Zaterdag 27/02/2021

IVM

Van medisch 'afval' tot een mooie dochter

Fertiliteitsexpert Michel De Vos, verbonden aan het UZ Brussel: 'In-vitromaturatie is niet minder veilig dan in-vitrofertilisatie, en de chromosoomafwijkingen zijn niet frequenter dan bij ivf.' Beeld © Bob Van Mol
Fertiliteitsexpert Michel De Vos, verbonden aan het UZ Brussel: 'In-vitromaturatie is niet minder veilig dan in-vitrofertilisatie, en de chromosoomafwijkingen zijn niet frequenter dan bij ivf.'Beeld © Bob Van Mol

Een opmerkelijke vondst in het UZ Brussel. Nadat wetenschappers een weggenomen eierstok verknipt hadden, zagen ze in het laboschaaltje onrijpe eicellen drijven. 'Normaal gezien belandt dat restmateriaal bij het medisch afval, maar wij hebben de cellen opgepikt en laten rijpen.' Met succes: eind vorige maand werd een gezonde baby geboren.

Onrijpe eicellen in het labo laten rijpen, buiten de vrouw om: het kan een extra kans zijn voor kankerpatiëntes met een kinderwens. Of voor vrouwen die door een drastische operatie hun vruchtbaarheid in het gedrang zien komen, zoals de kersverse moeder van het 'primeurmeisje'. Zij had geen kanker, maar wel een vervaarlijk kluwen van bloedvaten op de baarmoeder, het gevolg van een paar miskramen.

"Was die vrouw spontaan zwanger geworden, dan liep ze gevaar op inwendige bloedingen", vertelt fertiliteitsexpert Michel De Vos (UZ Brussel). "Daarom kreeg ze het advies om niet zwanger te worden vooraleer dat kluwen was weggenomen. Maar nog voor de ingreep wisten de artsen dat het risico bestond dat haar eierstokken helemaal stil zouden vallen. Het kluwen zat immers dicht bij een van de eierstokken. Daarom hebben we een eierstok weggehaald, om zo haar kinderwens veilig te stellen."

Opmerkelijk: terwijl de wetenschappers de eierstok aan het verknippen waren, om zo de aparte stukjes weefsel in te vriezen, vielen er onrijpe eicellen uit, recht in het laboschaaltje. De Vos: "Dat schaaltje met restmateriaal kieperen we doorgaans bij het medisch afval, zoals andere vruchtbaarheidscentra doen. Maar nu zagen we dat er onrijpe eicellen in dreven. We besloten om die in het labo te laten uitrijpen, in een badje met kweekvloeistof. Ze gingen dertig tot veertig uur in de broedstoof, op 37 graden. Toen we de kast opentrokken, stelden we vast dat een derde tot de helft was gerijpt."

Tweede keer raak

De vrouw in dit verhaal had geluk: het leverde haar niet alleen 26 stukjes eierstokweefsel op voor in de diepvriezer, maar van haar dertien onrijpe eicellen werden er ook nog eens zes rijp. Na bevruchting bleven er drie goede embryo's over. Geen overbodige vruchtjes, want na haar operatie had ze de hormonen van iemand in de menopauze, vertelt professor De Vos. "Haar ene eierstok was verschrompeld. Dus dachten we eraan om haar ingevroren eierstokweefsel terug te plaatsen. Maar dat blijft nog altijd een hele ingreep, die bovendien niet altijd tot een zwangerschap leidt. Dus waren we het erover eens om eerst de embryo's te proberen. De eerste heeft niet gepakt, maar de tweede keer was het raak."

Het is een nieuwe pluim op de Belgische fertiliteitshoed. Want ook als je kijkt naar het aantal baby's na eierstoktransplantatie zijn we koploper: met elf kinderen op een wereldwijd totaal van zestig. Maar ons land liet eerder van zich horen. Denk aan de ICSI-techniek, waarbij een zaadcel rechtstreeks in de eicel wordt geïnjecteerd: ontwikkeld door twee professoren aan de VUB en nu wereldwijd toegepast, in vele landen zelfs frequenter dan de klassieke in-vitrofertilisatie. Ook bij andere methodes, zoals embryoselectie, namen Belgische experts het voortouw. Zit er iets in ons water?

"We hebben alleszins een research friendly-wetgeving", zegt De Vos. "Die laat toe dat ons onderzoek op eicellen en embryo's meer liberaal en minder restrictief kan gebeuren dan in de meeste andere landen. Daar komt nog bij dat ons onderwijs van een hoogstaand niveau is. Dat zie je aan de kwaliteit van onze publicaties, aan de vele innovaties in de biomedische wereld, en in de reproductieve geneeskunde."

Hoop op een kwaliteitsvol leven

Al moet je als koploper ook leergeld betalen, ondervindt De Vos. Neem nu deze revolutie met in-vitromaturatie (ivm) van onrijpe eicellen. "In het begin, in 2010, leverde deze methode niet bijster veel op. We zagen maar een zwangerschapskans van 10 procent, een teleurstellend cijfer. Maar nu, vijf jaar later, zitten we aan een kans van 35 à 40 procent. Dat is toch al iets wat je zonder schroom kunt toepassen op patiënten."

Rest alleen de vraag of het allemaal wel zo veilig is: onrijpe eicellen in de broedstoof laten rijpen. De Vos: "Er zullen zeker sceptici zijn die zeggen: 'Wacht, we moeten eerst grotere aantallen patiënten en baby's zien voor we dit kunnen vinden.' Tot nog toe deden sommige andere fertiliteitscentra nogal meewarig over de methode. 'De kans op een zwangerschap is toch laag', dachten ze. 'En is het wel veilig? Wij kunnen vandaag zeggen van wel. In de loop der jaren hebben we ook heel wat onderzoek verricht naar de veiligheid ervan. En wat blijkt? Ivm is niet minder veilig dan ivf. En de chromosoomafwijkingen zijn niet frequenter dan bij ivf. Dat is toch al geruststellend."

Wie haar eicellen om medische redenen laat invriezen, betaalt voorlopig een belangrijk deel uit eigen zak. In tegenstelling tot ivf wordt het invriezen van eicellen nog niet vergoed door de ziekteverzekering. "De hoogste kost dragen wij zelf als ziekenhuis", zegt De Vos. "Maar we hopen natuurlijk dat de beleidsmakers ook inzien hoe belangrijk het is om vruchtbaarheidsbehoud aan te bieden, zeker bij kankerpatiënten of vrouwen die door een andere aandoening het risico lopen onvruchtbaar te worden. Vooral als je weet dat je die vrouwen hoop geeft op een kwaliteitsvol leven na hun ziekte, met een gezin. Het zou trouwens niet eens zo'n grote hap uit het gezondheidsbudget nemen. Want terwijl we jaarlijks 20.000 ivf-behandelingen in België hebben, dan ligt dat aantal bij vruchtbaarheidsbehoud maar op enkele honderden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234