. Er was er maar één die niet enthousiast was, vreemd genoeg diegene van wie ik dacht dat hij zeker lyrisch zou zijn. Hij stoorde zich nogal aan de kleine kantjes van Barney, en die zijn er nu eenmaal in overvloed. Maar ik vind dat net een heel mooie, lieve en warme figuur. Ik zou echt wel Barney Panofsky willen zijn, ik meen dat. Je kan er onmogelijk geen sympathie voor hebben, ondanks al zijn fouten.

"Ik heb Barney ooit eens opgestuurd naar Jan Mulder, maar ik heb er nooit reactie op gekregen. Geen idee of hij het ooit heeft gekregen, en ik was toen ook nog te piep om het hem te vragen."

Als je zou mogen dromen: de Gouden Bal of de Gouden Uil?

"(zonder twijfel) Het zal toch allebei niet lukken, maar doe mij dan toch maar den bal (lacht). Ik weet niet welke planeet het verst ligt, maar de Gouden Bal is alvast de planeet er net voor. En de Gouden Uil die er nog eens net voor."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234