Zondag 19/09/2021

AchtergrondCoronavaccin

Van koelcontainers over diepvriesstraten tot vaccinatiecentra: zo raakt het coronavaccin bij ons

Een straat van diepvriezers: in zijn Amerikaanse vestiging in Kalamazoo heeft Pfizer een oppervlakte ter grootte van een voetbalveld gevuld met vriezers die het vaccin bij -70 graden kunnen bewaren. Beeld AP
Een straat van diepvriezers: in zijn Amerikaanse vestiging in Kalamazoo heeft Pfizer een oppervlakte ter grootte van een voetbalveld gevuld met vriezers die het vaccin bij -70 graden kunnen bewaren.Beeld AP

Het eerste vaccin dat ons moet verlossen van corona is onderweg, maar moet nog tot bij ons geraken. Daarvoor moeten de producenten niet alleen hun capaciteit in korte tijd heel hoog opdrijven, er moet ook een distributiesysteem op poten gezet worden.

En dat is niet zo simpel als het lijkt, want sommige vaccins, zoals dat van Pfizer, moeten bij min 70 graden vervoerd en opgeslagen worden. Daarna moet beslist worden wie het krijgt, en door wie en waar het gaat toegediend worden. In Groot-Brittannië heeft de regering het leger al gemobiliseerd. In Vlaanderen werkt een groep van experten een plan van aanpak uit. Grootscheepse inentingen waarbij scholen een weekend lang als vaccinatiecentrum dienst doen, behoren tot de mogelijkheden. Dit zijn de stappen van fabriek tot gebruiker.

STAP 1: DE FARMABEDRIJVEN PRODUCEREN EN SLAAN HET VACCIN OP

Vaccins moeten na de productie meteen bij lage temperaturen opgeslagen en bewaard worden. Het vaccin van Pfizer en BioNTech heeft een temperatuur van -70 graden nodig om te verzekeren dat moleculen stabiel blijven en de werking gehandhaafd blijft. “De hele lage temperaturen zijn enkel geldig voor RNA-vaccins, zoals dat van Pfizer en Moderna en CureVac. Die RNA’s zijn gebonden aan een drager. In dit geval zijn dat nanopartikels. De lage temperatuur moet ervoor zorgen dat de binding met de drager gehandhaafd blijft. De vaccins die onder meer door Johnson & Johnson en AstraZeneca worden ontwikkeld, hebben maar 2 tot 8 graden nodig. Daar stelt zich geen probleem”, zegt vaccinoloog Pierre Van Damme (UAntwerpen).

In de productiefaciliteit van Pfizer worden de vaccins meteen in diepvriezers bewaard. “Ze hebben daar ganse straten vol diepvriezers die tot min 80 en nog lager kunnen gaan. Ze hebben er nu al 325 en nog eens 350 zijn op komst. Ze kunnen dus heel veel stockeren. Maar de uitdaging is het transport.” De combinatie van de gigantische hoeveelheden van het vaccin en de strenge temperatuureisen maakt de klus aartsmoeilijk. De farmasector heeft immers weinig ervaring met diepgevroren producten. De meeste geneesmiddelen worden op koelkasttemperatuur vervoerd.

STAP 2: HET VACCIN WORDT VERVOERD

Grootste struikelblok bij de verdeling is dus het transport. “Binnen Europa wordt het vaccin met vrachtwagens vervoerd, dat is doenbaar. Maar om ze met cargo naar andere werelddelen over te vliegen, dat wordt een huzarenstuk”, zegt professor Van Damme. Vliegtuigen hebben geen diepvriezers. Om de vaccins op -70 graden te houden, is daarom droog ijs nodig. Dat is een samengeperste vorm van CO2, die onder meer wordt gebruikt om voedsel te transporteren als er geen vriesinstallaties beschikbaar zijn.

Pfizer gaat de vaccins in containers met droog ijs verschepen. Het bedrijf ontwikkelde zelf een koelcontainer, niet groter dan een bagagekoffer, waarin tot 5.000 vaccindosissen kunnen bewaard worden. Pfizer schat dat het, eens de toelating voor de verdeling er is, elke dag 24 vrachtwagens gaat kunnen vullen met de koelcontainers - goed voor 7,6 miljoen dosissen. Maar als die containers met vaccins en droog ijs naar andere landen moeten vervoerd worden, is er wel een praktische moeilijkheid: het droog ijs en de containers voegen zoveel gewicht toe dat er om veiligheidsredenen maar een beperkte hoeveelheid in een vliegtuig kan.

Volgens de Internationale Federatie van Luchtvaartmaatschappijen (IATA) zijn trouwens 8.000 jumbojets nodig om de vaccins te vervoeren, als 7,8 miljard mensen wereldwijd een vaccinatie zouden krijgen. “Dit wordt de grootste uitdaging voor de luchtvaart ooit”, aldus de organisatie. Bijkomend obstakel is de vraag of de luchthaven op de plaats van bestemming voldoende diepvriesopslagplaatsen heeft. Brussels Airport maakt zich sterk een belangrijke rol te kunnen spelen in de operatie. Het beschikt over 30.000 m2 temperatuurgecontroleerde ruimte - dat is het meeste van alle Europese luchthavens.

STAP 3: HET VACCIN WORDT GESTOCKEERD

Als ons land de vaccins van Pfizer aankoopt, stelt zich het probleem van het vliegtuigtransport niet, want de productie vindt plaats in Puurs. Maar dan nog moeten de dosissen vanuit het productiecentrum naar de verschillende verdeelcentra vervoerd worden. Dat zal dus gebeuren in de speciale containers met droog ijs in vrachtwagens. Zo’n koffer kan tot 5.000 dosissen opslaan bij min 70 graden voor een periode van tien dagen. Het vaccin kan dus in die koelcontainers naar verdeelcentra of rechtstreeks naar ziekenhuizen of apotheken verscheept worden, waar ze dan toch enige tijd kunnen bewaard worden.

Pierre Van Damme zegt dat de Vlaamse Vaccinatiekoepel al een hele tijd bezig is met het opstellen van een draaiboek. “We zullen wel geen grote buffer van de vaccins nodig hebben, omdat van zodra we ze hebben, ze ook meteen toegediend zullen worden. De stockageperiode zal dus sowieso klein zijn”, aldus Van Damme. Dankzij de koelboxen heeft men dus tien dagen tijd voor die stockage, dat moet doenbaar zijn.

STAP 4: HET VACCIN WORDT TOEGEDIEND

De gemeenschappen zijn in ons land verantwoordelijk voor de vaccinatie. Het Vlaamse Agentschap Zorg en Gezondheid kan op dit moment nog niet zeggen welk scenario zal gevolgd worden. “Er is nog geen beslissing over de verdeling en het toedienen”, zegt woordvoerder Joris Moonens. “Het vaccin is er ook nog niet. Een werkgroep bekijkt de mogelijke scenario’s en geeft dan een advies aan de interministeriële conferentie“. De regering beslist volgende week of ze kiest voor Pfizer.

Het toedienen kan gebeuren door de huisartsen, maar ook in speciaal opgerichte vaccinatiecentra. “Er liggen verschillende scenario’s op tafel”, bevestigt Van Damme. “Een mogelijkheid is een school afhuren voor het weekend, waar dan vaccinaties zouden gebeuren”. Bij de uitwerking van het plan moet ook rekening gehouden worden met het feit dat het vaccin in twee keren moet toegediend worden. Na de eerste inspuiting moet de patiënt zich 21 dagen later opnieuw melden voor een tweede dosis. “Welk scenario gevolgd wordt, zal afhangen van de prioriteiten”, zegt Van Dame.

De Hoge Gezondheidsraad heeft een advies opgesteld over wie als eerste het vaccin krijgt. Daarin worden drie belangrijke groepen naar voren geschoven: alle gezondheidsmedewerkers, alle 65-plussers en alle mensen tussen 45 en 65 jaar met onderliggende aandoeningen die het risico op overlijden door Covid-19 groter maken. Het meest waarschijnlijke scenario is dan ook dat de eerste dosissen rechtstreeks naar de ziekenhuizen gaan. Hoe het daarna verder gaat, moet nog beslist worden.

Lees ook:

Koploper coronavaccins overtreft verwachtingen: ‘We hopen in de lente van 2021 te vaccineren in België’

Zelfs met een vaccin zijn we nog lang niet van het coronavirus af

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234