Donderdag 23/01/2020

Van Marty tot Scorsese in één expo

Martin Scorsese. Beeld AP

Martin Scorsese wou priester worden, maar koos, gelukkig voor ons en wellicht ook voor hem, voor het filmvak. Maar dat de schitterende expositie over hem nu onderdak heeft gevonden in een voormalige kapel, vindt hij toch wel iets hebben.

Martin Scorsese (70) komt de tentoonstelling niet zelf bezoeken.De man is namelijk druk, druk, druk bezig met wat hij het beste kan en het liefste doet: films maken. Binnenkort komt 'The Wolf of Wall Street', zijn vijfde samenwerking met Leonardo DiCaprio, in roulatie. Momenteel werkt hij aan een documentaire over Bill Clinton. En tegelijk bereidt hij de speelfilm 'Silence' voor, over twee jezuïten die in het Japan van de 17de eeuw het evangelie gaan verkondigen.

Dat een geniaal filmmaker als Martin Scorsese een grote overzichtstentoonstelling waard is, staat buiten kijf. Zijn afwezigheid is zeker geen teken van desinteresse of ondankbaarheid, want de Duitse curatoren mochten zeer veel materiaal selecteren uit zijn privéarchief. Ook zaken die bij hem thuis of in zijn kantoor aan de muur hingen, mochten meegenomen worden. Daar zitten allerlei collector's items bij, zoals originele filmaffiches van 'I Vitelloni' (1953) en 'Otto e mezzo' (1963) van Fellini, maar ook memorabilia, zoals de rode balletschoentjes uit 'The Red Shoes' (1948) van de door hem zeer bewonderde Britse regisseurs Michael Powell en Emeric Pressburger, een brandweerhelm uit 'Gangs of New York' en natuurlijk ook de Gouden Palm die hij in 1976 kreeg voor 'Taxi Driver'. Van die beroemde film zijn, behalve de iconische poster van de Belgische kunstenaar Guy Peellaert, ook enkele originele muziekbladen te zien van de score die door Bernard Herrmann gecomponeerd werd.

De expo is niet chronologisch maar thematisch opgebouwd, zowel inhoudelijk (Family, Brothers, New York, ...) als vormelijk (Editing, Music, ...). In die muziekruimte valt een prachtige, wandvullende want levensgrote foto op: van een breed glimlachende Scorsese, omringd door vier al even goedgehumeurde Rolling Stones, gemaakt ten tijde van hun gezamenlijke concertdocumentaire 'Shine a Light' (2008). Bij de tientallen prijzen en trofeën die de filmmaker gedurende zijn lange carrière verzamelde, hoort zowaar ook een gouden plaat. Die kreeg hij in juli 1978 voor de 50.000 platen die toen verkocht werden voor een andere inmiddels legendarische muziekdocumentaire, 'The Last Waltz'.

Scorsese is niet alleen een gedreven filmmaker, maar ook een zeer gepassioneerde filmfan. En zo iemand wil natuurlijk dat films bewaard blijven voor het nageslacht, in de best mogelijke condities. Vandaar zijn persoonlijke inzet voor restauratieprojecten en ook een opmerkelijke campagne voor een betere houdbaarheid van kleurenfilm. Brieven van Terrence Malick, Akira Kurosawa en Steven Spielberg getuigen van de steun die hij daarbij van beroemde collega's kreeg. Zo schrijft Spielberg hem bij voorbeeld: "Vijf jaar na 'Jaws' verdween het blauw uit het water en het bloed uit de mond van Robert Shaw werd steeds roder." Tussen die correspondentie ook een briefje van de Duitse cineaste Leni Riefenstahl. Die draaide haar controversiële nazi-documentaires, zoals 'Triumph des Willens', weliswaar in zwart-wit, maar bij haar latere fotografiewerk, onder meer over de Afrikaanse Nuba-stam, kreeg ook zij af te rekenen met vervagende kleurpellicule.

De expo begint met de projectie 'The Big Shave' (1968), een van de eerste kortfilms van Scorsese, door de regisseur zelf omschreven als "een korte Amerikaanse nachtmerrie". Een jongeman staat zich te scheren in de badkamer. Niks aan de hand. Maar na een eerste scheerbeurt zeept hij zijn gelaat opnieuw in. Het scheren gaat door. Er komen schrammen en steeds grotere snijwonden. Dat bloed een belangrijk element vormt in het oeuvre van Scorsese is bekend. Het bloed dat uit door kogels doorboorde schedels spat in gangsterfilms zoals 'Goodfellas' (1990), het bloed dat alle kanten uitvliegt in de boksfilm 'Raging Bull' (1980), het bloed dat vanonder de doornenkroon over het lichaam van Jezus druipt in 'The Last Temptation of Christ' (1988)...

Minder geweten is dat 'The Big Shave' ook een opmerkelijke link heeft met België. Op de tentoonstelling ligt namelijk ook de correspondentie tussen de jonge Scorsese en Jacques Ledoux, de toenmalige curator van het Koninklijk Belgisch Filmarchief (de huidige Cinematek), dat indertijd een experimenteel filmfestival organiseerde in Knokke. Net als andere kandidaten had Scorsese een scenario voor een zwart-wit kortfilm (het latere 'The Big Shave') ingezonden. Zijn project werd weerhouden en als steun kreeg de jonge regisseur 16-mm pellicule van sponsor Agfa-Gevaert. Er stelde zich wel een klein probleem: het ging om Agfachrome, een nieuwe kleurenfilm die Agfa-Gevaert toen wilde promoten. En dus werd 'The Big Shave' nóg bloediger dan oorspronkelijk bedoeld was. De afgewerkte film kreeg in Knokke toen wel de L'Age d'Or-prijs. De eerste bekroning voor Scorsese was een feit.

Van school gestuurd
Aan de expo is nog een andere link met ons land en meer bepaald met Gent toegevoegd. In zijn storyboard voor 'The Last Temptation of Christ' had Scorsese voor een bepaalde close-up uitdrukkelijk verwezen naar het bekende schilderijKruisdragingvan Jeroen Bosch. Dat bevindt zich in het Museum voor Schone Kunsten van Gent en hangt nu ook, weliswaar als reproductie, op de tentoonstelling naast een (ook al weer) bloederige foto uit de film.

Martin Scorsese wou dus eerst priester worden. Maar tijdens het voorbereidende jaar werd hij al van school gestuurd. Toch hangt in het Caermersklooster het bewijs van waar de jonge Marty écht van droomde: een zeer gedetailleerd storyboard dat hij tekende voor een Romeins epos, getiteld 'The Eternal City', met in de cast Marlon Brando, Richard Burton, Alec Guinness, Jack Palance en Anthony Quinn. De regie en productie zou in handen zijn van Martin Scorsese, via het bedrijf MarSco Production. Natuurlijk is die film er nooit gekomen. Marty was toen elf jaar. Hij wist toen nog niet eens wat een storyboard eigenlijk was.

Expo Martin Scorsese, Caermersklooster, Gent, van 11/10 tot 26/01.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234